آموزش و یادگیری الکترونیکی و فناوری اطلاعات و ارتباطات

دانلود پایان نامه

اینکه چه عواملی بر کاربرد این شیوه آموزشی در سازمان ها و موسسات آموزشی اثرگذار خواهد بود و میزان پذیرش آن بین فراگیران علوم و موضوعات مختلف چقدر می باشد سوال مهمی می باشد که این تحقیق را به طرح این سوال واداشته که چه عواملی بر قصد استفاده از آموزش های الکترونیکی در نظام آموزش های ضمن خدمت کارکنان وزارت نیرو تاثیرگذار می باشند؟
بسیاری از پژوهشگران با بررسی موضوعات و مسایل مربوط به آموزش های مجازی به تاثیر فناوری اطلاعات در حوزه آموزش و دلایل پذیرش تکنولوژی از جانب فراگیران و سازمان های متقاضی بررسی کرده اند ولی هنوز بدلیل کوتاه بودن عمر این تکنولوژی در آموزش جای تحقیق و پژوهش در این حوزه وسیع و نیاز مبرم است.
در این فصل ابتدا با مفاهیم، تعاریف و تاریخچه آموزش الکترونیکی آشنا شده و سپس به بررسی اهمیت و ضرورت آن اشاره نموده و همچنین در ادامه به مفاهیم، تعاریف و مدل های پذیرش فناوری اطلاعات در این حوزه نیز اشاره خواهد شد و جدیدترین تحقیقات داخلی و خارجی در زمینه آموزش الکترونیکی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
2-2) مفاهیم و تعاریف مرتبط با آموزش الکترونیکی
از زمان ظهور فناوری اطلاعات و ارتباطات و باز شدن پای این نوظهور در حوزه آموزش، محققان از دیدگاه های مختلف به بررسی آثار و تبعات استفاده از آن پرداخته اند. با افزایش هجوم مردم، سازمان ها، دانشگاه ها و مراکز آموزشی به آموزش های از راه دور و شرایط اقتصادی حاکم بر جوامع و نیز بسیاری دلایل دیگر که در این فصل مورد بررسی قرار خواهند گرفت، منجر به مورد توجه قرار گرفتن این فناوری برای پژوهشگران و تحقیقات بسیار در این زمینه شد. در این قسمت ابتدا آموزش الکترونیکی و سپس تاریخچه و در نهایت اهمیت و ضرورت آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
2-2-1) آموزش الکترونیکی
نظام های آموزشی مبتنی بر فناوری اطلاعات در فرایند آموزش بشر، جایگاه مهمی پیدا کرده اند. پیشرفت روزافزون فناوری اطلاعات باعث تغییرات بسیاری در زمینه آموزش و یادگیری در مراکز آموزشی دنیا گردید و با ظهور تکنولوژی های نوین و ایجاد مراکز آموزش مجازی، آموزش و یادگیری الکترونیکی جای خود را در این مراکز باز کرد. (فرجی 1390)
این پیشرفتهای سه دهه اخیر در زمینه فن آوری اطلاعات در آموزش، جهان آموزش را به سرعت دچار تغییر نموده و میزان این دگرگونی به حدی هست که صاحبنظران آن را با پدیده هایی همچون انقلاب صنعتی مترادف دانسته اند. اینترنت و به تبع آن آموزش اینترنتی که مشتق شده از فن آوری اطلاعات می باشد، تحول ژرف و عمیقی در ارتباطات و فرآیند انتقال اطلاعات ایجاد کرده، بطوریکه در حال حاضر افراد یا کارکنان سازمان ها می توانند بدون حضور فیزیکی در مکان خاصی، در محل کار خود با استفاده از کامپیوتر، موبایل، تبلت به آموزش های موردنظر سازمان جامه عمل بپوشانند.(عبدالوند 1391)
البته ناگفته نماند با ورود آموزش الکترونیکی به دنیای آموزش، آموزش سنتی حذف نشده است، بلکه این آموزش با شعار آموزش در هر مکان و هر زمان، مکمل آموزشهای سنتی بوده و زمانی سازمانهای استفاده کننده بهرمندی و اثربخشی آن را لمس خواهد کرد که به مفهوم دقیق آن رسیده باشند. اما آنچه مشهود است با ورود آن در نظام آموزش، عدم حضور فیزیکی در کلاس های آموزشی تبدیل به یک موضوع پذیرفته شده در دنیا شد و انواع مدلهای یادگیری را برای سازمان ها و مردم از منظر اقتصادی در بهترین حالات، سوال برانگیز کرده بود و اساساً چشم انداز یادگیری، سازمان های متقاضی آموزش، سازمان های آموزش دهنده و دانشگاه ها را تغییر داد. (Epignosis-LLC 2014)
2-2-2) آموزش از راه دور
