تعریف مالکیت فکری

تعریف مالکیت فکری

مالکیت فکری محصولی است که حاصل تلاش ذهنی فرد است. این محصول در ماهیت، امری غیرملموس است، اما می‌تواند در اشیاء ملموس پدیدار شود‌( برای مثال ساخت یک آهنگ یا موسیقی). در کاربرد عمومی، اصطلاح “مالکیت فکری”[1] برای تشخیص و تمییز از حقوق مالکیت معمولی که در مورد اشیا ملموس مانند زمین و کالا وجود دارد، به کار می رود. مالکیت فکری نوعی از مالکیت غیر مادی است و به حقوقی بر‌می گردد که موضوع آن نتیجهء برخی فرآیندهایی فکری است‌(گرچه اغلب ممکن است تلاش های فیزیکی نیز در برداشته باشد). به طور سنتی این واژه معنای بسیار محدودی داشته است و برای اشاره به حقوقی که مطابق قانون به محصولات فکری که در حوزه ادبی و هنری پدید می آمد، مورد استفاده قرار می‌گرفت. این حوزه در  مقابل مالکیت صنعتی قرار دارد و به موضوعاتی مانند اختراعات، طرح‌های صنعتی و علایم تجاری می پردازد که بیشتر جنبه صنعتی و تجاری دارند. اما به هرحال مالکیت فکری اکنون یک واژه عمومی است که برای اشاره به هر دو حوزه مورد استفاده قرار می‌گیرد»[6، ص51].

« غرض از مالکیت صنعتی همان‌طور که در کنوانسیون پاریس[2] برای حمایت از مالکیت صنعتی آمده است، مفهوم عام آن است و این مفهوم نه تنها در صنعت و بازرگانی به معنی اخص اطلاق می‌شود بلکه بر رشته‌های صنایع کشاورزی و استخراجی و کلیه محصولات مصنوعی یا طبیعی از قبیل انواع برگ توتون میوه دام و گل و مواد معدنی و آب‌های معدنی و آرد و دانه نیز شمول دارد. با توجه به کنوانسیون پاریس، موضوع حمایت مالکیت صنعتی، ورقه‌های اختراع، نمونه‌های اشیاء مصرفی و طرح‌ها و مدل‌های صنعتی و علائم کارخانه‌ها یا بازرگانی و علائم مربوط به خدمات و اسم بازرگانی و مشخصات مبدا یا نامگذاری اصلی جنس و نیز جلوگیری از رقابت نامشروع می‌باشد»[7،ص22و21].

«در تعریف حق مولف یا مالکیت ادبی و هنری می‌توان گفت که مالکیت ادبی و هنری حق پدیدآورنده آثار ادبی، هنری و علمی در نامیده شدن اثر به نام او و نیز حق انحصاری وی در تکثیر، تولید، عرضه، اجرا و بهره‌برداری از اثر خود اوست. به عبارت دیگر حق‌مولف یا کپی‌رایت یک اصطلاح حقوقی است و عبارتست از حقوقی که به ابداع‌کنندگان آثار ادبی و هنری تعلق می‌گیرد»[7، ص 233].

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مفهوم خلاقیت و دیدگاه نظریه پردازان درباره خلاقیت

موافقت‌نامهء جنبه‌های تجاری حقوق مالکیت فکری (تریپس)[3] بدون این که تعریفی از حقوق مالکیت فکری ارائه کند، در قسمت دوم با نام معیارهای مربوط به دسترسی، قلمرو و استفاده از حقوق مالکیت فکری، در بیان موارد قابل حمایت این حقوق، انواع ذیل را از موارد قابل حمایت در این نظام بیان می‌کند:

–     «حقوق مولف و حقوق مرتبط

–     علایم تجاری

–     نشانه‌های جغرافیایی

–     طرح‌های صنعتی

–     اختراعات

–     نقشه‌های مدارهای یکپارچه

–     حمایت از اطلاعات افشا نشده

–     کنترل اعمال ضدرقابتی در قراردادهای لیسانس»

در قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان سال 1348 ایران نیز بعد از تعریف پدیدآورنده در ماده 1، در ماده 2 انواع آثاری که مورد حمایت قرار می‌گیرد را برشمرده است.

علاوه بر آثار برشمرده‌شده در این ماده، به موجب قسمتی از ماده 160 قانون پنج ساله برنامهء سوم توسعهء اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 17/1/1379 به صورت کلی، با تایید موارد اشاره‌شده در قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان سال 1348 و قانون حمایت از نرم‌افزارهای رایانه‌ای سال 1379، گزارش‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها و نرم‌افزارهای چندرسانه‌ای به عنوان «اثر» را مشمول مفاد این قانون اعلام می‌کند. در حوزهء مالکیت صنعتی نیز به موجب قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی، علائم و نام های تجاری مصوب 5/9/1386 اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری قابل ثبت و حمایت هستند

1.intellectual property

[2] .The Paris convention for the protection of industrial property,1883

[3] . Agreement on trade-related aspects of intellectual property rights, 1994