اقدامات پیشگیرانه و انحرافات اجتماعی

دانلود پایان نامه

1- عدم مغایرت با حقوق انسانی و بشردوستانه : برنامه ها و تدابیر اقدامات پیشگیرانه از جرم نباید با حقوق انسانی و بشردوستانه که میثاق تمامی انسان ها و نماد کرامت و مجد انسانی است ، مغایرت داشته باشد . البتّه این حقوق انسانی در دین اسلام هم آمده است . از جمله تدابیر پیشگیرانه که زمانی ارائه گردید و البتّه مغایر با حقوق بشردوستانه بود ، سیاست عقیم سازی اجباری بزهکاران و عقب مانده های روانی در سال های 1930 در امریکا بوده که مغایر با حقوق بشردوستانه بود و یا بیماران مبتلا به ناهنجاری های جسمی و یا روانی قابل انتقال به نسل ها که در آلمان (( دوران نازی 1993 )) رایج بود( ستار، 1386 ،144)
2- عدم مغایرت با آموزه های اصیل دینی : این اصل ، خاص جامعه ای مانند جامعه ایران است که اسلام برآن حاکم است و آموزه های دینی حائز اهمیّت است ، خواه این آموزه های امروزه مورد فهم بشر قرار گرفته باشد و در آیین نامه ها و قواعد و مقررات جهانی آمده باشد و یا نباشد . اصول حاکم
بر پیشگیری از جرم نه تنها کارآمدی پیشگیری را تضمین می کند ، بلکه آسیب های پیدا و نهان آن را از بین می برد و به همین دلیل است که این اصول ، چارچوب اصلی یک مدل پیشگیری از جرم به حساب می آید . پس نباید برای اصلاح آفت های جامعه ، از برنامه ای که با فرهنگ دینی ما همخوانی ندارد ، استفاده کرد .
از جمله اصول مرتبط ، ( شناخت اولویت ها ) است که یکی از اصول مهم در پیشگیری از جرم است. باید بدانیم که در مورد هر دسته از جرایم ، کدام نوع پیشگیری ، امکان کارآمدی بیشتری دارد و باید آن را بکار بست . ولی متأسفانه در کشور ما به این صورت رفتار نمی شود و برنامه های کشور ما ، مدیر محور هستند نه برنامه محور ! و هر شخصی بر اساس معیار و سلیقه خویش عمل می نماید و باید در خصوص برنامه ها به صورت سنجیده و کارشناسی شده عمل نماییم . لذا با برنامه ریزی صحیح پیشگیری وضعی و تطبیق آن با عملکرد پلیس محله ، یک گام به جلو خواهیم رفت .
گفتار دوّم : استراتژی‌های پیشگیری وضعی
بر اساس نظر کلارک، پیشگیری وضعی از جرم برای اولین بار توسط واحد پژوهش وزارت کشور انگلستان وضع شده است. کلارک دوازده روش را برای طراحان پیشگیری وضعی از جرم برشمرده و هر کدام از آنها را در قالب یکی از سه گروه زیر جای داده است (حاجی ده آبادی،1388: 113 ).
1- افزایش اقدامات لازم برای ارتکاب جرم یک سری از استراتژی‌های تحت تأثیر میزان تلاش‌ها و اقدامات لازم برای ارتکاب جرم توسط مجرم می‌باشد. تکنیک‌های حمایت و حفاظت از آماج‌ها، سعی دارد با ایجاد موانع فیزیکی مناسب سبب محدود شدن فعالیت مجرمین بالقوه گردد. قفل کردن درب‌ها، استفاده از قفل فرمان در اتومبیل‌ها، استفاده از گاو صندوق‌ها و بهره‌گیری از شیشه‌های ضدگلوله نمونه‌هایی از حمایت و حفاظت از آماج‌های جرم بشمار می‌روند.
اقدامات مربوط به کنترل دسترسی، ورود مجرمین بالقوه را به محیط‌های فیزیکی یا مجازی مشکل‌تر می‌سازد، از کنترل دسترسی در طراحی محیط‌های شهری بطور گسترده برای جلوگیری از ورود غریبه‌ها به محیط‌های خاصی استفاده می‌شود. همچنین از این تکنیک‌ می‌توان در ساختمان‌ها استفاده کرد. برای مثال با قرار دادن یک میز پذیرش در اماکن عمومی یا خصوصی ورود یا خروج را کنترل می‌کنند. کلمات عبور و کدهای بانکی الکترونیکی که موجب محدودیت دسترسی به پرونده‌ها در سیستم‌های الکترونیکی می‌گردند، نمونه هایی از کنترل دسترسی می‌ باشند.
