مقاله رایگان درمورد عقد نکاح، امام صادق، نهاد خانواده، ناخودآگاه

نباشد یا مورد مشاهده نباشد باید خصوصیات آن از نظر کمی و کیفی ذکر شود تا رافع جهالت باشد مثل آنکه اگر مهریه آموزش قرآن باشد باید معین باشد که آیا‌ آموزش همه قرآن یا بعضی سوره ها مورد نظر است و سوره ها نیز دقیقاً معین شوند55. 6. بعد از انجام عقد نکاح در مورد مالکیت مهر چند نظر وجود دارد: بعضی از فقها معتقد هستند همزمان با انجام عقد نکاح زن تنها مالک نصف مهر می شود و با نزدیکی یا عوامل دیگر استقرار دهنده مهر تمامی آنرا مالک می شود56. ولی مشهور فقها معتقد هستند با انجام عقد زن مالک تمامی مهر می شود ولی بطور متزلزل و با انجام عمل نزدیکی یا عوامل دیگر تمامی آن مستقر خواهد شد57. 7. اگر مهریه حال باشد زوجه می تواند مهریه را بلافاصله پس از عقد مطالبه کند و تا مهریه به او تسلیم نشده از انجام امور زناشوئی خودداری کند و این امتناع باعث نمی شود حق نفقه زن ساقط شود58.
6. فلسفه و حکمت‌های پرداخت مهر
6-1 حکمت پرداخت مهر در روایات
هدیه و پیشکشی که شوهر بعنوان مهر به همسر می دهد، در حقیقت وسیله ای برای مطمئن ساختن
زن به صفای قلبی خویش و دریافت پاسخ مثبت و صمیمانه به پیشنهاد عشق اوست. مرد با اعطای چنین هدیه ای می خواهد به زن بگوید: طالب توام، تو را دوست می دارم و صفای تو را ارج می نهم. بدین سان، اگر مهر بر این اساس توجیه شود، وسیله خوبی برای ایجاد مهر و محبت بین زوجین و عاملی قوی برای انس و الفت است59. استاد شهید مرتضی مطهری نیز در این باره می نویسد:
به عقیده ما، پدید آمدن مهر، نتیجه تدبیر ماهرانه ای است که در متن خلقت و آفرینش برای تعدیل روابط زن و مرد و پیوند آن ها به یکدیگر به کار رفته است. مهر از آنجا پیدا شده که در متن خلقت، نقش هر یک از زن و مرد در مسئله عشق، مغایر نقش دیگری است. نوع احساسات زن و مرد نسبت به یکدیگر، یک جور نیست. قانون خلقت، جمال و غرور و بی نیازی را در جانب زن، و نیازمندی و طلب و عشق و تغزل را در جانب مرد قرار داده است و همین ها سبب شده که زن توانسته مرد را به عنوان خواستگار به آستانه خود بکشاند، مردها را به رقابت با یکدیگر وادار کند، با خار کردن خود از دسترسی مرد، عشق رمانتیک به وجود آورد، و آن گاه که تن به ازدواج با مرد می دهد، عطیه و پیشکشی از او به عنوان مهر و نشانه ای از صداقت او دریافت دارد. مهر، با حیا و عفاف زن یک ریشه دارد و زن به الهام فطری دریافته است که عزت و احترام او به این است که خود را در امر ازدواج، رایگان در اختیار مرد قرار ندهد و به اصطلاح شیرین بفروشد. مهر، ماده ای است از یک آیین نامه کلی که طرح آن در متن خلقت ریخته شده و با دست فطرت تهیه شده است. قرآن کریم در آیه 4 سوره نساء از مهر به “صَدُق” یاد کرده است و صدقه از ماده صدق است، و بدان جهت به مهر، صداق یا صدقه گفته می شود که نشانه راستین بودن علاقه مرد است. هم چنین در همین آیه، از کلمه مهر با عنوان “نِحله” یاد شده است؛ یعنی آن که مهر، هیچ عنوانی جز عنوان تقدیمی و پیشکشی و عطیه و هدیه ندارد60.
6-1-1 استحباب کم بودن مهریه
گرچه برای مهریه اندازه ای معیّن نمی توان مطرح کرد و میزان درآمدها و چگونگی زندگی افراد، در تعیین اندازه مهر می تواند اثر گذار باشد، اسلام به کم بودن مهریه سفارش کرده و آن را امری مستحب دانسته که پاداشی الهی دارد. توصیه اسلام به این است که مقدار مهر زنان به گونه ای باشد که مرد بتواند با آسودگی خاطر و رضایت قلبی آن را بپذیرد؛ چرا که بی گمان کراهت قلبی در پذیرش اندازه مهریه، به شکل پنهانی و ناخودآگاه، روزنه هایی از بی مهری و دلسردی را به روی مرد می گشاید و در قلب او خراش نازکی پدید می آورد و در نتیجه، در دل او در مورد همسر آینده اش علامت سؤالی ایجاد کند که می تواند به سردی روابط بینجامد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره می فرماید: “بهترین زنان امت من، زیباترین آن ها از نظر چهره، و کم مهرترین آن ها هستند”61. امام صادق (علیه السلام) نیز فرموده است: “همانا از برکت زن، کم بودن مهریه اش و از بدیُمنی او، زیادی مهرش است”62.
