انواع پیشگیری از جرم و مبارزه با مواد مخدر

دانلود پایان نامه
جرم شناسی پیشگیری، شاخه‌ای از جرم شناسی کاربردی است که موضوع آن، تعیین موثرترین وسایل برای تأمین پیشگیری از جنایت در مقیاس کل جامعه یا یک جمعیت محدودتر خارج از ارعاب عمومی به وسیله تهدید کیفری است در اصطلاح آنچه ابتدا از این واژه برداشت می‌شده به کارگیری اقدامات و تدابیر کیفری بمنظور ممانعت از ارتکاب مجدد جرم توسط مجرمان یا سایر افراد جامعه بوده است. امروزه پیشگیری گاهی در یک مفهوم موسع به کار می‌رود و طیف وسیعی از اقدامات کیفری و غیر کیفری را در جهت خنثی کردن عوامل ارتکاب جرم در برمی‌گیرد. در مقابل مفهوم مضیق پیشگیری است که بر خلاف مفهوم اولیه آن، فقط تدابیر غیر کیفری را در برمی گیرد. گرایش به پیشگیری غیر کیفری ، به سبب ترویج اندیشه ها و نگرشهایی است که می توان آنها را نگرشهای بشر دوستانه و انسان مدارانه به ویژه در دهه های اخیر دانست . ریموند گسن ، جرم شناس مشهور فرانسوی ، پیشگیری از جرم را اینگونه تعریف می کند :” از نقطه نظر علمی می توان گفت که مراد از پیشگیری ، هر فعالیت سیاست جنایی است که غرض انحصاری یا غیر کلّی آن ، تحدید مجموعه اعمال جنایی از راه غیر ممکن الوقوع ساختن یا سخت یا دشوار نمودن یا احتمال وقوع آنها را پایین آوردن است ، بدون اینکه به تهدید کیفر یا اجرای آن متوسل شد . “( کی‌نیا، مهدی،1376،55)
گفتار دوّم : مبانی پیشگیری از جرم
منظور از مبانی پیشگیری از جرم ، آن دسته از واقعیت هایی است که ضرورت پیشگیری از جرم را مبرهن می کند . البتّه بخشی از واقعیت ها ناظر به هر دو نوع پیشگیری است ، هم پیشگیری کیفری و هم پیشگیری غیر کیفری . بخش دیگر مبانی ، واقعیت هایی است که خاص هر یک از این دو نوع پیشگیری است که می توان از دو نوع مبانی سخن گفت : 1- مبانی عام پیشگیری از جرم . 2- مبانی خاص پیشگیری از جرم .
در هر صورت اصول کلّی مبانی پیشگیری از جرم عبارتند از :
اوّلین مبناءپیشگیری از جرم: این است که ، جرم رفتاری است که از علل و عوامل گوناگونی ناشی می شود و یک رفتار اتفّاقی نیست . لذا جرم یک معلول است و باید با یافتن علت ها با این معلول ، مواجهه درستی داشته باشیم . (کی‌نیا، مهدی،1376،58)
دوّمین مبناء پیشگیری از جرم: یک مبنای ارزشی است و آن اینکه پیشگیری بهتر از اجازه دادن به تحقّق جرم و سرکوب کردن جرم است ، که جمله ” پیشگیری بهتر از درمان است ” نیز ناشی از این مبنا است . پس قبل از اینکه فرد آلوده به یک گناه و انحرافی بشود ، او را به سمت صحیح سوق می دهیم سوّمین مبناءبه لحاظ اقتصادی هم ، پیشگیری از جرم به صرفه تر از اقدامات کیفری و سرکوبگرانه است . امروزه یکی از مباحث مهمی که در حوزه قضایی وجود دارد ، مخارج بسیار هنگفت و سنگینی است که در دستگاه قضایی وجود دارد و برعهده جامعه است که این مخارج را تأمین کنند . در حالی که این هزینه ها اگر در جهت صحیح خود و در جهت آموزش و پرورش ، بهسازی موقعیت های شهری ، در جهت بالابردن اشتغال و رفع بیکاری به کار گرفته می شد ، هم هزینه های هنگفت به جامعه تحمیل نمی شد و هم امکان یا عدم امکان سودآفرینی بسیار زیادی داشت چهارمین