مفهوم برنامه ریزی آموزشی

6    تدوین برنامه

وقتی به نتایج تحقیقات و بررسی های صاحب نظران علم مدیریت توجه می شود تمام صاحب نظران در تعریف و تعیین کارکردهای مدیریت، برنامه ریزی را در راس قرار داده و اولویت خاصی به آن می دهند. اولین بارهنری فایول فراگرد مدیریت را در پنج وظیفه اساسی برنامه ریزی، سازماندهی، فرماندهی، هماهنگی و کنترل (POCCC  ) تعریف کرد ، در جمع بندی کارکردهای مدیریت که از سوی صاحب نظران دیگر بیان شده، تقدم برنامه ریزی به روشنی دیده می شود.

هدف از بیان مطلب فوق بیان اهمیت برنامه ریزی آموزشی در سازمان های مختلف صنعتی ، بازرگانی و خدماتی است. ما در دنیایی زندگی می کنیم که دائماً در حال تغییر و تحول است. رشد سریع علم و تکنولوژی، سازمان های مختلف را نیز به شدت تحت تاثیر قرار داده و یا می دهد، بنابراین سازمان ها بایستی در درون خود دارای یک مکانیزم مناسب برای تطبیق خود یا تحولات علمی، تکنولوژیکی و اجتماعی باشند و دائماً سیستم های فنی و منابع انسانی ایجاد و از همه مهمتر نگرش و باورهای آنان را تغییر دهند. بهترین مکانیزمی که می تواند این نقش مهم را ایفا کند آموزش است، بخصوص برنامه ریزی پویا برای آموزش از اهمیت ویژه ای برخوردار است ( سلطانی ، 1386 ).

2-2-6 -1   مفهوم برنامه ریزی آموزشی

از برنامه ریزی آموزشی تعاریف زیادی شده است از جمله فیلیپ کومبز ( صافی ، 1372) از اندیشمندان پیشرو در قلمرو برنامه ریزی آموزشی این فرآیند را چنین تعریف کرده است. (( کاربرد تجزیه و تحلیل منطقی در آموزش به منظور افزایش کارآیی و تاثیر آن در رفع نیازهای کارکنان و دانشجویان )) به عبارت دیگر برنامه ریزی آموزشی، شامل کاربرد منظم روش های تحلیلی در مورد هر یک از اجزای نظام آموزشی ذکر شده و هدف آن استقرار یک نظام آموزشی کارآمد است ( مشایخ ، 1369  ). در جای دیگر در تعریف برنامه ریزی آموزشی آمده است که برنامه ریزی فرصتهای یادگیری برای رسیدن به هدفهای کلی وجزیی برای جمعیت معین را فراهم می کند(پروند،1369). برنامه ریزی آموزشی به عنوان یک نظام عقلانی ( تقی پورظهیر،1371)متضمن تنظیم طرح تصریح شده است که در برگیرنده ترکیبی از فعالیتهای تحلیل نظامها، تحقیق عملیات و تکنولوژی است. تحلیل نظام ها بخشی از معرفت بشری است که وابستگی نزدیکی با برنامه ریزی دارد.

