ماهواره لندست و عوامل فیزیکی

دانلود پایان نامه

شکل3-3 نمایی از ترکیب رنگ 432 تصویر ماهواره لندست

1- مقدمه


خاک یکی از مهمترین منابع طبیعی هر کشور است که رخداد فرسایش خاک به اشکال مختلف موجب از دست رفتن این سرمایه ملی می‎گردد. قدمت رخداد فرسایش خاک برابر عمر کره زمین است ولی در قرن بیستم به دلیل افزایش جمعیت و استفاده بیش از حد از زمین تخریب خاک سیر صعودی طی کرده است. بنابراین فرسایش خاک به عنوان خطری برای محیط زیست انسان و حتی برای حیات او به شمار می‎رود. در مناطق خشک و نیمه خشک به دلایل مختلف از جمله رگبارها و بارندگی‌های شدید مقدار و شدت فرسایش زیاد بوده و تولید سیلاب‌های مهیب باعث خسارت‎های جانی و مالی می‎گردد به طوری که در مدت زمان کوتاهی حجم عظیمی از توده خاک از سطح حوزه‎های آبخیز شسته شده و به مناطق پایین دست حمل می‎شود و موجب بروز خسارات سنگین می‎گردد. به طوری کلی عوامل مختلفی در بروز و تشدید فرسایش نقش دارد که برخی از آنها جنبه مدیریتی داشته و می‎توان با اتخاذ و اجرای سیاست‌ها و راهبردهای علمی و عملی از بروز فرسایش جلوگیری نمود. بنابراین لازم است برای کنترل فرسایش آبی ابتدا اقدام به شناخت عوامل مدیریتی همراه با عوامل محیطی شود و با بررسی میزان نقش هر یک از آنها در بروز فرسایش راه حل‌های مناسب ارائه گردد.
اصولاً برآورد نزدیک به واقعیت مقدار فرسایش و رسوب در یک ناحیه موضوع مهمی است که همواره چگونگی برآورد آن مورد توجه پژوهش‌گران بوده است. در اکثر کشورها عدم وجود آمار دقیق از مقدار فرسایش و رسوب استفاده از مدل‌های برآورد فرسایش و رسوب را اجتناب ناپذیر می‎کند. اما چنین مدل‌هایی اغلب منطقه‎ای بوده و در مناطقی بجز محل ابداع آنها جواب دقیقی نمی‎دهند. به همین دلیل باید در انتخاب مدل‌ها و کاربرد آنها دقت فراوانی شود. مدل‌های مختلف به مرور اصلاح شده و ضرایب و عوامل آنها به‌وسیله تحقیقات مختلف بررسی و اصلاح شد‎ه‎اند. به همین علت مدل‌های بسیاری توسعه یافته‎اند که هر یک تعدادی از عوامل مؤثر فرسایش در رسوب را در بر دارد. هر کدام از مدل‌ها مزایا و معایبی دارند و در شرایط خاصی بهترین جواب را می‎دهند. به طور کلی عوامل مؤثر بر فرسایش آبی شامل دو دسته‎اند:
الف) عوامل مؤثر در فرسایندگی خاک Erosivity Factors.
ب) عوامل مؤثر در فرسایش‎پذیری خاک Erodability Factors.
عواملی که در مدل‌های فرسایش و رسوب استفاده می‎شوند نیز به دو دسته تقسیم می‎شوند:
الف) عوامل فیزیکی که شامل عواملی است که ویژگی‌های آنها ساختار فیزیکی سطح را نشان می‎دهند مانند ارتفاعات و شیب.
ب) عواملی که مشخصات آنها نشان دهنده اهمیت هر عامل در اکوسیستم حوزه آبخیز بوده و نشان دهنده حساسیت و شکنندگی آن هستند.
با توجه به وجود دو گروه از مدل‌های برآورد فرسایش و رسوب شامل مدل‌های کمی و مدل‌های کیفی، آنچه که مهم است چگونگی تبدیل مقادیر کیفی فرسایش و رسوب به مقادیر کمی است. به طوری که هرچه عوامل در نظر گرفته شده در مدل‌ها کمی‎پذیرتر باشند کمی کردن آنها با دقت زیاد ممکن و میسر می‎باشد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مولفه های هوش معنوی و روابط بین فردی

2- تعریف فرسایش
فرسایش به فرایندی اطلاق می‌شود که طی آن ذرات خاک از توده خاک جدا شده و به‌وسیله عامل انتقال دهنده مانند آب یا باد به مکانی دیگر حمل می‌شود. پس از تخریب سنگ و یا خاک، مواد به علت از دست دادن تراکم و چسبندگی خود به وسیله عواملی چون آب و باد حمل شده و بسته به میزان قدرت عامل حمل، به نقاط دور و نزدیک انتقال یافته و در نهایت رسوب‌گذاری می‌شود.
به‌طور کلی رخداد فرسایش دارای سه مرحله است:
2-1- مرحله کنش و برداشت
برای شروع فرسایش و حمل مواد لازم است ذرات خاک از توده آن کنده شده و خاک آماده برداشت شود. عواملی که ذرات خاک را آماده برداشت می‌کنند شامل تخریب فیزیکی یا مکانیکی و تخریب شیمیایی می‌باشند. پس از آن‌که سنگ یا خاک تحت تاثیر عوامل تخریبی به صورت عناصر ناپیوسته و جدا درآمد، به‌وسیله آب یا باد برداشت می‌شود.
در شرایطی که حالت چسبندگی خاک به علت از بین رفتن مواد آلی و هوموس کاهش یابد قابلیت جذب آن کم شده و آب به‌جای نفوذ در خاک در سطح آن جاری می‌شود، در این حالت آب به علت دارا بودن انرژی، ذرات خاک را مستقیماً از روی دامنه‎ها برداشت نموده و حمل می‎نماید که موجب شکل‎گیری انواع مختلف فرسایش آبی مانند پاشمانی، سطحی، شیاری، خندقی، آبراهه‎ا‎ی و…. می‎شود.
2-2- مرحله حمل یا انتقال
پس از این‌که خاک و سنگ در اثر عوامل تخریبی به‌صورت اجزای ناپیوسته و مجزا درآید، آب یا باد به‌عنوان عوامل فرسایندگی مواد را برداشت شده را با توجه به نیروی خود حمل می‌نمایند. مسیر و طول حمل مواد به‌وسیله آب یا باد به عوامل معتددی از قبیل شرایط توپوگرافی، جنس سازند و نیروی حمل بستگی دارد.
2-3- مرحله رسوب گذاری یا تجمع مواد
وقتی نیروی عامل حمل به هر دلیل کاهش یافته و از نیروی وزن مواد کمتر شود دیگر قادر به حمل مواد نبوده و مواد محموله را بسته به دانه‌بندی آنها به جای می‎گذارد. محل رسوب گذاری ممکن است در پای دامنه‏ها، بر روی مخروط‎های افکنه، سردشت‎ها، دشت‌ها، دریاچه‏ها، دریاچه سدهای انحرافی و مخزنی و یا دریاها و یا اقیانوس‌ها باشد.
3-روش‌های اندازه‌گیری فرسایش و رسوب
مقدار فرسایش و رسوب را در هر یک از مراحل فرسایش می‌توان اندازه‎گیری نمود.