آثار حقوقی امضای الکترونیکی:/پایان نامه درباره امضای الکترونیکی

آثار حقوقی امضای الکترونیکی و جایگاه آن در نظام ادله اثبات دعوا

در بررسی ارزش اثباتی امضای الکترونیکی و بعبارتی قابلیت استناد به آن در محاکم و در صورت طرح دعوی علت اصلی باید گفت که پذیرش و ارزش اثباتی اسناد الکترونیکی بستگی به اعتبار حقوق امضای مندرج در سند دارد. برای اینکه امضای الکترونیکی در مقام دعوی یا دفاع قابل استفاده باشد ضروری است که حائز برخی از ویژگیهای مهم امضای دستی، یعنی منحصر به فرد بودن، تعیین هویت، تحت کنترل داشتن و امکان ممیزی باشد.

ماده 9 قانون نمونه آنسیترال مصوب 1996 برای امضای الکترونیکی قائل به ارزش اثباتی است که بر اساس قابلیت اطمینان روش ایجاد امضا، نگهداری و ارسال پیام، حفظ تمامیت اطلاعات، هویت ارسال کننده و سایر ملاحظات ارزیابی می شود. دستورالعمل مورخ 19 دسامبر 1999 اتحادیه اروپا نیز در ماده 5 خود تحت عنوان آثار حقوقی امضای الکترونیکی دولت های عضو را موظف می سازد که اولا برای امضای الکترونیکی پیشرفته (مطمئن) همان آثاری را بشناسند که برای امضای دستی قائل هستند و ثانیا آن را به عنوان دلیل در دادگاه مورد پذیرش قرار دهند. بند 2 این ماده برای امضای ساده نیز ارزش اثباتی قائل شده است.[1]

حقوق فرانسه نیز اصل پذیرش امضای الکترونیکی را رعایت کرده و این حقیقت در قانون مورخ 13 مارس 2000 مشهود است. همچنین براساس ماده 1-1316 قانون مدنی فرانسه ، نوشته الکترونیکی نیز همانند نوشته کاغذی به عنوان دلیل پذیرفته می شود، به این شرط که هویت شخص صادر کننده آن را مشخص سازد و تمامیت آن را تضمین کند. ماده 3-1316 نیز در تکمیل ماده 1-1316 همان قانون مقرر می دارد: «نوشته الکترونیکی از نظر قدرت اثباتی برخوردار از همان میزان از اعتبار می باشد که نوشته کاغذی داراست و به عنوان دلیل پذیرفته می شود». ناگفته پیداست برای اینکه دلایل الکترونیکی با دلایل کاغذی برابر باشند باید اولا امضای الکترونیکی از تمامی تضمینهای نوشته کاغذی برخوردار باشد و ثانیا قواعد فعلی مرتبط با دلایل کاغذی در کوچکترین اجزای خود در خصوص امضای الکترونیکی اعمال شود که به نظر امضای الکترونیکی مطمئن حاوی خصوصیات گفته شده می باشد.

در حقوق ایران ، چه در پیش نویس اولیه قانون تجارت الکترونیکی و چه در قانون تجارت الکترونیکی مصوب 1382 در پذیرش امضای الکترونیکی به عنوان دلیل گام را فراتر نهاده و مطابق ماده 19 پیش نویس ارزش اثباتی داده هایی که به طریق مطمئن ایحاد شده اند معادل اسناد رسمی تلقی شده بود. هرچند بعدها در اصلاح پیش نویس و نسخه های آتی آن مطابق ماده 14 آن نه در حکم «سند رسمی» بلکه در حکم «اسناد معتبر و قابل استناد» می داند.

ماده 12 قانون تجارت الکترونیکی مقرر می دارد: «اسناد و ادله اثبات دعوی ممکن است به صورت داده پیام بوده و در هیچ محکمه یا اداره دولتی نمی توان براساس قواعد ادله موجود، ارزش اثباتی داده پیام را صرفا به دلیل شکل و قالب رد کرد»

در تایید اصل برابری آثار امضای الکترونیکی و امضای دستی بند یک ماده 6 قانون نمونه الکترونیکی 2001[2] و بند یک ماده 7 قانون نمونه تجارت الکترونیکی نیز گویای مطلب بوه، همچنین ماده 7 قانون تجارت الکترونیکی ایران مقرر میدارد: «هرگاه قانون، وجود امضاء را لازم بداند امضای الکترونیکی مکفی است» مطابق این ماده بین امضای دستی در اسناد کاغذی و امضای الکترونیکی به لحاظ آثار حقوقی هیچ تفاوتی وجود ندارد.

در بررسی آثار محتویات داده پیام مطمئن باید گفت طبق مفاد ماده 11 ق.ت.ا، داده پیام مطمئن داده پیامی است که با امضای مطمئن و با رعایت شرایط یک سامانه اطلاعاتی مطمئن ذخیره شده و هنگام لزوم در دسترس باشد. پیشتر تعریف امضای الکترونیکی مطمئن مطابق ماده 10 ق.ت.ا ارائه گردید[3]. اما در تعریف سامانه اطلاعاتی مطمئن در بند ح ماده 2 ق.ت.ا. آمده است: «سیستم اطلاعاتی مطمئن سیستم اطلاعاتی است که:

۱- به نحوی معقول در برابر سوءاستفاده و نفوذ محفوظ باشد.

