برات چیه و چه ویژگی هایی داره؟ 

 

با گسترش فعالیتای تجاری و معاملات، روش و طرق اقدام به نقل و انتقال نقدینگی در مورد ی فعالیتای تجاری تغییر کرد. در گذشته بشر از راه معاوضه یا مبادله کالابه کالا اقدام به انجام فعالیتای تجاری می کرد. به مرور این روش دستخوش تغییراتی شد و از معاوضه به روش مسکوکات فلزی، اسکناسا و در آخر اسناد تجاری تبدیل شد. الان اسناد تجاری روش و قالب مناسبی واسه انجام فعالیتای تجاری هستن. در این نوشته می خواهیم با شکلای مختلف اون آشنا شده و دقیقا ببینیم برات چیه.

شکلای مختلف اسناد تجاری

  1. اسناد تجاری به معنای عام کلمه: به کلیه ی اسنادی که در میدون ی فعالیتای تجاری بین تجار واسه سهولت و انجام معاملات رد و بدل می شه، اسناد تجاری به معنای عام کلمه میگن. مثل سفته، چک، برات، بارنامه، اوراق سهام، اوراق بهادار و غیره.
  2. اسناد تجاری به معنای خاص کلمه: اسنادی که جانشین اسکناس و شامل یک تعهد به پرداخت وجه هستن. مثل سفته، چک و برات.

در این یادداشت بر اون هستیم تا برات رو به عنوان یک سند تجاری خاص که در میدون ی معاملات تجاری کاربرد زیادی داره، بررسی کنیم. اول به کلیات برات می پردازیم.

برات و شروط اون

کلا برات یعنی سندی که طبق اون شخص الف از شخص ب خواسته داره که وجه مقرر رو در تاریخ مقرر به شخص ج یا هر کسی که شخص ج، وجه رو به اون حواله کرد، پرداخت کنه. طبق این تعریف شخص الف برات دهنده، شخص ب برات گیر و شخص ج دارنده ی برات هستن. باور ی کلی بر اینه که برات طبق یه جور حوالهه. که طبق اون شخص الف که برات رو صادر کرده محیل (حواله دهنده)، شخص ب محاله علیه (کسی که حواله واسه اون داده شده) و شخص ج محتال (طلبکار) هستن. ممکنه شخص ج به عنوان دارنده ی برات و طلبکار وجه، سند برات رو به دیگری واگذار کنه. و اون دیگری به شخص دیگر و به همین ترتیب سند برات چند دست منتقل شه که در این حالت اون فردی که سند در آخر در دست اوست دارنده ی پایانی و کلیه ی افراد قبل اون به جز شخص الف و شخص ب، ظهرنویس هستن؛ یعنی اشخاصی که پشت سند رو امضا کردن تا دست به دست منتقل شه.

برات یک عمل حقوقی در میدون ی فعالیتای تجاریه که لازمه انجام چند عمله. کلا وقتی اینجور سندی در موردای تجاری به کار میره، اول باید به وسیله شخصی صادر شه این شخص همون برات دهنده (الف) است. ارسال برات به وسیله این شخص هم می تونه با امضا و هم می تونه با مهر روی خود برگه ی سند برات باشه.

مرحله بعدی مرحله قبول براته که به وسیله شخص برات گیر (ب) قبول می شه. قبول برات هم مثل ارسال اون می تونه هم با مهر و هم با امضا روی خود برگه ی برات باشه.

سند برات مثل کلیه ی اسناد تجاری مجموعه مقررات و شرایط شکلی داره که باید رعایت شه. همونجوریکه گفته شد، برات اول به ارسال و بعد به قبول نیازمنده. ممکنه سؤال مطرح شه که قبول برات به چه معناست؟ در مثال گفته شده شخص الف سند رو واسه شخص ب صادر می کنه و شخص ب اونو قبول نشون میده. یعنی قبول می کنه که وجه مقرر در سند رو در تاریخ مقرر به شخص ج یا هرکی که شخص ج سند رو به اون منتقل کرده، بده. شخص ب که قبول کننده ی سند براته مدیون اصلی و مسئول پرداخت وجهه که با قبول برات، اینجور تعهدی رو پذیرفتهه.

