چ. آذر ۲۰ام, ۱۳۹۸

بررسی استانداردهای میزان تشعشعات آنتن های موبایل در ایران و جهان

1 دقیقه خوانده شده

تعداد کاربران تلفنای همراه در سال ۲۰۱۶ به رقم ۴٫۶۱ میلیارد نفر رسیده و این عدد قبل از پایان دهه جاری میلادی از ۵ میلیارد نفر بالاتر میره. با افزایش تعداد مشترکین و به دنبال اون بیشتر شدن اپراتورهای مخابراتی، هر روز تماشاگر نصب دکلای موبایل یا همون «ایستگاه های پایه فرستنده/گیرنده» موسوم به BTS در مناطق جور واجور هستیم.

این ایستگاه های پایه یکی از اجزای لازم واسه ایجاد رابطه موبایلی از جمله تماس صوتی و انتقال داده هستن، و اگه همین الان از پنجره اتاقتون به بیرون نگاه کنین، دست کم یکی از اونا رو می بینین.

BTS

مثل دیگه آنتنای بیسیم، آنتنای وصل به BTS هم میدون الکترومغناطیسی با فرکانس بالا (HF) در دور و بر خود ایجاد می کنن که فرکانس اونا بین چند صد مگاهرتز تا چند گیگاهرتز متغیره. به خاطر همین از زمان افزایش تعداد این ایستگاه ها، نگرانی در مورد اثرات امواج حاصل از اونا روی سلامت آدم هم زیاد شد، به خصوص اینکه تا حالا اینقدر به منبع تشعشعات و امواج نزدیک نشده بودیم.

ضرورت استانداردسازی منابع تشعشعات الکترومغناطیسی

سازمان بهداشت جهانی (WHO) که متولی سلامت ساکنین کره زمینه، چارچوبی رو واسه استانداردسازی تشعشعات میدانای الکترومغناطیسی ترتیب داده (دانلود فایل پی دی اف) که در مقدمه اون می خونیم:

با رشد تولید و انتقال برق، پیشرفت سیستمای مخابراتی جدید و پیشرفتای پزشکی و صنعتی، آدما بیشتر از قبل در برابر میدانای الکترومغناطیسی قرار می گیرن. نیاز به درک اثرات بالقوه EMF بر سلامت آدم از مدتا پیش احساس شده، اما حالا به پیشرفت چارچوبی مشخص واسه تضمین سلامتی همه مردم نیاز داریم.

WHO خیلی زیادً به کار گیری استانداردهای موجود بین المللی رو پیشنهاد می کنه، و البته هر کشوری می تونه بسته به نیاز خود، استاندارد داخلی برابر با نمونه های جهانی رو پیشرفت دهد.

who

طبق چارچوب پیشنهادی سازمان بهداشت جهانی، این استانداردها در سه دسته جای می گیرن:

  • استاندارد پرتوگیری، که هدف اون حفاظت فردیست و به صورت بیشترین حد مقدار پرتوگیری کل یا قسمتای جور واجور بدن تعیین می شه. مراجع اصلی این استانداردها الان کمیسیون بین المللی حفاظت در برابر پرتوهای غیر یونساز (ICNIRP)، کمیته بین المللی ایمنی الکترومغناطیسی (ICES) در مؤسسه مهندسان برق و الکترونیک (IEEE) و هم اینکه دیگه نهادهای استاندارد ملی در کشورای جور واجور هستن.
  • استاندارد پرتوزایی که به ملاحظات مهندسی لوازم الکترونیکی می پردازه و ضمن کمینه کردن تداخل الکترومغناطیسی با بقیه لوازم، بالاترین بهره وری رو هم مورد توجه داره. این دسته استانداردها به وسیله مؤسساتی مثل IEEE، کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک (IEC) و کمیته اروپایی استانداردسازی الکتروتکنیک (CENELEC) تدوین می شه.
  • استانداردهای اندازه گیری، که چگونگی کسب اطمینان از ایجاد دو دسته فوق رو تشریح می کنن. استانداردهای امتحان EMF معمولاً به وسیله همه سازمانای فوق و بدنهای ملی استانداردسازی ملی تعیین می شن.

گذشته استانداردهای جهانی واسه تشعشعات EMF

جالبه بدونین استانداردهای مربوط به اندازه تابش/جذب امواج بیسیم به چندین دهه قبل برمیگرده، اما به مرور و با افزایش منابع تابش، قوانین موجود با سختگیری بیشتری اعمال شدن. در ادامه فهرستی از استانداردهای حدود مجاز پرتوگیری رو مشاهده می کنین:

  • در سال ۱۹۶۶ استاندارد ANSI C95/1 محدودیت ۱۰ میلی وات بر هر سانتیمتر مربع رو وضع کرد.
  • در سال ۱۹۸۲ مؤسسه IEEE این مقدار رو تا حد ۱ میلی وات بر هر سانتیمتر مربع کم کرد.
  • در سال ۱۹۸۶ تماشاگر کاهش دوباره این مقدار از طرف NCRP به اندازه ۵۸۰ میکرووات بر هر سانتیمتر مربع بودیم.
  • در سال ۱۹۹۲ مؤسسه ANSI هم حد مجاز پرتوگیری رو ۱ میلی وات بر سانتیمتر مربع اعلام کرد.
  • در سال ۱۹۹۶ کمیسیون ارتباطات فدرال، استاندارد ۵۸۰ میکرووات بر هر سانتیمتر مربع رو وضع کرد.
  • در آخرً در سال ۱۹۹۸ سازمان ICNIRP محدودیت ۴۵۰ میکرووات بر هر سانتیمتر مربع رو در فرکانس ۹۰۰ مگاهرتز، و محدودیت ۹۵۰ میکرووات بر هر سانتیمتر مربع رو واسه فرکانس ۱۹۰۰ مگاهرتز اعلام کرد.

signal

گفتنیست استاندارد مؤسسه ICNIRP الان در بیشتر کشورای جهان از جمله ایران استفاده میشن، ضمن اینکه بازنگری کلی استاندارد سال ۱۹۹۸ نهاد فوق در دست جفت و جور س، اما هنوز واسه عموم منتشر نشده.

