اعلامیه جهانی حقوق بشر و حق تعیین سرنوشت

دانلود پایان نامه

در ایوان تا قبل از مشروطیت به جای این واژه از کلمه ذعیت و عایا استفاده می کند.
در فرهنگ عمومی مثل فرهنگ معین یا عمید و امثال آن کلمه شهروند تعریف نشده است.
ظاهراً نخستین فرهنگ فارسی به فارس که کلمه شهروند را تعریف کرده در فرهنگ فارسی امروز است. در این فرهنگ شهروند چنین تعریف شده است. کسی است که اهل یک شهر یا کشور باشد و از حقوق متعلق به آن برخوردار شد (فرهنگ فارسی امروز،1377).
در فرهنگ علوم سیاسی شهروند: کسی که ازحقوق مدنی با امتیاز ات مندرج در قانون اساسی  یک کشور برخوردار است واژهcitizen که ریشه رومی دارد در فارسی به شهروند بلکه همشهری، هموطن، شارمند، شهرتاش و انسان عضو اجتماع ترجمهشده است (رضایی پور1385).
در فرهنگ دهخدا شهروند اینگونه تعریف شده است:شهروند اهل یک شهر یا یک کشور و نیز آمدی که دوند موجه در این واژه و گذشته و آینده بوده و در واقع این واژه «شهرینه» بوده به معنای کسی که به شهری بند استدر اثر گذشت زمان این بند تبدیل به وند شده است.(دهخدا،12:1375).
شهروندی را با اقامت دائمی و شهروند را با مقیم نباید اشتباه کرد کسی چه بسار شهروند کشوری باشد بی آنکه در آن کشور اقامت گزیند یا مقیم کشور باشد بی آنکه شهروند محسوب شود.
روستائیان یا افرادی که در غیر شهر زندگی می کنند نیز شهروند محسوب می شوند (آشوری 224 :1381) بلکه از باب تغلیب به همه افراد یک سرزمین یا کشور شهروند گفته می شود (احمدزاده 97 :1384).
2-2-4- تعریف و مفهوم حقوق شهروندی
نویسندگان، اندیشمندان، سیاست مداران عبارت حقوق شهروندی را در معانی مختلفی به کار برده بوده اند. در مفهوم نخست حقوق شهروندی دقیقاً ترجمه واژه (citizen ship rights)   و عنصر ذاتی آن تابعیت است و در بستر ملی معنا مییابد و عمدتاً شامل حقوق حقوق مانند حق تعیین سرنوشت،و… می شود از این مفهوم با عنوان حقوق شهروندی  در معانی مفتیق یاد می کند. اما در مفهوم دیگر حقوق شهروندی عمومیت دارد و شهروند در این تعبیر مترادف انسان هو الکسان اما در دنیای متمدن است اما در دنیای متمدن است و تمامی حقوق را که یک انسان در عصر کنونی دراست را در بر می گیرد.(قربانی زاده19:1385)
در مباحث زیر ویژگی های مختصات و مصادیق این مفاهیم مورد بررسی قرار می گیرد.
الف- حقوق شهروندی در معنای مفتیق
فضای شهر به همان اندازه که می تواند موجب ایجاد و ترویج خشونت  و روان گسیختگی در شهروندان شود به همان اندازه نیز قادر است حس مسئولیت و اخلاق مدنی را در افراد ایجاد کند.
شاید به همین دلیل است که آتنی ها تنها طریقه شهروند شدن و شهروند بودن زندگی در دولت شهر و پیروی  از قوانین (norma) دولت – شهر است به عبارت دیگر کالبد شهری ،کالبد سیاسی است یعنی به قول فیلسوفان یونان پولیس (police) پولیته (politeia)  را ایجاد می کند که در حقیقت چیزی هستجزء مجموعه سازمان یافته از شهروندان که تحت لوای قوانین زندگی می کنند که خود آن را پایه ریزی کرده اند(قربان زاده،1385) بعد از یونان فرانسه را می توان در نهادینه کردن مفهوم شهروندی به دلیل انقلاب  کبیر این کشور پایه گذاری مفاهیم بنیادی حق و آزادی در قرن 18 در قالب اعلامیه حقوق بشر و شهروند تأثیر گذار دانست.بنابراین در فرانسه شهروند در نقطه تعامل رغبت به کار می رود (پوللو2:1370).
بر طبق قانون اساسی 1791 فرانسه شهروندان کسانی هستند که نه فقط در فرانسه از یک پور فرانسوی ، شهروندان کسانی هستند که نه فقط در فرانسه از یک پدر فرانسوی یا از یک پدر خارجی متول شده اند یا در خارج از کشور از یک پدر فرانسوی زاده شده اند بلکه آن هایی را هم که در خارج از کشور از والدین خارجی متولد شده اند و به مدت 5 سال مقیم فرانسع بوده  و در انجا کار می کنند و یا همسر فرانسوی دارند شامل می شوند (هیمن دوا،27:1382)
مفهوم شهروندی همواره با فردیت و حقوق فرد در اروپا پدید آمده است و اساساً کسی شهروند شمرده میشود که تنها فرمانگذار دولت نباشد بلکه از حقوق فطری و طبیعی نیز برخوردار باشد و دولت این حقوق را رعایت و از آن ها حمایت کند (آشوری،1373،12و22).
هامیلیتون نیز شهروندی را مجموعه ای از حقوق یا وظایف معروف سیاسی اجتماعی می داند که موجب اختصاص منابع جمعی به گروههای مختلف اجتماعی می شود(موانلد،1385،31).
مفیق ترین تعریف از حقوق شهروندی به حقوق افرادی اطلاق شده است که دو ویژگی سیاسی و تابعیت را دارا باشند بنابراین مطابق این تعریف اطفال و اتباع خارجی از حقوق شهروندی محروم هستند.
2-2-5- تاریخچه شهروندی در ایران باستان
نخستین اعلامیه حقوق بشر در جهان در ایران باستان و در زمان کورش هخامنشی صادر شده است (بسته نگار،1380).
در اسناد به دست آمده از تخت جمشید در لوح های معروف به الواح گنجینه پرداخت مزد کارگران که در املاک شاهشنشاهی کار می کرده اند ذکر شده است و حتی برای کارگران، تسهیلات ویژه ای مانند مرخصی زایمان وجود داشته و حتی برخی از مشاغل مانند کارگاه های خیاطی، زنان سرگروه کارگران مرد و زن بوده اند قرن ها بعد است که در ماده 23 اعلامیه جهانی حقوق بشر بر شرایط منصفانه و رضایت بخش برای کار و رفع تبعیض افراد در اخذ اجرت مساوی در مقابل کار برابر تأکید شده است.(انصاری، 45:1384)
2-2-6- تاریخچه و مفهوم حقوق شهروندی در غرب