بی گمان برخی از آن ها که مهریه سنگین را پیشنهاد می دهند، گویا نوعی وثیقه مالی می ستانند تا به گمان خود، زن در برابر مشکلات احتمالی بیمه شود و خاطرش آسوده گردد؛ در حالی که تجربه نشان داده است هرگز این گونه وثیقه های مالی، به تنهایی بر پایداری و استواری روابط زناشویی توانا نبوده است و هیچ وثیقه ای به پای وثیقه اخلاقی نمی رسد؛ وثیقه ای که اگر در مرد وجود داشته باشد، خوشبختی زن در آینده تأمین است گرچه مهریه اش اندک باشد.
شهید مطهری در این خصوص می‌نویسد: آیا علت این که پیامبر برای زنان خود مهر قرار می‌داد، این بودکه می‌خواست به آن‌ها درمقابل خودش وثیقه مالیبدهد؟ وعلت این که در ازدواج علی(ع) و فاطمه(س) مهر قرار داد، این بود که می‌خواست برای فاطمه(س) در مقابل علی(ع) یک وثیقه مالی و وثیقه اطمینان فکری بگیرد؟ اگرچنین‌است، پس چرا پیغمبر اکرم(ص) زنان را توصیه کرد که متقابلاً مهر خود را به‌شوهر ببخشند و برای اینکار پاداش‌ها ذکر کرده‌است. به علاوه، چرا توصیه کرد حتی‌الامکان مهر زنان زیاد نباشد؟ آیا جز این ‌است که از نظر پیغمبر اسلام(ص)، هدیه زناشویی مرد به نام مهر، و بخشش مهر از طرف زن به مرد، موجب استحکام الفت و علقه زناشویی می شود؟ با وجود این، به هیچ وجه نمی توان گفت نظر اسلام از مهر این بوده که وثیقه ای در اختیار زن قرار دهد63.
6-1-2 نکوهش مهر زیاد
همان گونه که کم بودن مهری
ه در احادیث اسلامی نشانه برکت و خوش یمنی زن شناخته شده و موجب بالا رفتن ارزش معنوی او می شود، سنگینی مهر نکوهش گردیده و از آن با عنوان بدیُمنی و شومی زن نام برده شده است. رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: “شومی و بد قدمی زن، به سنگین بودن مهر اوست”64. هم چنین امام علی(علیه السلام) در این باره می فرماید: “مهریه زنان را گران و سنگین نکنید که دشمنی در پی خواهد داشت”65. سخنان مقام معظم رهبری در این باره شنیدنی است:
هر چه مهریه کمتر باشد، به طبیعت ازدواج نزدیک تر است؛ چون طبیعت ازدواج، معامله نیست، خرید و فروش که نیست، اجاره دادن که نیست؛ زندگی دو انسان است. این ارتباطی به مسائل مالی ندارد. ولی شارع مقدس، یک مهریه ای را معیّن کرده که باید یک چیزی در این میان باشد، اما نباید سنگین باشد. بایستی عادی باشد. به گونه ای باشد که همه بتوانند انجام دهند. این که می بینید ما گفتیم چهارده سکه بیشتر را عقد نمی کنیم، نه برای این است که چهارده سکه بیشتر، اشکال در ازدواج ایجاد می کند، خیر؛ این برای این است که آن جنبه معنوی ازدواج غلبه پیدا کند بر جنبه مادی. مثل یک تجارت و معامله نباشد. اگر کسی برای دختر خود اهمیت قائل است، یا دختری برای خود ارزش قائل است، راهش این است که بگوید باید مهریه ما را زیاد کنید. مهریه هر چقدر کمتر باشد، جنبه انسانی این پیوند بیشتر است. کسانی که مهریه دخترشان را برای احترام به دخترشان بالا می برند، اشتباه می کنند. این احترام نیست؛ این بی احترامی است. بعضی خیال می کنند مهریه سنگین، به حفظ پیوند زناشویی کمک می کند. این خطاست، اشتباه است. اگر خدای ناکرده این زن و شوهر نااهل باشند، مهریه سنگین هیچ معجزه ای نمی تواند بکند66.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   شهر سبزوار، انتقال دانش

6-1-3 فلسفه وجوب مهریه
روایات متعددی در اینباره از ائمه معصومین‌علیه‌السلام وارد شده‌است که به‌ذکر نمونه‌ای بسنده می‌شود. عن الصادق علیه السلام قال: انما صار الصداق علی الرجل دون المرأه و ان کان فعلهما واحداً وان الرجل اذا قضی حاجته منها قام عنها و لم نتتظر فراغها فصار الصداق علیه دونها لذلک؛ امام صادق علیه السلام در بیان فلسفه وجوب مهریه فرمود: همانا صداق بر مرد واجب شده است نه زن، با این که کار ایشان (استمتاع) یکی است؛ زیرا هنگامی که نیاز مرد برآورده شد، ‌از کنار زن بر می‌خیزد و منتظر ارضای زن نمی‌ماند. به همین جهت صداق بر مرد واجب است نه زن67.
