مفاهیم حریم درقانون

مفاهیم حریم درقانون

حریم، اصطلاحی فقهی و حقوقی به‌معنای محدوده‌ای معین در اطراف برخی اموال غیرمنقول که برای بهره بردن کامل مالکان از آن اموال، از برخی تصرفات دیگران در آن محدوده منع شده است.

انواع تعاریف حریم

2-1-1-تعریف حریم از نظر حقوقدانان         

الف- حریم : آن مقدار از مساحت های مجاور است که برای دوام و بقاء رقبه احیاء شده در اراضی موات، عرفاً و عادتاً ضروری است که تعیین آن بر حسب تشخیص عرف و خبره یا کارشناس است. [1]

ب- حریم : کلمه ای عربی است و به معنی منع می باشد و مقداری از اراضی اطراف ملک، قنات و نهر، امثال آن است که برای کمال انتفاع از آنها و جلوگیری از ضرر، ضرورت دارد و از نظر احترامی که افراد باید به حق حریم بگذارند و نمی توانند به آن تجاوز بنمایند حریم نامیده می شود [2]

پ- در صورتی که کسی بوسیله احیاء اراضی موات، باغ، منزل، مزرعه، چاه آب، قناتی، احداث نماید مقداری از اراضی موات که نزدیک آن است و برای کمال انتفاع لازم است بخودی خود حریم آن می شود.[3]

ت-حریم : مقداری مساحت از اراضی اطراف چاه و چشمه است که دیگری نمیتواند در آن احداث چاه یا قنات کند.

ث- یکی از حقوق عینی که میتوان آنرا نوعی حق ارتفاق دانست، حق حریم است.[4]

ج- حق حریم : حقی است که مالک زمین، قنات، نهر، چاه و امثال آن برای کمال استفاده از ملک خود نسبت به اراضی مجاور دارد، شناختن حق حریم برای مالک، نسبت به اراضی مجاور برای جلوگیری از تضرر اوست، چه تصرفات دیگران در اراضی مجاور قنات و چاه و غیر آن ممکن است موجب زیان مالک باشد. [5]

ح- استفاده از غالب املاک، مستلزم این است که زمین اطراف آن به مالکیت دیگری در نیاید، یا دست کم تصرفی در آن نشود که انتفاع از ملک را دشوار یا ناممکن سازد، برای مثال، اگر کسی در زمین موات قناتی احداث کند، برای آنکه بتواند از آبی که حیازت شده است استفاده مطلوب را ببرد باید آن مقدار از زمین حلقه چاهها را که جهت ریختن خاک آنها لازم است همیشه دراختیار داشته باشد، و دیگران نیزنتوانند قنات وچاه دیگری درنزدیکی قنات او حفر کنند. این مقدار اززمین را دراصطلاح «حریم» وحقی را که مالک برآن دارد « حق حریم » می نامند. [6]

د- مبنای شناسایی حریم : جلوگیری از تضرر صاحب ملک، قنات و نهر هر چاه است، پس دیگران باید از تصرفاتی که مضر حال او و انتفاع است ممنوع شوند ولی تصرف بدون ضررمباح است. [7]

ذ- حریم: آن مقدار زمینی است که صاحب چاه یا صاحب خانه ای بتواننددرآنجا بایبستد واز چاهها آب بکشد. [8]

2-1-2-تعریف حریم در قوانین و مقررات     

الف- حریم : نام مقداری زمین است. [9]

ب- حریم : مقداری از اراضی اطراف ملک، قنات، نهرو امثال آن است که برای کمال انتفاع از آن ضرورت دارد[10].

 

پ- حریم : آن قسمت از اراضی رودخانه، مسیل، نهر طبیعی و یا احداثی شبکه های آبیاری و زهکشی است که به عنوان حق ارتفاق برای کمال انتفاع و حفاظت آن لازم است و بلافاصله پس از بستر قرار دارد. [11]

ت- حریم : آن قسمت از اراضی اطراف رودخانه، مسیل، نهرطبیعی یا سنتی، مرداب و برکه طبیعی است که بلافاصله پس از بستر قرار دارد و به عنوان حق انتفاع برای کمال انتفاع و حفاظت از آن لازم است و طبق مقررات توسط وزارت نیرو و یا شرکت های آب وبرق و سازمان آب و برق خوزستان تعیین می گردد. [12]

