چه عواملی به بروز بیماری اعتیاد کمک می کنند؟

ماهیت اعتیاد :

چه عواملی به بروز بیماری اعتیاد کمک می کنند؟

اعتیاد یک بیماری پیچیده ای است که تنها یک عامل خاص در بروز آن دخیل نمی باشد. مجموعه ای از عوامل در بروز بیماری اعتیاد  دخالت دارند که در میان آنها می توان به عوامل زیر اشاره کرد:

  • ژنتیک
  • محیط  اجتماعی
  • جنسیت
  •  ضعف مهارت های اجتماعی
  • مسائل روانی _ بیماری روانی
  • آسیب روحی _ تجاوز یا آزار
  • روابط نابسامان خانوادگی
  • قومیت
  • فشار و زورگویی دوستان

علم پزشکی هنوز نتوانسته است برای بیماری اعتیاد درمانی پیدا کند. تجربه نشان می دهد بهبود یافتن از بیماری اعتیاد به اتخاذ تدابیر مختلفی نیاز دارد و در این میان روش درمان های رفتاری  مؤثرترین قدم محسوب می شوند.

ویژگی های اعتیاد

1.بیماری

اعتیاد یک بیماری مزمن مغزی است  که در شخص مبتلا به آن حالتی به نام اجبار به مصرف بوجود می آورد که این خود منجر به مصرف بی رویه مواد مخدر با وجود زیان آور بودن این مواد می گردد. با مصرف مواد مخدر به تدریج ساختار و فعالیت های مغز ما حالتی غیر عادی پیدا می کند. این تغییرات می تواند پی آمدهای بلند مدت داشته باشد و به ایجاد الگوهای افکاری توأم با وسوسه  و ویار  جسمی منجر  شود.

هیچ دارو و درمانی برای بیماری اعتیاد وجود ندارد اما همانند دیگر بیماری های مزمن می توان آن را با موفقیت اداره نموده و بطور روزانه تحت کنترل قرار داد. همانند کسانی که از بیماری  دیابت ، آسم یا نارسایی های قلبی رنج می برند.ما معتادان در حال بهبودی نیز باید برای درمان خود برنامه داشته باشیم که این برنامه در مورد ما معتادان کارکرد ١٢ قدم و شرکت در جلسات و فعالیت های انجمن های دوازده قدمی است(دوستیان  و همکاران، 1392).

2.بیماری مستقل

بیماری اعتیاد یک ماهیت جداگانه بوده و توسط بیماری های دیگر بوجود نیامده است. ما معتادان صرفاً به دلیل شرایط اجتماعی ، شرایط زیستی یا بیولوژیک به بیماری اعتیاد مبتلا نمی شویم اما علم پزشکی ثابت کرده است که برخی عوامل از جمله عوامل ژنتیک ممکن است در بروز این بیماری دخیل باشند. ممکن است که ما به علت شرایطی خاص یا ملاحظات درمانی، مصرف مواد مخدر را آغاز کنیم اما پس از آن که بیماری پیشرفت کرد در آن حالت اعتیاد خود به پدیده ای جداگانه تبدیل می شود. برای مثال، ممکن است فردی برای غلبه بر افسردگی یا درد های مزمن به مصرف مواد مخدر روی آورد اما مصرف بلند مدت مواد مخدر سرانجام به بروز بیماری اعتیاد بیانجامد.

 

 

  1. پیش رونده و در اغلب موارد کشنده

بیماری اعتیاد پیش رونده است به این معنی که آن با گذشت زمان بدتر شده و هرگز  بهتر نمی شود. علاوه بر این ، دست کشیدن از مصرف مواد مخدر برای یک دوره زمانی خاص به این معنی نیست که مصرف مجدد آن بدون خطر می باشد . تجربه نشان داده است معتادانی که پس از مدتی پاکی  مصرف مواد مخدر را از سر می گیرند، دقیقاً با همان شدت قبلی به مصرف مواد مخدر ادامه می دهند.

سرانجام خودداری از درمان و بهبود یافتن از بیماری اعتیاد می تواند کشنده باشد؛ چون با مصرف بی‌رویه و بیش از حد مواد مخدر مغز، کبد ، قلب و دیگر اندام های بدن آسیب می بینند و سرانجام مرگ از راه می رسد. افزون براین ، تأثیرات مخرب مواد مخدر بر مغز فرد معتاد ممکن است به ارتکاب خودکشی، قتل یا انواع حوادث مخاطره آمیز دیگر که هریک از آنها زندگی مصرف کننده را تباه می سازند، منجر شود(دوستیان  و همکاران، 1392).