طراحی و ساخت استادیوم‌های فوتبال به نحوی است که تماشاچیان رقیب از هم جدا باشند تا بدین وسیله فرصت اعمال خشونت بار کمتر شود، نمونه‌ای از تکنیک مذکور است.
2- افزایش خطرات ارتکاب جرم: گروهی دیگر از تکنیک‌های تشریح شده توسط کلارک سعی در افزایش خطرات ارتکاب جرم برای مجرمین بالقوه دارند. کنترل ورودیا خروج برای مشکل ساختن ورود یا خروج برخی از اشیاء به محل‌های خاصی صورت می‌گیرد. برای نمونه فلزیاب‌های کارگذاشته شده در فرودگاه موجب افزایش خطر دستگیری کسانی که قصد بردن سلاح یا مواد منفجره به داخل هواپیما دارند می‌گردد.
دستگاه‌های دزدگیر یا کشف سرقت در فروشگاههای کتاب و … بمنظور جلوگیری از سرقت کتاب یا اجناس نصب می‌شود. شاید مراقبت و نظارت رسمی معروفترین تکنیک وضعی از جرم باشد. مراقبت رسمی شامل بهره‌گیری از افسران ملبس به رسمی یا وسایل کنترل و مراقبت برای ترساندن مجرمین بالقوه است. دوربین‌های امنیت و سایر ابزارآلات الکترونیکی امنیتی قابلیت‌های مراقبت پلیس را گسترش و افزایش می‌دهند. پیشرفت و توسعه فن آوری موجب ادامه گسترش اشکال مراقبت موجود فعل خواهد شد. بلیط فروشان ایستگاه مترو، نگهبانان هتل‌ها و … می‌توانند در محیط و محل کارخودشان اقدام به افزایش مراقبت نمایند و خطر وقوع جرم را کاهش دهند.
مراقبت طبیعی مجموعه‌ای از روش‌های افزایش توانایی انسانها یا ماشین‌ها برای مراقبت از یک منطقه می‌باشد. چراغانی خیابان‌ها این امکان را برای ساکنین یا عابران فراهم می‌کند تا بر فعالیت‌هایی که در خیابانها رخ می‌دهد نظارت و دید کافی داشته باشند. به همین طریق از بین بردن یا رفع موانع دید از جلوی درب منازل ممکن است موجب افزایش میزان رویت پذیری سارقین بالقوه منازل شود و مراقبت‌های عابرین و رهگذران از این طریق بیشتر شود.
3- کاهش جاذبه آماج‌ها: هدف آخرین مجموعه از تکنیک‌های پیشگیری وضعی که کلارک آن را مورد بررسی قرار داده است، کاهش مورد حاصله از ارتکاب جرم می‌باشد. حذف آماج‌ها، منافع بالقوه حاصله را از دسترس مجرمین بالقوه دور نگه می‌دارد. نمونه‌هایی از قبیل بلیط به جای پول برای پرداخت به وسایل نقلیه عمومی، استفاده از صندوق‌های قفل شونده زمانی، در فروشگاههای شبانه روزی که سبب کاهش مقدار موجودی پول نقد و کاهش احتمال سرقت به عنف از حسابداران می‌شود از جمله اقدامات مرتبط با روش‌های فوق الذکر می‌باشد. این تکنیک‌های پیشگیری وضعی را که کلارک از آن بعنوان وضع قواعد خاص یاد می‌کند، سعی دارد با تعیین قواعد مخصوص، مجرمین بالقوه را با این واقعیت مواجه سازد که در صورت انجام عمل ممنوعه باید قیمت سنگینی را بپردازد. قواعد وضع شده از سوی سازمانها و موسسات در مورد آزار و اذیت جنسی خانم‌ها سبب می‌شود که مجرمین بالقوه از این رفتار اجتناب کنند. ( رزبنام و همکاران، 1382: 40)
متنوع کردن پیشگیری بیانگر این موضوع است که بزهکاری، همانطور که محقق می‌گردد، از محدوده‌ی صرف حقوقی، قضایی و پلیسی خارج شده و مقابله موثر با آن از یک سو، همکاری و مشارکت نهادهای دولتی و تشکلهای مردمی را می‌طلبد و از سوی دیگر، مستلزم ایجاد تحول و نوع‌آوری در استراتژی‌ها، ابزارها و نهادهای سنتی و متداول مقابله با جرم است. تحول کمی و کیفی بزهکاری بی تردید نوآوری و ایجاد تغییرا در چگونگی کنترل جرم را ایجاب می‌کند. ظهور «پلیس محلی» یا «پلیس محله» یا کاربرد مفهوم «محلی کردن یا ناحیه‌ای کردن پلیس» در متون جرم شناسی، علوم پلیسی و بطور کلی‌تر در قلمرو سیاست جنایی و نیز استفاده از نمودهای مختلف پلیس محلی برای پیشگیری از بزهکاری و بویژه جرایم خرد، در همین چارچوب قرار دارد.