ث- حریم تأسیسات آبی : مقداری از اراضی گرداگرد خطوط آبرسانی، خطوط جمع آوری فاصلاب اختصاصی از شبکه موجود تا ابتداء لوله انشعاب، سد، کانال، انشعاب لوله کشی، دستگاههای تولید وتوزیع آنهاست که به هزینه دولت یا با کسر مایه مشترک دولت و بخش خصوصی، یا ازطرف بخش خصوصی به منظور استفاده عمومی ایجاد شده باشد، اعم از اینکه تأسیسات مربوط به استخراج آب زیر زمینی باشد (مثل تأسیساتی که درکنارقنوات و چاهها منصوب و در مالکیت اشخاص باشد) ویاتأسیسات آبرسانی شهری وکشاورزی وصنعتی که برای کمال انتفاع و حفظ و نگهداری آن ضرورت دارد. [13]

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تقویت مهارت‌های هیجانی

ج- حریم مخازن : آن مقدارازاراضی اطراف و پیرامون دریاچه مصنوعی یا طبیعی است که آب ذخیره شده در آن به مصرف تولید برق برسد وبرای کمال انتفاع از آن ضرورت دارد. [14]

ح- حریم : قسمتی از اراضی ساحلی یا مستحدث است که یک طرف آن متصل به آب دریا یا دریاچه یا خلیج باشد. [15]

د- به منظور حفظ و حراست دریاچه ها و جلوگیری ازآلودگی آب، دخل و تصرف و احداث هر گونه ساختمان و ایجاد اعیانی در حریم دریاچه پشت سدها مستلزم صدور اجازه کتبی از طرف وزارت آب و برق یا مؤسسات تابعه مجازخواهد بود. [16]

ذ- حریم قنات : اگرقناتی را در نظر بگیریم، این قنات چاههایی دارد که در ازمنه مختلف، صاحب آن حاجت به پاک کردن قنات دارد و باید خاک را از چاهها درآورده و بیرون بریزد، ریزشگاه خاک ها، حریم آن چاهها است، زیرا از نظر زیر زمینی، آبهایی که به چاهها وارد می شوند از هر نقطه که به سوی قنات آینداز آن نقطه تا قنات حریم قنات است. [17]

با توجه به مراتب فوق رکن مشترک تعاریف مذکوردرفوق عبارتست از1- حریم در املاک وجود دارد 2- حریم در پیرامون املاک است نه سایر فضاهای فوق نه تحتانی 3- حریم برای کمال انتفاع است 4- حریم برای جلوگیری از ورود ضرر است 5- حریم برای حفاظت از ملک است[18].

[1]– سیدعلی شاه باغ حائری، شرح قانون مدنی، انتشارات ققنوس، 1389، ج1، ص97

[2]– سید حسن امامی، پیشین، ص121.

[3]– همان، ص122

[4]– سیدحسین صفایی، حقوق مدنی، انتشارات سمت، 1389،ج1،  ص270

[5]– همان، ص271

[6]– ناصرکاتوزیان، اموال و مالکیت، چاپ نوزدهم، انتشارات شرکت سهامی، 1391، ص258.

[7]– ناصرکاتوزیان، قانون مدنی درنظم حقوقی کنونی، پیشین، – ص96.

[8]– روح الله خمینی، تحریرالوسیله، پیشین، – ص379.

[9]– محمد جعفر جعفری لنگرودی، حقوق اموال، پیشین، شماره448.

[10]– ماده 136 قانون مدنی.

[11]– آئین نامه حفظ و تعیین بستر و حریم رودخانه ها وانهار و مسیل ها و شبکه های آبیاری و زهکشی مصوب13/9/50 و 8/2/53 وآئین نامه اجرایی قانون حفظ وتثبیت کناره و بستر رودخانه های مرزی مصوب18/12/63.

[12]– آئین نامه تعیین حد بستر حریم رودخانه ها، انهار، ومسیل ها و مرداب ها و برکه های طبیعی مصوب 12/4/70 و 24/9/79.

[13]– آئین نامه حفظ و تعیین بستر و حریم رودخانه ها وانهار و مسیل ها و شبکه های آبیاری و زهکشی مصوب13/9/50 و 8/2/53 وآئین نامه اجرایی قانون حفظ وتثبیت کناره و بستر رودخانه های مرزی مصوب18/12/63.

[14]– آئین نامه تعیین حد بستر حریم رودخانه ها، انهار، ومسیل ها و مرداب ها و برکه های طبیعی مصوب 12/4/70 و 24/9/79.

[15]– حمید رشیدی، قانون توزیع عادلانه آب در آئینه حقوق ایران، نشر دادگستر، 1388 ، ص237.

[16]– همان، ص238.

[17]– آئین نامه حریم دریاچه احداثی پشت سدها مصوب22/7/46.

[18]– قانون اراضی مستحدث و ساحلی مصوب 29/4/1354.