قانون مجازات اسلامی و جرم نشر اکاذیب

دانلود پایان نامه

در اینگفتار، سعی خواهد شد،که واژهها و اصطلاحات جرم سوءاستفادهبه نحوشفاف وروشنبیان گردد.
2-1-1-1 – مبحث اول: تعریف سوءاستفاده
2-1-1-1-(الف)بند اول: در لغت
هر تحقیقی لازمه اش این است، که یک تعریف جامعی از آن ارائه گردد،تا راحت تر بتوان آن موضوع را فهم نمود.
حالاصطلاحسوءاستفاده به چه معناست. سوءاستفاده،اصطلاحیمرکب از دو واژه، سوء و استفاده میباشد. سوء جمع اسواء در لغت به معنای، بدی و شرّ، و استفاده در لغت، به معنی نادیده گرفتن، بهره جویی کردن میباشد.بنابراین سوءاستفاده به معنای استفاده نامشروع کردن یا بهره برداری بد و نابجا را می گویند.
2-1-1-1-(ب) بند دوم: در قانون
قانون مجازات، با جان، مال، آبرو و ناموس افراد ارتباط دارد. پس قانون و اصطلاحاتش باید شفاف و بدون ابهام باشد تا از تفسیر قوانین جزائی که باب سلایق را باز می کند، خودداری شود. قضات نباید اختیار تفسیر قوانین را داشته باشند، به این دلیل آشکار که آنها قانونگذار نیستند.2در قانون مجازات اسلامی، اصطلاح سوءاستفاده تعریف نشده و مشخص نیست که نیت واقعی مقنن از آن اصطلاح چه بوده است. آیا مراد از سوءاستفاده، تحصیل مال بوده و یا اقدام به تحصیل مال و یا هتک حیثیت هم می تواند در این دایره شمول قرار گیرد. قانونگذار در حوزه حقوق کیفری، ولو آن که اصطلاحات یا عبارات صریح و روشن باشد، از تکلیف مقنن در جهت تعریف آنها، نمی کاهد. و مکلف است آن اصطلاحات را تعریف نماید.
با این حال در قانون مجازات اسلامی، مقنن از اصطلاح سؤاستفاده تعریفی ارائه ننموده، لذا تعریف این اصطلاح و دایره شمولش، از منظر قانونی مشخص نیست. شاید گفته شود که عدم تعریف اصطلاحات از سوی مقنن، واگذاری تعریف به عرف است.چرا که عرف در حقوق کیفری، جنبه، مفسر اراده قانونگذار است. در حالی که در حقوق مدنی، عرف جنبه موجده و ایجاد کننده را دارد. ضمن این که از نظر حقوقی، فقدان تعریف قانونی، الفاظ، حسب ماده224 ق.م، سبب ارجاع موضوع به عرف می شود. الفاظ عقود محمول است بر معانی عرفیه. لذا عرف باید مفسر اراده مقنن باشد. سوالی که در اینجاست این که، آیا فقدان تعریف قانونی دارای مزیت می باشد؟ مثلاً بهتر میتواند با تحولات اجتماعی منطیق شود. مطمئناً فقدان تعریف قانونی چنین مزیتی را دارد.به عبارت دیگر، اصولا در حوزه قانونگذاری کیفری دو رویکرد است. رویکرد اول، تعریف جرم یعنی بیان ارکان آن. این رویکرد، حقوق فردی را بیش تر تضمین می کند، ولی توان انطباق با تحولات اجتماعی را از دست می دهد اما در رویکرد دوم، رویکرد عدم تعریف جرم است.
این رویکرد با نظم عمومی بیشتر منطبق است چون میتوان مصادیق جدید را نیز داخل درعنوان نمود.علیهذا مقنن دانسته یا ندانسته از مزایای عدم تعریف جرم (رویکر دوم)، این اصطلاح را تعریف ننموده است. لذا برای تعریف آن، باید به عرف رجوع کرد.