بخش دوّم : پلیس محلی و پیشگیری اجتماعی
بدون شک مهمترین عاملی که در بروز بزهکاری نقش اساسی را ایفا می کند، اراده مجرم است که گذار از مرحله انگیزه و تصمیم به ارتکاب بزه، تا تحقق کامل آن را هموار می‌کند و اقعیت این است که دو دسته از عوامل، موجب بروز افکار و اراده مجرمانه می‌شود.
الف) دسته اول: عواملی هستند که مثل مشکلات حاد روانی از درون بر افکار و اراده فرد اثر می‌گذارد و او را به سمت بزه سوق می‌دهد.
ب) دسته دوم: شامل علل و عوامل بیرونی از قبیل محیط‌های ناسالم و جرم زا و وضعیت فرهنگی، اجتماعی وتربیتی است که زمینه ارتکاب جرم در فرد را فراهم می‌آورد. بنابراین کنترل جرم بدون در نظر گرفتن عواملی که بر اراده وانگیزه مجرمانه تأثیر داشته باشد، عملاً امکانپذیر نمی‌باشد.
مبحث یکم : رویکرد پیشگیری اجتماعی
این یک واقعیت است که بزهکاری تابع تحول جامعه است و از اینرو مشاهده می‌گردد که در جوامع روستایی نظارت و کنترل اجتماعی که عمدتاً از نوع غیر رسمی می‌باشد، قوی‌تر است. بزهکاری و جرم نیز به همان اندازه ضعیف‌تر است زیرا در این اجتماعات پایه‌های دین و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی قوی‌تر است، ولی در جوامع شهری افزایش نابرابری‌ها، انواع نابسامانی‌های اجتماعی و اقتصادی، بیکاری، حاشیه نشینی بخشی از مردم، فقدان امنیت مالی، تورم، عدم دسترسی به امکانات مساوی برای استفاده از فرصت‌های آموزشی و بهداشتی، رفاهی، تفریحی زمینه مساعدی برای ارتکاب جرم و گسترش فعالیت‌های بزهکارانه پراکنده ی سازمان یافته را هموار می‌سازد. اندیشه‌ توسل به پیشگیری اجتماعی بزهکاری به پیشوایان مکتب تحققی در ربع آخر سده نوزدهم برمی گردد. انریکوفری معتقد بود که پیشگیری عام با تهدید کیفر، خیالی بیش نیست، می‌باید آنچه وی آنها را جانشین‌های کیفری می‌نامند (مانند تدابیر اجتماعی، جایگزینی برای کیفرها) وارد سیاست‌های جنایی شود. (میرخلیلی، 1378: 50)
پیش فرض اصلی رویکرد پیشگرانه اجتماعی به جرم این است که انحرافات اجتماعی به طور اعم و جرم به معنای نقض قانون به طور اخص، ریشه در محیط اجتماعی پیرامون فرد دارد و قبل از هر اقدامی باید این نکته را مورد توجه قرار داد که چه عوامل اجتماعی باعث می‌شود فرد به ورطه و انحراف بیفتد. بنابراین شناسایی این عوامل پیش زمینه هر گونه رویکرد مداخله گرایانه در بحث پیشگیری از جرم است. در این رویکرد به جرم بعنوان یک واقعیت اجتماعی نگریسته می‌شود که ریشه در واقعیت‌های اجتماعی دیگری دارد. پیشگیری اجتماعی بر مبنای علت شناسی استوار است که نظر بر حذف یا خنثی کردن عواملی دارد که در تکوین جرم موثراند و با دخالت در محیط‌های اجتماعی مانع از شکل‌گیری انگیزه‌های بزهکارانه و خنثی سازی عوامل جرم زا می‌گردد.( شاکری، 1387: 50)
گفتار یکم : عوامل موثر در پیشگیری اجتماعی
پیشگیری اجتماعی بر این نکته تأکید دارد که انسان تحت تأثیر علل و عوامل اجتماعی، زیستی و غیره دست به ارتکاب جرم می‌زند و طبعاً یک سلسله علل و عوامل در فرآیند پیدایش جرم ایفای نقش می‌کنند. از جمله عواملی که در این راستا اراده مجرم را تحت تأثیر قرار می‌دهد، عبارتند از محیط خانواده که پایه اساسی در پیشگیری اجتماعی از جرایم است.
بطور کلی می‌توان گفت که در این نوع پیشگیری با رویکرد کلان به عوامل بروز بزهکاری از قبیل فقر اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی توجه می‌شود و با توسعه اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و … در جامعه از بروز بزهکاری جلوگیری می‌گردد. (زینالی، 1381: 11)