روشهای آموزش مناسب از نظر اسلام

روشهای آموزش مناسب از نظر اسلام
1. بحث و مناظره: این روش در تربیت اسلامی اهمیت بسیاری دارد. استفاده از بحث و مناظره باعث می شود که یادگیری عمیق تر و پایدارتر انجام شود و قدرت بیان، اعتماد به نفس و همچنین قدرت تجزیه و تحلیل افراد به میزان قابل توجهی افزایش پیدا کند. این روش از قدیم در حوزه های علوم اسلامی به کار گرفته شده و بسیاری از شخصیتها و اندیشمندان برجسته علوم اسلامی، قدرت و مهارت خود را در تدریس و در بیان عقاید خویشتن مرهون استفاده از این روش هستند (ابراهیم زاده، 1382، ص 281). در آیه 125 سوره نحل بر جدال نیکو به عنوان یکی از روشهای دعوت مردم به راه الهی (دین خدا) تأکید شده است: «ادع الی سبیل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جادلهم بالتی هی احسن..».
2. عقلانی: پایه و اساس نظام تربیتی اسلام بر تعقل و فهم استوار است. روش آموزشی مورد استفاده معلمان و مربیان باید متناسب با سن عقلی و تقویمی فراگیر باشد؛ زیرا آموزش چیزهایی که در حد فهم و درک فراگیر نباشد، به هیچ وجه به یادگیری منجر نخواهد شد و در نتیجه کار آموزش با شکست مواجه خواهد شد. وظیفه مربیان است که آموزش را از ساده شروع کرده، به تدریج پیچیده کنند. (جمشیدی، 1382)
3. مشاهده و مطالعه طبیعت و تفکر: یکی از ارزشمندترین راههای کسب معرفت، شناخت و یادگیری در مکتب اسلام و قرآن کریم، نگاه کردن و دیدن با دقت است. دین اسلام با مسئله نظر کردن و نگریستن با دقت و همراه با تفکر، عنایت بسیاری دارد تا از این راه، آدمی را به سوی معرفت و شناخت حقیقی هدایت کند. تربیت اسلامی می خواهد که با استفاده از مشاهده، تجربه، تفکر و تعلیم، تربیت شوندگان را به قدرت تشخیص برساند و قدرت آگاهی و بصیرت را در آنان افزایش دهد:
«قل انظروا ماذا فی السموات و الارض» (یونس، آیه 101)؛ بگو که با چشم عقل بنگرند به آنچه در آسمانها و زمین است.
4. عبرت گیری از سرگذشت اقوام و ملل گذشته: در قرآن کریم با ذکر قصه ها و داستانها، توجه افراد به اصول و حقایق اخلاقی جلب می شود. خداوند با استفاده از این روش می خواهد که انسانها با عبرت گرفتن از سرگذشت اقوام بدکار و فرجام بد آنها و همچنین عاقبت افراد نیکوکار، راه صحیح را از راه نادرست تشخیص داده، در مسیر هدایت گام بردارند:
«لقد کان فی قصصهم عبره لاولی الالباب» (یوسف، آیه 111)؛ در مطالعه داستان پیامبران نکته های آموزنده برای خردمندان است.
5. پاداش و تنبیه: در مکتب تربیتی اسلام روش تشویق و تنبیه به صورتهای گوناگون مطرح شده است. ذکر مواردی از قبیل بهشت و دوزخ، خیر و صلاح، سرانجام خوب و بد در قرآن کریم و سایر منابع اسلامی، نشان دهنده استفاده از این روش در مکتب تربیتی اسلام است. در قرآن کریم آیات متعددی وجود دارد که به مؤمنان وعده های خوب و به بدکاران سرانجام بد و عاقبت وخیم را می دهند که همه اینها نشان دهنده استفاده این مکتب تربیتی از روش تشویق و تنبیه است:
«و من یتعد حدودالله فاولئک هم الظالمون» (بقره ، آیه 229)؛ و هر که از حدود الهی تجاوز کند، ستمکار خواهد بود.
«و من یعص الله و رسوله و یتعد حدوده یدخله ناراً خالداً فیها» (نسا، آیه 14)؛ و هر که نسبت به خدا و پیامبر او نافرمانی کند و از حدود او تجاوز نماید، برای همیشه جایگاه او دوزخ خواهد بود.
«و لکم فی القصاص حیاه یا اولی الالباب» (بقره، آیه 179)؛ ای خردمندان در اجرای قصاص، حیات شما حفظ خواهد شد.
در بسیاری از آیات قرآنی، ایمان و عمل نیکو موجب اخذ پاداش بزرگ یا رستگاری تلقی شده است:
«ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات لهم جنات النعیم» (لقمان، آیه 8)؛ آنان که به خدا ایمان آوردند و اعمال نیکو انجام دادند؛ باغهای پرنعمت برای ایشان است.
«من آمن بالله و الیوم الآخر و عمل صالحاً فلهم اجرهم عند ربهم و لا خوف علیهم و لا هم یحزنون» (بقره، آیه 62)؛ آنهایی که به خدا و روز قیامت ایمان آوردند و عمل نیکو انجام دادند، پاداش آنان نزد پروردگارشان است و نه ترسی بر ایشان مسلط خواهد شد و نه غمگین می شوند.
«قد افلح من زکیها و قد خاب من دسّیها» (شمس، آیه 10- 9) ؛ آن که خود را تزکیه و تربیت کرد، رستگار می شود و آن که خود را تباه کرد، زیان کار است.
6. تمرین و تکرار و عادت دادن: بسیاری از رفتارهایی که فراگیر یاد می گیرد، از طریق تمرین و تکرار است. عادت دادن افراد به رفتار پسندیده و ایجاد نظم و انضباط در زندگی و تسلط بر خویشتن، مستلزم وجود برنامه ای منظم و مستمر برای تمرین و تکرار است. نظام تربیتی اسلام با قرار دادن تمرینهای روزانه و سالانه به صورت فردی و جمعی، فرایضی را بر انسانها واجب کرده تا این عبادات جزء راه و رسم زندگی آنان شود. (فرجی، 1386)

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   عوامل مرتبط با خودکشی