آموزش الکترونیکی ذاتاً یک سیستم بر پایه کامپیوتر می باشد که آموزش در هر زمان و هر مکان را برای فراگیر با نیازهای الکترونیکی تعریف شده فراهم می نماید. امروزه این نوع آموزش در سازمان ها اکثراً از طریق اینترنت اتفاق می افتد، درصورتیکه در گذشته های نه چندان دور، قبل از آموزش های اینترنتی، آموزش الکترونیکی ترکیبی بود یعنی به کامپیوتر متکی ولی به اینترنت نیازی نداشت. مثلاً لوح فشرده و همچنین قبل تر از آن بدون نیاز به اینترنت و یا کامپیوتر که آموزش مکاتبه ای نام دارد که حتی یادگیرنده و یاد دهنده هرگز چهره یکدیگر را نمی دیدند. دغدغه همیشگی اساتید به دسترسی به تعداد بیشتری از یادگیرندگان جهت انتشار بیشتر علم، آموزش های از راه دور مکاتبه ای را به سمت شکل های جدیدتر آن سوق داد. ناگفته نماند در واقع آموزش های الکترونیکی، مجازی، اینترنتی، مکاتبه ای و هر نام دیگری که تابحال برای آنها برگزیده اند، مدلهایی از آموزش از راه دور می باشند که با سرعت پیشرفت تکنولوژی فواصل جغرافیایی تبدیل به پلی شدند که استفاده از آنها به شما احساس بودن در کلاسی را می دهد که در آن تمام چیزهای مورد نیاز ضمن ارتباط با اساتید در کلاسهای آنلاین و یا وبینارها به راحتی مانند محتوای الکترونیکی، ویدئوها، اسلایدها، انواع فایلهای نوشتاری و صوتی و غیره به اشتراک گذاشته می شود.(Clarke 2008)
2-2-3) محتوای الکترونیکی
با توجه به تنوع ارائه محتوایی مطالب آموزشی در آموزش الکترونیکی، همیشه تاثیرات انواع محتوای آموزشی مورد توجه بوده است. از آنجا که در راستای بهبود ارائه خدمات در سازمان ها نیاز به آموزش های مداوم بیشتر احساس می شود و با توجه به مزایای آموزش الکترونیکی از قبیل گستردگی طیف آموزش گیرندگان و سهولت در اجرای آن با تفاوتهای چشمگیر کاهش هزینه ها در مقایسه با آموزش های سنتی، محتوای الکترونیکی در مقایسه با سایر متعلقات آموزش الکترونیکی، در صدر اهمیت قرار دارد.
محتوای آموزشی می تواند در انواع متنوع متن تنها، متون به همراه تصاویر، اسلایدهای آموزشی، فایل های صوتی اساتید، پادکست ها، محتوای الکترونیکی تولید شده با نرم افزارهای فلش و انیمیشن، فیلم های آموزشی، محتوای تعاملی و یا بسیاری مدل های دیگر که در حال استفاده بوده و یا در آینده ای نه چندان دور با توجه به سرعت پیشرفت تکنولوژی به آن اضافه می شوند، باشد.(مجتهدزاده 1390)
محتوای الکترونیکی که از متعلقات اصلی آموزش الکترونیکی معرفی می گردد ابزاری است که در راستای تهیه بسته های نرم افزاری محتوای آموزشی برای این شیوه آموزش استفاده می شود. با توجه به تنوع مورد اشاره در پاراگراف قبل این ابزار در شیوه های متفاوت اجرای آموزش الکترونیکی، تولیدی متفاوت در تهیه محتوای آموزشی خواهد داشت.(Epignosis-LLC 2014)
2-2-4) سامانه آموزش الکترونیکی
میزان یادگیری فراگیران در سازمان ها همیشه از طریق دو جریان متفاوت عوامل موثر خارجی و عوامل موثر داخلی قابل توجه و بررسی بوده است. یکی از مهمترین عوامل خارجی این مقوله محیط یادگیری می باشد. در آموزش الکترونیکی البته نوع مدرن آن با توجه به مشخصه بارز آن که تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات می باشد، سامانه مدیریت یادگیری که به سامانه آموزش الکترونیکی شهرت دارد، محیط مورد اشاره می باشد. در این محیط آموزشی ضمن نادیده گرفتن تعداد فراگیران در سیستم برنامه ریزی و آموزش، متولیان آموزش سازمان ها با اطمینان از کیفیت آموزش های برنامه ریزی شده و در دسترس بودن هرگونه گزارش موردنیاز از قبیل ارزیابی و اثربخشی و غیره، به توسعه آموزش های کارکنان و فراهم ساختن محیطی مناسب توجه دارند.(Kruse 2011)
در واقع سامانه آموزش الکترونیکی محیط یادگیری در این شیوه آموزش می باشد که مدیریت تمامی فرایندهای آموزشی اعم از ارتباط فراگیر و استاد، بارگذاری محتوای آموزشی، ایجاد فضاهای بحث و گفتگوی علمی، ردیابی و گزارشگیری آموزشی فراگیران، ایجاد کلاسهای آموزشی مجازی آنلاین و بسیاری فعالیتهای دیگر که در این محیط قابل اجرا می باشد.