تحلیل نظام ها، مستلزم تشخیص هدف ها ومناسب این هدف ها با برنامه است. و تحقیق عملیات رشته دیگری از معرفت بشری است که تفکر، حل مسئله، برنامه ریزی و پیشنهاد شقوق مختلف را آسان می کند. برنامه ریزی آموزشی یک جریان فنی و تخصصی و از طرف دیگر زنجیره ای به هم پیوسته از یک سلسله فعالیت ها و رویدادهای خطی ومنطق است ( بهشتی ، 1373). با در نظر گرفتن برنامه ریزی آموزشی به عنوان یک فرآیند اجتماعی و بررسی آن در قالب یک زمینه جامعه شناختی در می یابیم که این فرآیند وتکنیک های تخصصی مورد استفاده در آن و شرایطی که آن تکنیک ها مورد استفاده قرار می گیرد، غالباً با شرایطی که توسط یک تحلیل رسمی، فنی و حتی قانونی بیان می شود بسیار متفاوت است و نیز در می یابیم که این فرآیند فراتر از یک زنجیره به هم پیوسته از یک سلسله فعالیت ها و رویدادهای خطی و منطقی است (همان منبع). با توجه به مطلب فوق درباره مفهوم برنامه ریزی آموزشی می توان گفت برنامه ریزی آموزشی به منظور فراهم ساختن فرصت های یادگیری هرچه بیشتر برای گروه های فراگیر است و از سوی دیگر تربیت نیروی انسانی، مورد نیاز صنعت، کشاورزی، و خدمات برای توسعه همه جانبه سازمان و کشور می باشد. در ساختار برنامه ریزی یک جامعه و یا یک سازمان، برنامه ریزی آموزشی از اهمیت خاصی برخوردار است که می توان آن را در الگوهای 1 و 2 در دو سطح جامعه و سازمان نشان داد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   سبب شناسی اختلال بد شکلی بدن

آمایش سرزمین به عنوان زیر بنای حرکت برنامه ریزی تلقی می گردد، این امر ابتدا به تنظیم رابطه انسان با فضای زیستی می پردازد. سپس کلیه امکانات و واقعیت های کشور در سه گروه بزرگ امور اجتماعی، امور تولیدی و امور زیربنایی مشخص می گردد. به طور کلی می توان گفت برنامه ریزی آمایش سرزمین با هدف استفاده معقول از فضا و درک کامل ارزش آن برای عملکرد موثر اقتصادی انجام می گیرد و تقسیم کار سرزمینی یکی از جنبه های مهم آن است، آمایش سرزمین در ایران برای تنظیم رابطه بین انسان، فضا و فعالیتهای انسان در فضا انجام می شود. هدف از تنطیم این رابطه، بهره برداری منطقی از کلیه امکانات برای بهبود مادی و معنوی اجتماع براساس ارزش های اعتقادی، توجه به سوابق فرهنگی و ابزار علم و تجربه در طول زمان است ( وحیدی، 1373). برنامه ریزی استراتژیک عبارت از تعیین رهیافت های کلی حرکت جامعه با عنایت به اصلاحات مربوط به آمایش سرزمین از طریق تدوین اهداف کلان است.

به طور خلاصه برنامه ریزی استراژیک، برنامه ریزی دراز مدت در سطح موسسه است که در آن توجه بیشتر به نتایج معطوف می شود. (جاسبی، 1370) برنامه ریزی توسعه عبارت از تعیین هدفهای کلی و کیفی، اتخاذ تصمیمات درباره سیاستهای اجرایی، تعیین عملیات اجرایی، وظایف گوناگون و بهره گیری منطقی از کلیه منابع و نهادهای موجود برای رسیدن به هدف ها است (تقی پورظهیر، 1373) و تغییر شرایط ناطلوب سازمان و جامعه به سوی شرایط مطلوب است. برنامه ریزی نیروی انسانی عبارت از برآورد نیروی انسانی مورد نیاز سازمان است، که در آن سه مفهوم توسعه مدیریت، پیش بینی احتیاجات نیروی انسانی و طرح ریزی سازمانی مطرح شده است. کی از تعاریف طرح ریزی نیروی انسانی، استراتژی دریافت، بکارگیری، بهسازی و نگهداری منابع انسانی ذکر شده است، برنامه ریزی نیروی انسانی بخشی از برنامه ریزی کلی سازمان است و هدف آن تشخیص  و تامین نیروی انسانی مورد نیاز با توجه به تغییر و تحولات سازمان در آینده است. ( الوانی، 1371). برنامه ریزی درسی عبار است از برنامه تفصیلی کلیه فعالیت های یادگیری، انواع وسایل آموزشی و ارائه پیشنهاداتی در مورد راهبردهای یادگیری و شرایط اجرای برنامه است ( مشایخ، 1367)