۲- سطح معقولی از قابلیت دسترسی و تصدی صحیح را دارا باشد.

۳- به نحوی معقول متناسب با اهمیت کاری که انجام می‌دهد پیکربندی و سازماندهی شده باشد.

۴- موافق با رویه‌ی ایمن باشد. »

رویه ایمن نیز وفق بند ط همان ماده «رویه‌ای است برای تطبیق صحت ثبت (داده پیام)، منشأ و مقصد آن با تعیین تاریخ و برای یافتن هر گونه خطا یا تغییر در مبادله، محتوا و یا ذخیره‌سازی (داده پیام) از یک زمان خاص. یک رویه‌ی ایمن ممکن است با استفاده از الگوریتم‌ها یا کدها، کلمات یا ارقام شناسایی، رمزنگاری، روش‌های تصدیق یا پاسخ برگشت و یا طرق ایمنی مشابه انجام شود.» به طور خلاصه در تعریف داده پیام مطمئن می توان گفت داده پیام مطمئن داده پیامی است که با امضای الکترونیکی مطمئن امضا شده باشد و در شرایط فعلی امضای رقمی (دیجیتال)، امضای الکترونیکی مطمئن تلقی می شود.[4]

در نهایت ارزش اثباتی داده پیام مطمئن مطابق قاعده کلی مندرج در ماده 13 قانون تجارت الکترونیکی با در نظر گفتن شرایطی، تعیین می شود. این ماده بیان می دارد: « به طور کلی، ارزش اثباتی (داده پیام)ها با توجه به عوامل مطمئنه از جمله تناسب روش‌های ایمنی به کار گرفته شده با موضوع و منظور مبادله (داده پیام) تعیین می‌شود.» و صراحتا در مواد 14 و 15 همان ارزش اثباتی این نوع داده پیام را اعلام می کند. در ماده 14 ق.ت.ا آمده است «کلیه‌ی (داده پیام)هایی که به طریق مطمئن ایجاد و نگهداری شده‌اند از حیث محتویات و امضای مندرج در آن، تعهدات طرفین یا طرفی که تعهد کرده و کلیه اشخاصی که قائم‌مقام قانونی آنان محسوب می‌شوند، اجرای مفاد آن و سایر آثار در حکم اسناد معتبر و قابل استناد در مراجع قضایی و حقوقی است.» و همچنین قانونگذار در ماده 15 همان قانون می گوید «نسبت به (داده پیام) مطمئن، سوابق الکترونیکی مطمئن و امضای الکترونیکی مطمئن انکار و تردید مسموع نیست و تنها می‌توان ادعای جعلیت به (داده پیام) مزبور وارد و یا ثابت نمود که (داده پیام) مزبور به جهتی از جهات قانونی از اعتبار افتاده است.» فلذا مستفاد از ماد بالا و ماده 1292 ق.م می توان گفت پیامی که به طریق مطمئن و با امضای الکترونیکی مطمئن ایجاد شده، از لحاظ محتویات و امضاء دارای اعتبار کامل است. یعنی انکار و تردید در آن مسموع نیست و تنها می توان ادعای جعل را مطرح کرد که آن هم نیاز به اثبات دارد.

[1] Article 5  Legal effects of electronic signatures

  1. Member States shall ensure that advanced electronic signatures which are based on a qualified certificate and which are created by a secure-signature-creation device:

(a) satisfy the legal requirements of a signature in relation to data in electronic form in the same manner as a handwritten signature satisfies those requirements in relation to paper-based data; and

(b) are admissible as evidence in legal proceedings.

  1. Member States shall ensure that an electronic signature is not denied legal effectiveness and admissibility as evidence in legal proceedings solely on the grounds that it is:

— in electronic form, or

— not based upon a qualified certificate, or

— not based upon a qualified certificate issued by an accredited certification-service-provider, or

— not created by a secure signature-creation device.

[2] بند یک ماده 6 قانون نمونه آنسیترال :”در مواردی که قانون امضای شخصی را لازم می داند، این شخص در ارتباط با یک داده پیام هنگامی محقق خواهد شد که امضای الکترونیکی به کار رفته با توجه به اوضاع و احوال برای هدفی که داده پیام به خاطر آن ایجاد یا ارسال شده است به انداره کافی قابل اعتماد باشد.”

[3] ماده 10 ق.ت.ا.:” امضای الکترونیکی مطمئن باید دارای شرایط زیر باشد:

الف- نسبت به امضاکننده منحصر به فرد باشد.

ب- هویت امضاکننده (داده پیام) را معلوم نماید.

ج- به وسیله‌ی امضاکننده و یا تحت اراده‌ی انحصاری وی صادر شده باشد.

د- به نحوی به یک (داده پیام) متصل شود که هر تغییری در آن (داده پیام) قابل تشخیص و کشف باشد.”

[4] مظاهری کوهنستانی، رسول، ناظم، علیرضا، مطالعه تطبیقی امضای الکترونیکی در حقوق ایران و مقررات آنسیترال، انتشارات جنگل، سال 1393، ص 78

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

مطالعه تطبیقی امضای الکترونیکیدر حقوق ایران با سیستم های حقوقی کامن لا و رومی – ژرمنی

Author: 92