شرط شکلی دیگر تعیین تاریخ در براته. کلا برات دارای سه تاریخه:

  1. تاریخ ارسال؛
  2. تاریخ قبول؛
  3. تاریخ سررسید پرداخت وجه برات. یعنی اون زمانی که وجه مقرر در برات به وسیله مدیون اصلی یعنی شخص ب باید پرداخت شه.

شرط بعدی، افراد یک سند برات هستن. : برات دهنده (الف)، قبول کننده یا برات گیر (ب) و شخص دارنده.

شرط دیگر اینه که برات باید در بردارنده ی وجه و مبلغ مقرر و مشخصی باشه مثل ریال یا ارز.

از اون جایی که وجه برات به وسیله شخص برات گیر یعنی ب باید پرداخت شه، واسه این تأدیه باید جای تعیین شه. که اینجا می تونه یا محل اقامت خود برات گیر باشه یا هر جای دیگر.

و در آخر اینکه برات ممکنه در چند نسخه صادر شده باشه و باید در سند برات قید شه که اگه در چند نسخه صادر شده این، نسخه چندمه؟

لازم به ذکره که اگه این شرایط رعایت نشه، سند برات یه جور سند غیر تجاری حساب می شه. یعنی وصف و کارکرد تجاری بودن خود رو از دست می ده.

کلا واسه ارسال اسناد تجاری مبلغی با عنوان مالیات اخذ می شه که در مورد برات هم اینطوریه. به نسبت مبلغ وجه مقرر در برات مالیات و حق تمبر اخذ می شه. چاپ و در دسترس عموم قرار گرفتن سند تجاری برات وظیفه ی وزارت اقتصاد و داراییه و شرایط باطل شدن و اخذ تمبر رو مشخص می کنه. اگه مقررات راجبه حق تمبر رعایت نشه، باعث بطلان و از بین رفتن سند نمی شه ولی جریمه به اون تعلق میگیره. یعنی متخلف علاوه بر اینکه باید اصل حق تمبر رو باطل کنه، دو برابر اونم جریمه باید بده.

معنای لفظ حامل چیه و در مورد برات به چه نحوه؟

در جواب به این سؤال باید گفت، که اگه ارسال سندی در وجه حامل باشه، یعنی هرکی که سند رو حمل کنه دارنده ی اولین اینه. برات رو نمیشه در وجه حامل صادر کرد. ارسال برات حتما باید در وجه شخص معینی باشه. چون همونجوریکه اشاره کردیم شخصی که برات در وجه اون صادر شده یعنی شخص ب مسئول پرداخت و مدیون اصلی سنده و حتما باید مشخص باشه.

ظهرنویسیِ حامل حالتیه که هرکی سند رو حمل کنه دارنده ی پایانی اینه. یعنی سند از راه ظهرنویسی به اون منتقل شده و به عنوان شخص حامل دارنده ی پایانی حساب می شه. برات رو مثل بقیه اسناد تجاری میشه ظهرنویسی حامل نمود.

همونجوریکه اشاره شد، در سند برات باید مبلغ و وجه مقرر قید شه. معمولا نحوه ی نوشتن مبلغ به حروفه چون امکان دستکاری و دست کاری در اون کمتره. اما اگه به رقم هم نوشته شه، مشکلی پیش نمیاد. حال ممکنه وجه سند برات هم به رقم و هم به حروف تحریر شه و بین این دو مبلغ اختلاف وجود داشته باشه. مثلا مبلغ به رقم ۲۰/۰۰۰/۰۰۰ ریاله اما به حروف دویست هزار ریال نوشته شده. ملاک واسه تعیین مبلغ به حروفه.

ممکنه مبلغ چند دفعه در سند نوشته شده باشه. مثل حروف یا رقم. مثلا در یک قسمت از سند مبلغ یعنی ۲۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال و در جای دیگر از سند یعنی ۱۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال. در این حالت ملاک مبلغ کمتره.