6-2 حکمت پرداخت مهر در دیدگاه برخی ‌اندیشمندان مسلمان
6-2-1 مهریه در مقابل استمتاع
مرحوم طبرسی در مجمع البیان می‌نویسد: “خداوند استمتاع را میان زن و مرد مشترک قرار داد و سپس در مقابل استمتاع، مهریه را بر مرد واجب کرد. بر این اساس مهریه صرفاً یک عطیه الهی است68.
6-2- 2 مهریه در مقابل بضع
علامه طباطبائی(ره) مهریه را چیزی شبیه عوض برای بضع می‌داند، آن‌گونه که در معامله عوض در مقابل معوض قرار می‌گیرد. خواستگار در ازدواج طبق رسم مردم، مرد است، همان‌طور که خریدار به همراه عوض برای خریدن کالا به فروشنده مراجعه می‌کند.
6-2-3 مهریه پاسخی به نیاز فطری
بـه نظرشـهید مطهری(ره) مهریه پاسخی بـه نیـازفطری زن و مرد اسـت: “این که گفته‌اند مرد چیزی را به عنوان صداق قرار دهد، بر اساس همین اصل و ناموس است؛ یعنی زن باید در مقامی خودش را معرفی کند که بگوید این تو [مرد] هستی که به من نیاز داری و نه من به تو و جنس مرد باید در شکلی ظاهر شود که اوست که باید چیزی به زن نثار کند تا زن در مقابل او آری بگوید. مرد باید به او هدیه ببخشد… تعبیر دیگر قرآن صداق است؛ صداق یعنی چیزی به علامت این که علاقه من به شما علاقه راستین است69.
6-2- 4 مهریه مکمل سهم الارث
بر اساس قواعد فطری، سهم دختران از ارث والدین نصف سهم پسران است. برخی در تفسیر و توجیه آن، به مسأله مهریه به عنوان مکمل سهم الارث دختران استناد کرده‌اند. شهید مطهری میزان سهم الارث زن را معلول وضع خاصی می‌داند که زن از لحاظ مهریه، نفقه و غیر آن دارد. وجوب پرداخت مهریه و نفقه زن از سوی مرد، موجب تحمیل هزینه زندگی زن بر مرد می‌شود و بنابراین از هزینه زندگی زن کاسته می‌گردد؛ ولی در این صورت این سؤال بی‌پاسخ می‌ماند که وجود سیره و نیز توصیه‌های مؤکد مبنی بر سبک گرفتن مهریه و تنزل آن تا حد آموزش چند سوره از قرآن چگونه می‌تواند تکمیل‌کننده سهم‌الارث باشد. چه لزومی بر رعایت مهرالسنه وجود دارد؟70
6-2- 5 مهریه وثیقه‌ای در مقابل طلاق
برخی مهریه را وثیقه‌ای در مقابل حق طلاق مرد یا ابزاری اقتصادی جهت کنترل تمایلات نوجویانه مرد در گزینش همسر تلقی می‌کنند. با وجود اینکه عقد نکاح با رضایت طرفین منعقد می‌شود، فسخ و انحلال آن می‌تواند یک طرفه، یعنی به صورت ایقاعی صورت گیرد. از این‌ رو عقد نکاح همواره در معرض تزلزل و فروپاشی خواهد بود و این الگوی تعامل حقوقی در قالب محوریت اراده بلامنازع مرد تجلی می‌کند که خود موجب آثار روانی و اجتماعی، به‌ویژه برای زنان می‌شود. احساس نگرانی زن از آینده موجب شده است تا زنان از مهریه به عنوان عاملی در راستای تعدیل حقوقی مذکور و کاهش میزان آسیب‌پذیری خویش استفاده کرده و در صورت نیاز از این عامل، همانند اهرمی در کنترل زیاده‌خواهی‌های مرد و احیانا زورگویی‌های وی بهره جوید. بدیهی است که التزام مرد به پرداخت مهریه، تاحدودی قدرت عمل و اختیار وی را محدود می‌سازد و البته مهریه‌های سنگین این امکان را به زن می‌دهد که برخی از
مطالبات خویش را بر مرد تحمیل کند و در روابط خانوادگی از موضع کاملا انفعالی برخورد نکند.