 

۴ . وسوسه و ویار

-یکی از ویژگی های بارز و مهم بیماری اعتیاد وسوسه است؛ چون مصرف مواد مخدر چنان احساس لذت شدیدی ایجاد می کند که فرد معتاد با وجود زیان آور بودن مواد مخدر برای خود  و دیگران، می خواهد بیش از پیش این گونه مواد را مصرف کند.

مشغول بودن ذهن فرد معتاد به مواد مخدر سبب می شود تا وی دیگر جنبه های زندگی ، از جمله تندرستی ، خانواده، شغل و غیره را نادیده بگیرد. در نهایت  تنها اولویت  او در زندگی چگونگی دست یابی و مصرف مکرر مواد مخدر می شود. علت مشغول بودن بی وقفه ذهن معتادان به مواد مخدر تأثیری است که مصرف این گونه مواد بر مغز آنها برجای گذاشته است)  حبیبی و ریاحی نسب،1390).

۵.انکار  / نداشتن سلامت عقل

مصرف بی رویه و بلند مدت مواد مخدر به سیستم ارتباطی مغزآسیب وارد می آورد و سبب می شود ما نتوانیم واقعیت را از وهم و خیال تشخیص دهیم. این امر سبب می شود تا ما از پدیده انکار کردن مشکلمان که یک مکانیزم دفاعی است رنج ببریم.انکار کردن سبب می شود مصرف مواد مخدر برای ما آسان تر شود؛ چون ما از وضعیت و شرایطی که در آن قرار داریم نا آگاهیم. انکار خو را به شکل های متفاوتی نشان می دهد  مانند: منطقی جلوه دادن مصرف ،روشنفکرانه جلوه دادن مصرف ، توجیه کردن یا سرزنش کردن دیگران برای مصرف هر چه بیشتر مواد مخدر.

با این حال ما نمی دانیم که سرگرم انکار هسیتم؛ چون مصرف مواد مخدر سبب شده است تا نتوانیم واقعیت ها را درک کنیم و ندانیم که داریم به خود و دیگران دروغ می گوییم.انکار اصلی ترین عامل و مانع بر سر راه روبرو شدن ما با واقعیت بیماری اعتیاد است. بسیاری از ما خود فریبی و انکار را تا پای مرگ ادامه می دهیم و بسیاری دیگر باید به عجز برسند و سرشان به سنگ بخورد تا بپذیرند که مشکل دارند.اعتیاد تنها بیماری است که فرد مبتلا به آن را متقاعد به انکار بیماری خود می کند

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   کسب و کار اینترنتی - لوکساور

)حبیبی و ریاحی نسب،1390).

 

6.پی آمدهای ناگوار/ زندگی غیر قابل اداره

بیماری اعتیاد سرانجام سبب می شود تا ما به بسیاری از عوارض و پی آمدهای ناخوشایند این بیماری  دچار شویم. در برنامه ١٢ قدم از این پی آمدها تحت عنوان عواملی که زندگی را غیر قابل اداره می سازند یاد می شود. پی آمدهای ناگوار بیماری اعتیاد سبب می شود تا ما از عوارض زیر رنج ببریم:

 

پی آمدهای روانی : روان پریشی، هذیان گویی ، افسردگی، فکر کردن به  خودکشی و غیره

پی آمدهای جسمی : نارسایی های پزشکی همچون عوارض کبدی، ایدز، هپاتیت، حوادث و غیره

پی آمدهای رابطه ای : مشکلات زناشویی یا خانوادگی، کودک آزاری و غیره

پی آمدهای اجتماعی :فعالیت های مجرمانه ، ناصادقی ، حقه بازی و غیره

پی آمدهای شغلی : از دست دادن شغل، مشکلات اقتصادی، بی خانمانی و غیره

پی آمدهای مالی : از دست دادن  یا به باد دادن درآمد.