قبولی سند برات

مسئله بعدی که به عنوان کلیات بحث برات دارای اهمیته، مسئله قبولی سند براته. همونجوریکه گفته شد، برات سندیه که واسه شخص برات گیر یعنی شخص ب صادر شده تا اونو قبول کنه. قبول برات به وسیله این شخص اجباری نیس حتی اگه به شخص صادرکننده ی برات بدهکار باشه. اما اگه قبول کرد موظف به پرداخته و نمیتونه از تعهد خود خودداری کنه. حتی اگه به شخص صادرکننده بدهکار نباشه. ممکنه در مورد سند برات با اصطلاحی با عنوان «نُکول» روبرو شیم. نکول یعنی اینکه شخص برات گیر یعنی ب، برات و تأدیه ی وجه اونو قبول نکنه و بگه من اینجور براتی رو قبول نمی کنم. چون همونجوریکه اشاره شد قبول برات اجباری و اجباری نیس. پس به نبود قبول برات، نکول گفته می شه. بعضی وقتا ممکنه شخص برات گیر یعنی ب، تأدیه ی کل وجه برات رو قبول نکنه که به اون نکول کلی گفته می شه. اما بعضی وقتا نکول اون جزییه یعنی تأدیه ی جزء و قسمتی از وجه رو قبول نمی کنه که به اون نکول جزیی گفته می شه.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   ویژگی­های رشد دانش آموزان در دوره ابتدایی

در آخر این قسمت از یادداشت باید خاطر نشون کنیم که نکول برات به وسیله شخص ب، آثاری داره. این نکول نسبت به خود برات گیر هیچ اثری نداره. چون مسئولیتی نداشته و تکلیفی به قبولی نداره. اما نکول اون نسبت به صادرکننده برات و ظهرنویسان در فرضی که برات چند دست منتقل شه، دارای اثره و صادر کننده و ظهرنویسان در برابر شخص دارنده ی برات یعنی ج، باید تأدیه و پرداخت به موقع وجه برات رو تضمین کنه؛ مثلا ضامن معرفی کنن. وگرنه وجه برات نسبت به اونا حال شده یعنی فورا مجبور به پرداخت اون هستن.

ویژگیای سند برات

۱. قبولی شخص سوم

همونجوریکه قبلا اشاره کردیم، برات سندیه که به وسیله شخص الف صادر شده و شخص ب مدیون اصلی و مسئول پرداخت وجه اینه و پرداخت وجه رو قبول نشون میده. و هم گفتیم که قبولی فقط ویژه ی سند براته. اگه شخص ب پرداخت وجه رو قبول کنه که مشکلی پیش نمیاد. اما بعضی وقتا ممکنه که شخص ب پرداخت برات رو قبول نکنه یا به اصطلاح نکول کنه. در این صورت تکلیف چیه؟ چون همونجوریکه گفتیم شخص ب اجباری واسه قبولی نداره و می تونه از قبولی خودداری کنه.

در این فرض، قبولی شخص سوم می تونه حادث شه. یعنی شخص ثالثی پرداخت وجه برات رو قبول می کنه. قبول شخص سوم با امضا روی اعتراض نامه نکول صورت میگیره. اعتراض نامه نکول سندیه که دارنده ی برات در اختیار داره تا نکول شخص ب نسبت به شخص صادرکننده (الف) و ظهرنویسان دارای اثر باشه. قبلا اشاره کردیم که نکول نسبت به صادرکننده و ظهرنویسان دارای اثر بوده یا وجه برات نسبت به اونا حال می شه یا اینکه باید واسه تأدیه وجه برات تضمین دن. مثلا ضامن معرفی کنن که وجه در تاریخ مقرر پرداخت می شه. طبق اینجور اثری اعتراض نامه ی نکولی صادر می شه و قبولی شخص سوم روی این اعتراض نامه امضا می شه. قبولی شخص سوم که در فرض نبود قبولی شخص ب انجام شد، یا به نام برات دهنده (الف) یا به نام یکی از ظهرنویسان وارد عمل می شه. در این فرض ذی نفعِ قبولی، برات دهنده یا ظهرنویسان هستن که شخص سوم به نام اونا برات رو قبول می کنه تا نکول شخص ب دیگر نسبت به اونا اثری نداشته باشه. شخص سوم قبول کننده که از طرف ذی نفع (صادر کننده یا ظهرنویسان) وارد عمل شده، حتی اگه اذن و اجازه پرداخت وجه برات رو از طرف اونا نداشته باشه بازم پس از پرداخت حق مراجعه داره. و اگه مشخص نشه که ذی نفع قبولی چه کسیه، قبولی شخص سوم به نام صادرکننده دید می شه و شخص سوم پس از تأدیه و پرداخت، حق مراجعه به اونو داره.