مبناءاز جمله مباحث اساسی در پیشگیری از جرم ، بحث پیشگیری غیرکیفری از جرم است . در دیدگاه جبرگرایانه طرح این بحث منتفی است که عوامل ژنتیکی غیر قابل کنترل هستند و حتّی لومبروزو نیز در پایان عمر خویش ، متوجه این کاستی شد و درصدد اصلاح نظریه اش برآمد . جرم شناسی امروز این مسئله را تقریباً تمام شده می داند و می گوید درست است که جرم ، رفتار مجرمانه متأثر از عوامل و شرایط و عللی است ، امّا این بدان معنی نیست که ما نتوانیم این علل و عوامل و شرایط را تحت کنترل دربیاوریم . بنابر این جرم یک امر پیچیده ای است و علل گوناگونی برای ارتکاب آن وجود دارد که به تناسب محیط هر جامعه و هر مجرمی متفاوت است . پاره ای از جرم شناسان مانند دورکیم نیز پیشگیری از جرم به یک معنی خاص را غیر ممکن می دانند . دورکیم معتقد است که وقتی میزانی از جرم در جامعه رو به تزاید است ، دولت باید دست به کار شود و میزان بیش از اندازه جرم در جامعه را کاهش دهد . برخی از جرم شناسان نیز هم غیر ممکن بودن پیشگیری از جرم و پیشگیری غیر کیفری را به معنی غیر ممکن بودن همه انواع پیشگیری از جرم نمی دانند ، بلکه غیر ممکن بودن نوع خاصی از پیشگیری می دانند .
آنچه که امروزه در مقابل دیدگاه های فوق وجود دارد این است که پیشگیری از جرم امری است ، ممکن و مطلوب و البته دشواری هم دارد که پاره ای از آنها مثمرثمر واقع می شوند ولی به این معنا نیست که ما نمی توانیم از پیشگیری از جرم سخن بگوییم .

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   کارکردهای آمار جنایی و مبارزه با مواد مخدر

بخش دوّم : خاستگاه و تحولات پلیس و پیشگیری ا ز جرم
یافته‌های تحقیقات در قلمرو تاریخ حقوق کیفری، نشان می‌دهد که جوامع بشری برای مقابله با جرم، از مجازات و آن هم از نوع شدید آن، استفاده می‌کرده‌اند (پیشگیری کیفری) . بعنوان نمونه قانون «هیتی‌ها» (گرنی ،ترجمه بهزادی، 1371 :34)یا «هی‌تیت‌ها» و قانون «حمورابی» (آشوری، 1387 :122)
که مربوط به حدود چهار هزار سال پیش است و حدود یک قرن پیش کشف شده‌اند، رژیم کیفری نسبتاً شدیدی را برای حمایت ارزش‌های غالب و حاکم در جوامع خود و نیز مبارزه با متجاوزان به این ارزشها پیش بینی کرده بودند. تولد رشته‌های انسان شناسی جنایی (نجفی ابرند آبادی، 1377 : 156)
و سپس جرم شناسی (کی نیا ،1376: 54 )در ربع آخر سده نوزدهم تا حد زیادی به دنبال شکست نظام کیفری در مهار موج بزهکاری بوده است. لذا توجه به روند تاریخی و سپری شدن و چگونگی تشکیل پلیس محله ، نشان دهنده نیاز اجتماع به پلیس و به خصوص پلیس محله که جزئی از ساختار پلیس است را نشان میدهد .
مبحث اوّل: چارچوب پیشگیری از جرم در عملکرد پلیس
انریکوفری ، بنیانگذار جامعه شناسی جنایی و مکتب تحققی، نخستین فردی است که از پیشگیری و جانشین‌هایی کیفری برای مهار جرایم و مقابله با بزهکاری سخن به میان آورده است. گسن ،ترجمه: کی‌نیا ،1370: 5 و 6).برگزاری کنگره‌های پنج ساله سازمان ملل متحد با عنوان کنگره‌های پیشگیری از جرم و اصلاح بزهکاران و «کمیسیون پیشگیری از جرم و عدالت کیفری» و «کمیته اروپایی مسائل جنایی» خود دلیل بر اهمیت پیشگیری می‌باشد.