2-3) تاریخچه آموزش الکترونیکی
از سال 1960 میلادی آموزش الکترونیکی با کاربردهای متفاوت در بین مجامع مختلف و حوزه های گوناگون از قبیل تجارت، تحصیل، بخش خدمات و یا تمرینات نظامی به اشکال متفاوتی که شاید ناآشنا و نامحسوس بوده اند، در حال استفاده می باشد. آموزش الکترونیکی یعنی ابزاری کمکی برای رفع نیازهای آموزشی متفاوت در بخش های متفاوت. این نوع آموزش در بخش تحصیلات دانشگاهی یا آموزش های که مربوط به آموزش کارکنان سازمان ها می باشد، اشاره دارد بر استفاده دو حالت آموزش نرم افزاری اداری و آموزش های آنلاین(اینترنتی) ولی در تجارت، خدمات و آموزش های نظامی این آموزش تکیه دارد بر ارائه چگونگی تمرینات و استراتژی ها که می تواند هم آنلاین باشد و هم آفلاین. شایان ذکر است که توجه این تحقیق بر آموزش های کارکنان سازمان ها می باشد و توجه بر جلب نظر خوانندگان بر تاریخچه آموزش الکترونیکی در سازمان ها می باشد.
در سال 1960 میلادی تعداد اندکی کامپیوتر در بعضی سازمان ها وجود داشت. در آن زمان تفکر حاکم بر این بود که هزینه های هنگفت تکنولوژی از رشد و توسعه آن در سازمان ها و دانشگاه ها جلوگیری خواهد کرد. عده ای نیز اعتقاد داشتند در آینده برای همه داشتن معلم خصوصی ممکن خواهد بود و این معلم های خصوصی در فرم و ظاهر دستگاه های کامپیوتری خواهند بود. (T.kidd 2010)
ولی از آنجا که پیش تر اشاره شده بود عمر کلمه آموزش الکترونیکی با پیشرفتهای تکنولوژیکی این حوزه به سه دهه قبل بر می گردد. زمانی که اولین بار این عنوان به آموزش لقب داده شد در سال 1999 زمانی که سمینار سیستم های آموزش های بر پایه کامپیوتر در حال برگزاری بود. بعد از پیدایش کلمه آموزش الکترونیکی، کم کم مفاهیمی دیگر چون آموزش آنلاین و آموزش مجازی نیز بر این حیطه از آموزش ها اضافه شدند و تمام اینها نشات گرفته از اشکال اولیه آموزش از راه دور که شاید به قرن 19 میلادی برگردد، می باشند.
آموزش های از راه دور به بعضی دانش آموزان و دانشجویان برای یادگیری مهارتهای خاصی توصیه می شد. ایساک پیتمن معلم زبان انگلیسی معروف که مبتکر سیستم تندخوانی و تندنویسی بود در دهه 1840 برای تعلیم بعضی از دانش آموزان خود از شیوه آموزش مکاتبه ای یعنی از طریق مکاتبات استفاده می نمود. در کنار شیوع و محبوبیت سیستم تندخوانی و تندنویسی در منشی ها و خبرنگارها و سایر افراد، این سبک از آموزش نیز به سرعت گسترش یافت. در سال 1924 اولین ماشین تست اختراع شد. این دستگاه به دانشجویان اجازه خودارزیابی می داد. سپس در سال 1954 بی اف اسکینراستاد دانشگاه هاروارد، ماشین آموزش را که به دانشگاه ها توانایی برنامه ریزی آموزشی دانشجویان و ردیابی آموزشی آنها را می داد اختراع شد. در سال 1960 نیز اولین کامپیوتر بر پایه آموزش(CBT) به دنیا معرفی شد که در ابتدا برای دانشجویان دانشگاه ایلینویز و سپس به سرعت در همان منطقه ایلینوی در آمریکا، به مدارس نیز کشیده شد.
در بریتانیا دانشگاه اوپن مشتاق به استفاده از آموزش الکترونیکی بود که سیستم آموزشی آنها بر پایه آموزش از راه دور بود. این دانشگاه شکل آموزش از راه دور مکاتبه ای را که در گذشته ها به صورت پستی انجام می شد را با پیدایش اینترنت به شکل رد و بدل مکاتبات از طریق پست الکترونیک یا ایمیل انجام داد.