2-1-1-1-(پ) بند سوم: از منظر حقوقدانان
اگرچه در قانون تعریفی از اصطلاح سوءاستفاده نشده، اما دکترین حقوق جزا بار عدم مسئولیت پذیری مقنن را بر دوش کشیده و این اصطلاح را تعریف نمودهاند. گروهی از حقوقدانان بیان می کنند، که سوءاستفاده از سفیدامضاء،عملی است که از ناحیه شخصی که به او اعتماد شده و سفید امضایی در اختیار اوست سر می زند، با این شرح که مجرم بالای سفیدامضاء می نویسد، بطوری که در نتیجه عمل او، تعهدی به مقتضای نوشته مزبور متوجه صاحب امضاء گردد، یا خود مجرم از تعهدی که قبلاً به نفع صاحب امضاء داشته برمی گردد.1
عده ای دیگر از حقوقدانان در تعریف از سؤاستفاده بیان می کنند که، سوءاستفاده از سفیدامضاء به این معناست، که دارنده سفید امضاء، چیزی را بنویسد که مورد توافق آنها نبوده است. مثلاً آقای (( الف)) به آقای ((ب)) کاغذی سفید و با امضاء می دهد تا برای کار خاصی وکالت در امور لازمه را بنویسد،اما آقای ((ب)) روی کاغذ می نویسد که ((الف)) ده میلیون ریال به وی بدهکار است.1
گروهی دیگر از حقوقدانان تعریفی که از سوءاستفاده بیان می کنند این است که، سوءاستفاده یعنی اینکه روی ورقه ای که دارای امضاء تأیید می باشد، ولی سایر قسمت های آن خالی یا سفید است، انتقال ذمه چیزی بنویسید که موجب خسارت برای صاحب امضاء شود.2
عده ای دیگر بیان می کنند، که سوءاستفاده یعنی، شخصی کاغذ سفیدی را امضاء کرده و آن را به دیگری میداد و از وی می خواست که متن مشخصی را بر روی آن بنویسد، ولی گیرنده سفید امضاء بر خلاف دستور صاحب امضاء ورقه مذکور متنی دال بر مدیون بودن صاحب امضاء بر روی آن نوشته، بدین ترتیب موجب ورود خسارت به صاحب امضاء می گردید.3
تمام دیدگاه هایی که بیان گردیده،اگرچه از لحاظ واژگان با هم متفاوت هستند، اما دارای مفهوم واحدی هستند. از تجمیع دیدگاه های دکترین که ارائه گردید،این تعریف را می توان از اصطلاح سوءاستفاده ارائه نمود که، سوءاستفاده عبارت است، از نوشتن عبارات خلاف واقع بر روی سفید امضاء به قصد اضرار بر صاحب آن اعم از آن که سپردن حقیقی باشد یا حکمی.
علیهذا، در این تعریف ارکان سوءاستفاده به نحو ذیل است: 1- نوشتن عبارات بر روی شئ. 2- ناقص التنظیم بودن شئ. 3- قصد اضرار. 4- بدست آوردن آن.
لازم به ذکر است که جزء اول از تعریف سوءاستفاده، که نوشتن عبارات بر روی سفید امضاء است، نباید مبین این دیدگاه شود، که برای تحقق این جرم، تعدد عبارت بر روی ورقه مذکور شرط است. بلکه باید گفت، که در امور جزائی صیغه جمع افاده به نوع می کند. به عنوان مثال در ماده 698 ق.م.ا قانون گذار از واژه نشر اکاذیب نام برده، که در بادی امر به نظر می رسد
برای تحقق آن جرم، باید چند خبر کذب عنوان شود. اما رویه دادگاهها و همچنین رای وحدت رویه شماره 2622 مورخ 10/10/1318 خلاف ادعای مزبور را ثابت نموده و قایل به این اصل، که در جزائیات صیغه افاده به نوع می کند، نشر یک خبر کذب را در صورت دارا بودن شرایط لازم برای تحقق آن جرم (ارکان متشکله جرم نشر اکاذیب) کافی برای تحقق آن می داند. لذا نوشتن یک عبارت مثلاً تاریخ و یا مبلغ در صورت تحقق شرایط دیگر، سبب تحقق جرم سوءاستفاده خواهد شد.
2-1-1-2- مبحث دوم: معیار سوءاستفاده
یکی از مباحث مهمی که در اینجا قابل طرح است این که، معیار و ملاک سوءاستفاده چیست. به عبارت دیگر آیا برای سوءاستفاده، ملاکی وجود دارد یا خیر.
ماده 673 ق.م.ا که رکن قانونی جرم سوءاستفاده در نظام کیفری ایران است، مقرر می دارد))هرکس از سفید امضاء که به وی سپرده شده و یا به هر طریقی بدست آورد، سوءاستفاده نماید، به یک تا سه سال حبس محکوم خواهد شد.)) در قانون معیاری برای سوءاستفاده بیان نگردیده، لذا در اینجا چند فرض را میتوان مطرح کرد.
اولین فرض این که، سوءاستفاده صرفاً اعلامی بر خلاف توافق است. اگر چنین فرضی را بپذیریم، در این صورت ضرر یا سود معنا ندارد.(معیار اخلاقی)