6-3 حکمت‌ پرداخت مهر از نظر جامعه‌شناسان
با مرور نظریه‌های جامعه‌شناسی و بررسی اجمالی آنها به منظور استفاده در تبیین مهریه در ایـران، نظریه‌های کارکردگرایی و مبادله(یا به اصطلاح ترنر، نظریه فایده‌گرا) برای تبیین موضوع از قابلیت بیشتری برخوردار بودند. در تبیین مهریه دو نظریه مطرح می‌باشد، از اینرو توضیحی کوتاه درباره هر کدام از این دو نظریه ضروری می‌نماید.
6-3-1 نظریه کارکردگرایی
طبق نظریه کارکردگرایی، هر فرهنگ، مجموعه به هم پیوسته، یگانه و نسبتاً منسجمی است که باید آن را به عنوان یک کل ملاحظه و تبیین کرد؛ از این‌رو جدا کردن یک عنصر یا ویژگی فرهنگی هم چون مهریه یا یک نهاد از بستر و زمینه اصلی آن، مانع از تبیین واقع‌بینانه آن خواهد بود؛ زیرا عناصر و ویژگی‌های فرهنگی در صورتی که خارج از موقعیت و جایگاه ساختاری‌شان در مجموعه مربوط و به‌گونه‌ای مستقل از ارتباط با سایر عناصر فرهنگی ملاحظه شوند، پدیده‌هایی بی‌معنا وغیر قابل تفسیر خواهند بود. نظریه‌پردازان کارکردگرا از خاستگاه پدیده‌های اجتماعی و نیز پیامدها و کارکردهای آن پدیده بحث می‌کنند. به عبارت دیگر نه فقط به فلسفه وجودی پدیده‌ها، بلکه به نتایج خواسته یا ناخواسته آنها نیز توجه می‌کنند که نکته بسیار مهمی است. به تعبیر کوزر: “دورکیم میان پیامدهای کارکردی و انگیزش‌های فردی، آشکارا تمایز قائل می‌شود. در تبیین واقعیت اجتماعی، نشان دادن علت آن کافی نیست،‌ بلکه ما باید در بیشتر موارد، کارکرد آن واقعیت را در تثبیت سازمان اجتماعی نیز نشان دهیم.”71. با بهره‌گیری از این نظریه می‌توان جایگاه مهریه را در ارتباط با سایر عناصر موجود در نهاد خانواده به عنوان یکی از نیازهای محوری در نظام اجتماعی موجود دریافت؛ اینکه چگونه به وجود آمده و چه کارکردهایی دارد.
براساس نظریه کارکردگرایی تعیین مهریه کارکردهای اجتماعی فراوانی دارد: دورکیم میان پیامدهای کارکردی وانگیزش‌های فردی، آشکارا تمایز قائل می‌شود. درتبیین واقعیت اجتماعی، نشان‌دادن علت آن کافی نیست،‌ بلکه ما باید در بیشتر موارد، کارکرد آن واقعیت را در تثبیت سازمان اجتماعی نشان دهیم72. ممکن است افرادی باانگیزه‌هایی مشخص اقدام به کارهایی خاص کنند؛ ولی پیامد رفتار آنهـا مورد تأییدشان نباشد. بنابراین باید میـان کارکردهای افزایش مهریه و دلایل افزایش آن تمایز قائل شده و هر کدام را به طورجداگانه بررسی نمود. در مواردی کارکرد مهریه همان است که افراد در پی آن هستند؛ ولی مواردی نیز وجود دارد که افزایش مهریه پیامدهایی داشته است که برای هیچکس مشخص نیست. رابرت مرتن این نوع کارکردها را کارکردهای پنهان نام نهاده است. کارکردهای پنهان بر نتایج نامرئی و آثار غیر منتظره و غیر قابل رؤیت عادات و رسوم اجتماعی دلالت دارند. وجود کارکردی پنهان حاکی از این است که دگرگونی و انسجام اجتماعی حداقل تا حدودی غیر قابل کنترل و طرح‌ریزی است و تشخیص آن ساده نیست؛ زیرا هرکجا کارکردی نامرئی وجود داشته باشد، می‌تواند آثار و نتایج شناخته شده را دگرگون کند و آثار دیگری به جز آثار مورد نظر به بار آورد73.
ـ ارضای نیاز فطری
مهریه به عنوان یک سنت اجتماعی در پاسخ به نیاز فطری زن در راستای حفظ عزت و احترام

دیدگاهتان را بنویسید