۲. پرداخت شخص سوم

در بالا به این نکته اشاره کردیم که شخص ب می تونه سند برات رو قبول نکنه و شخص ثالثی اونو قبول کنه. در مورد پرداخت هم به همین شکله. یعنی شخص ب سند برات رو قبول کرده اما از پرداخت اون خودداری می کنه. در این صورت شخص ثالثی پرداخت سند و نه قبولی رو به عهده میگیره. پرداخت سوم با امضا روی اعتراض نامه ی نبود تأدیه صورت میگیره. اعتراض نامه ی نبود تأدیه اعتراضیه که از طرف دارنده ی سند برات صورت میگیره مبنی بر اینکه چرا شخص ب که سند رو قبول کرده، وجه رو نمی پردازه. پرداخت شخص سوم مثل قبولی سوم با امضا روی اعتراض نامه ی نبود تأدیه صورت میگیره. و هم شخص سوم پرداخت کننده مثل شخص سوم قبول کننده یا به نام صادرکننده یا ظهرنویسان وارد عمل می شه. یعنی ذی نفع پرداخت سوم یا صادرکنندهه یا ظهر نویسان. و اگه ذی نفع پرداخت مشخص نباشه، پرداخت شخص سوم به نام صادرکننده صورت میگیره و شخص سوم پس از پرداخت وجه سند به اون حق مراجعه داره.

۳. روش انتقال سند تجاری

انتقال سند تجاری عموما به دو روش انجام می شه:

  • انتقال از راه ظهرنویسی؛ یعنی شخص با امضا پشت سند برات اونو به دیگری منتقل می کنه. اگه سند تجاری در وجه شخص معینی صادر شده باشه، یعنی عنوان دارنده مشخص باشه، نقل و انتقال از راه ظهرنویسیه.
  • انتقال از راههای قبض و اقباض؛ حالتیه که ظهرنویسی در پشت سند برات صورت نمی گیره بلکه فقط از راه قبض و اقباض بی امضا و نوشتن چیزی منتقل می شه. سندی که در وجه حامل باشه یعنی هر حمل کننده و آورنده ای دارنده ی اون حساب شه، از راه قبض و اقباض منتقل می شه.

از نگاه کارکردی و عملی باید توجه داشته باشم که اگه در جایگاه انتقال دهنده هستیم بهتره انتقال دهنده ی حامل باشیم. چون در این حالت همونجوریکه گفتیم نقل و انتقال از راه قبض و اقباض صورت میگیره و جایی امضا نمی شه تا بعدا واسه ما مسئولیت بسازه. اما اگه در جایگاه انتقال گیرنده هستیم بهتره انتقال گیرنده در وجه باشیم. یعنی از راه ظهرنویسی سند به ما منتقل شه تا از راه امضای پشت سند افراد مسئول واسه پرداخت شناخته شن و آسون تر حق مراجعه به اونا رو داشته باشیم.

۴. مسئولان سند تجاری برات

در سند برات چند شخص حضور دارن:

  • صادرکننده یا شخص الف؛
  • ظهرنویس؛
  • قبول کننده یا شخص ب؛
  • دارنده ی سند برات؛
  • و در بعضی وقتا شخصی می تونه با عنوان ضامن از صادرکننده، قبول کننده و ظهرنویس ضمانت کنه.

در سند برات قبول کننده یعنی شخص ب مدیون اصلی و مسئول پرداخته. اما اگه پرداخت رو قبول نکرد یا به اصطلاح نکول کرد، دو حالت پیش میاد؛ یا اینکه شخص ثالثی همونجوریکه اشاره کردیم، سند برات رو قبول می کنه که در این صورت اون مسئول پرداخته. یا اینکه شخص ثالثی سند برات رو قبول نمی کنه که در این صورت مدیون و مسئول پرداخت شخصِ صادرکننده، یعنی شخص الفه. در فرضی که دارنده ی برات واسه دریافت وجه به ظهرنویسان مراجعه می کنه، هر ظهر نویس پس از پرداخت، حق مراجعه به شخص قبل خود رو داره تا در آخر به مدیون اصلی و مسئول پرداخت سند تجاری برات برسه.

توضیحات درباره سند تجاری برات خیلی مفصل و زیاد هستن. اما در این مقاله سعی کردیم تا مهم ترین مسائل مربوط به سند تجاری برات رو مطرح کنیم.


1

دیدگاهتان را بنویسید