 

عوارض اعتیاد

عوارض کلی اعتیاد که تقریباً در میان بیشتر معتادان شایع است :

  • کم یا زیاد شدن اشتها
  • تغییر در عادات غذایی
  • کاهش وزن بی دلیل
  • نیاز به پول یا دست زدن به دزدی
  • فریب کاری  یا حقه بازی
  • دچار حوادث شدن
  • علاقه شدید به تنهایی ، خلوت گزینی ، دوری کردن و منزوی بودن از دیگران
  • بیش فعالی یا پرحرفی
  • تلاش برای مخفی کردن رفتار خود از دیگران
  • خوابیدن در تمامی طول روز
  • افسردگی
  • کج خیالی
  • رفتارعجیب و عصبی همراه با خشونت
  • عصبی  و کلافه بودن و تغییر حالت دادن
  • بد خلقی
  • نداشتن انگیزه یا انضباط
  • عوض کردن دوستان برای راحت تر شدن مصرف مواد
  • بی علاقه شدن به خانواده ، مدرسه و کار
  • بی توجه شدن به وضع و حال خود

 

علائم اعتیاد:

طبق تعریفی که انجمن روان شناسان آمریکا ارائه داده است شخصی که استفاده اش از مواد مخدر یا مشروبات الکلی در یک دوره ۱۲ ماهه به بروز سه مورد یا بیشتر از علائم زیر منجر شده باشد به بیماری اعتیاد مبتلا شده است(دانش و همکاران،1393).

۱- تولرانس یا مقاوم شدن بدن که به دو شکل زیر ظاهر می شود :

الف – نیاز به استفاده هر چه بیشتر از مواد مخدر برای حفظ تأثیر و نشئگی روزهای اولیه (دوران طلایی)

ب – کاهش تأثیر مواد به علت استفاده طولانی مدت از آنها.

۲- خود مشغولی یا وسوسه

فکر و ذکر معتادان مشغول این است که بتوانند تجربه و نشئگی را که در بار اول مصرف این گونه مواد به دست آوردندرا تکرار کنند. همچنین آنها زمان زیادی از عمر خود را صرف تهیه و مصرف مواد می کنند.

۳- افزایش مصرف

یکی دیگر از علائم اعتیاد به مواد مخدر استفاده از مقادیر بیشتر یا مصرف طولانی تر این گونه مواد برای رسیدن به نشئگی روزهای اول مصرف مواد مخدر است.

۴- از دست دادن کنترل

معتادن معمولاً برای کاهش میزان استفاده از این مواد یا ترک آنها یا کنترل مصرف مواد تلاش بسیاری می کنند اما در این راه موفق نمی شوند. آنها بارها و بارها واقعاً قول می دهند و عزم خود را جزم می‌کنند که اعتیاد خود را ترک کنند اما نمی توانند چون بیماری آنها حالت مزمن و کهنه پیدا کرده است و آنها اراده و قدرت کنترل مصرف مواد را از دست داده اند.

۵- ادامه مصرف با وجود عواقب خطرناک

فرد معتاد با آنکه از عواقب استفاده از این گونه مواد آگاهی دارد باز هم بیشتر وقت خود را برای تهیه و مصرف آنها صرف می کند.

۶- نشانه های خماری

معتادان به مواد مخدر از عوارض خماری رنج می برند؛ چون مواد سبب می شود تا مغز فرد معتاد  نتواند ماده شیمیایی لازم را برای انتقال پیام های عصبی  که موجب می شود تا انسان احساس رضایت خاطر یا لذت کند، تولید نماید.  نشانه های خماری تغییرات جسمی یا روحی درد آوری هستند که بدن فرد معتاد زمانی به آن دچار می شود که مواد مصرفی که بدن به آن عادت کرده است  به آن نرسد. با توجه به نوع ماده مخدر که فرد معتاد مصرف می کند، نشانه های خماری می تواند ظرف چند ساعت از زمان نرسیدن مواد به بدن شروع شود و تا چندین روز و در مواقعی چند هفته یا حتی چند ماه ادامه پیدا کند.

نوع خماری از موادی به مواد دیگر فرق می کند. تریاک ،الکل یا آرام بخش ها خماری  شدیدی در بدن ایجاد می کنند که می تواند خطرناک و حتی کشنده باشد. مواد دیگری همچون کوکائین، ماری جوانا و قرص های روان گردان یا  اکستازی نیز در فرد معتاد  نوعی خماری آزار دهنده ایجاد می کنند اما این نوع خماری جان فرد معتاد را تهدید نمی کند. شکل و حالت خماری افراد نیز با یکدیگر تفاوت دارد و اگر تصمیم به قطع  مصرف مواد یا الکل دارید به شما توصیه می شود که با پزشک مشورت کنید)حبیبی و ریاحی نسب،1390).