در سطوح داخلی نیز دولتها کمیسیون یا کمیته شورای خاصی را به عنوان متولی و مسئول پیشگیری از بزهکاری ایجاد کرده‌اند که مدیریت آن را به وزارت کشور (در کشور انگلستان) یا به وزارت دادگستری (در کشور نروژ و دانمارک) یا بطور مشترک به 2 وزارتخانه (در کشور فرانسه) یا مستقیماً به پلیس (در کشور قبرس) محول کرده‌اند.
در ایران پیشگیری از بزهکاری در متون رسمی مورد توجه قرار گرفته است که بموجب اصل 156 قانون اساسی، قوه قضائیه علاوه بر کشف و تعقیب و مجازات (بند4) برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمین اقدام مناسب به عمل آورد (بند5)
قانون نیروی انتظامی مصوب 1369 نیز «پیشگیری از وقوع جرم را یکی از وظایف خود دانسته است (بند د ماده 8). آیین نامه سازمان زندانها مصوب 1372 نیز یکی از وظایف آن سازمان را «شناخت روشهای پیشگیری از وقوع جرائم» اعلام می‌کند (بند 11 ماده 23) و بالاخره قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376 بر پیشگیری از جرائم مرتبط با مواد مخدر بعنوان یکی از وظایف «ستاد مبارزه با مواد مخدر» وابسته به ریاست جمهوری تأکید دارد. به این ترتیب ملاحظه می‌شود که در سطوح بین المللی، قاره‌ایی، منطقه‌ایی، ملّی، پیشگیری از بزهکاری در کنار سرکوبی کیفری و غیر کیفری جرائم از جایگاه خاصی برخوردار شده است که یا بعنوان یک وظیفه جدید به عهده نهاد پلیس سنتی گذاشته شده و یا برای اجرای آن، اشکال جدید پلیس، یعنی پلیس‌های محلی و بعضاً «پلیس اداری» خاصی ایجاد شده است.
واژه پلیس در قوانین و مقررات و در افکار عمومی همواره با عنوان ضابطه قضایی و یا مأمور کشف جرم و دستگیری و به طور کلی با واژه سرکوبی جرم و مجرم همراه بوده است ، و لیکن به موازات تأکید یافته‌های جرم شناسی بر فایده و اثر پیشگیری در کاهش میزان جرایم از یک سو و پذیرش نظری علمی نهاد پیشگیری بعنوان قلمرو جدید سیاست جنایی در کنار قلمرو سنتی آن یعنی سرکوبی از سوی دیگر، بینش و اشکال جدیدی از مأموریت و وظیفه پلیس در جامعه را از آغاز سالهای هفتاد میلادی ایجاد و مطرح کرده است .
گفتار اوّل : منشاء شکل گیری پلیس جامعه محور و اصول حاکم بر آن
در سال 1829 رابرت پیل بنیانگذار پلیس جدید لندن اصول نه‌گانه‌ایی را مطرح نمود که پس از گذشت سالیان سال بنظر می‌رسد اندیشه‌ی پلیس اجتماعی (جامعه محور) از آن بهره‌ی بسیار برده است .در این اصول مهم پلیسی به مواردی نظیر تلاش برای پیشگیری و کاهش برخوردهای قهرآمیز، ایجاد میل و انگیزه در مردم برای پذیرش عملکرد پلیس، افزایش اعتماد عمومی، حفظ بی طرفی، ارتباط عمیق با جامعه، خودداری از انتقام جویی و … اشاره شده که اینک در زمره مهم‌ترین اقدامات پلیس جامعه محور محسوب می‌گردد.
دفتر دادستانی کالیفرنیا طی سال‌های 1996 و 1999 برای درک بهتر پلیس جامعه محور، ویژگی‌هایی را مورد نظر قرار داده است :
1- پلیس جامعه محور با رسالت اصلی پلیس سنتی مغایرت بنیادی ندارد.
2- پلیس جامعه محور تعارض کلی با امور پلیس سنتی ندارد تا ساماندهی مجدد همه واحدهای پلیسی موجود ضرورت داشته باشد.
3- اقدامات پلیس جامعه محور همه ی وقت مأمورین پلیس را اشغال نمی‌کند مقدار قابل توجهی از وقت مأموریت گشت، وقت آزاد است. تمام مأمورین پلیس جامعه محور باید به نحوی در فعالیت‌های پلیس جامعه محور دخیل باشند.