استاندارد ملی ایران واسه پرتوهای غیر یونساز

سازمان ملی استاندارد ایران (INSO) در سال جاری، تجدیدنظر دوم استاندارد «پرتوهای غیر یونساز-حدود پرتوگیری» رو منتشر ساخت. این استاندارد که اولین بار در سال ۱۳۸۵ تدوین شد، براساس راهنمای سال ۱۹۹۸ مؤسسه ICNIRP پیشرفته و بعد با تغییرات سال جاری بروزرسانی شد.

استاندارد ۸۵۶۷ (دریافت فایل پی دی اف)، حدود پرتوگیری از پرتوهای غیر یونساز شامل پرتوهای الکترومغناطیسی در بازه فرکانسی صفر تا ۳ میلیون گیگاهرتز رو در بر میگیره.

isiri

دو اصل مهم «توجیه پذیری» و «بهینه سازی» در این استاندارد دید شده. توجیه پذیری بدین معناست که سود فعالیتا بیشتر از مخاطرات تابشی اونا باشه و در آزمایش سود و مخاطرات، همه نتیجه های مهم و قابل توجه در نظر گرفته شن. در مورد بهینه سازی هم تصریح شده که اقدامات ایمنی استفاده شده، بالاترین سطح ایمنی که به طور منطقی قابل رسیدنه رو جفت و جور کنن.

تشریح استاندارد ملی ایران واسه تشعشعات آنتنای BTS

واسه درک بهتر این سازوکار منبع، اول به چند تعریف کاربردی می پردازیم:

  • پرتو غیر یونساز: شامل همه تابشا و میدانای طیف الکترومغناطیسی هستن که قادر به یونسازی در بدن آدم نیستن. در این تابشا، انرژی هر فوتون کمتر از ۱۲٫۴ الکترون ولت بوده و طول موج اونا بیشتر از ۱۰۰ نانومتره، یعنی با فرکانس کمتر از ۳ میلیون گیگاهرتز منتشر می شن (لازمه بدونین پرتوهای یونساز از جمله آلفا، بتا، گاما و پرتو اکس، انرژی خیلی بالایی داشته و می تونن الکترونا رو از اتم یا مولکول جدا ساخته و اونا رو به حالت یونیزه درآورند، به خاطر همین اثرات داغون کننده اونا در هر شرایطی روی بافت زنده به اثبات رسیده و به کار گیری اونا قوانین مخصوص به خود رو داره.).
  • آهنگ جذب انرژی (SAR): به آهنگ انرژی رادیویی جذب شده در واحد جرم بافت می گن.
  • پرتوگیری مردم: پرتوگیری طبیعی مردم به وجود اومده به وسیله فعالیتای تابشی و منابع مجازه، که با پرتوگیری شغلی و پزشکی فرق داره.
  • کمیتای پایه: کمیتایی هستن که مستقیماً با اثرات بیولوژیکی مضر پرتوهای الکترومغناطیسی در رابطه ان، مثل شدت میدون الکتریکی، شدت میدون مغناطیسی، و چگالی توان در بافت بدن.
  • سطوح منبع: مقادیر جذب و پیک میدانای الکتریکی و مغناطیسی و چگالی توان در محیط و جریانای تماسی که افراد می تونن بدون ایجاد اثر مضر و با فاکتورهای ایمنی قابل قبول در برابر اونا قرار گیرند.

در ادامه، جدول تقسیم بندی پرتوهای غیر یونساز رو می بینین، و به این موضوع دقت لازم رو به عمل بیارین که امواج موبایل در دسته مایکروویو و فرکانس ۳۰۰ مگاهرتز الی ۳۰۰ گیگاهرتز جای می گیرن.

radiationtypetable

براساس استاندارد ملی ایران، حدود پایه پرتوگیری مردم در فرکانسای جور واجور طبق جدول زیر بیان شده:

radiationlevel

در توضیحات این جدول اومده که به دلیل غیر یکنواختی الکتریکی بافتای بدن، چگالیای جریان باید بر سطح مقطع ۱ سانتیمتر مربعی عمود بر راه جریان اندازه گیری شن. هم اینکه امتحان مقدار SAR به صورت میانگین در بازه های ۶ دقیقه ای انجام می شه.

در ادامه استاندارد ملی ایران به شماره ۸۵۶۷، سطوح منبع (حدود کمیتای کاربردی) پرتوگیری مردم واسه پرتوهای الکترومغناطیسی جور واجور هم اومده که این مقادیر رو در جدول زیر مشاهده می کنین:

inso8567-3

این جدول به گونه ایه که براساس اون باید حدود پایه رعایت شه. اگه بشه این موضوع رو ثابت کرد و نشون داد که اثرات مضر غیرمستقیم هم بروز نمی کنه، میشه پرتوگیری رو در میدانای بالاتر هم انجام داد. هم اینکه واسه فرکانسای بالاتر از ۱۰۰ کیلوهرتز، قوانین سختگیرانه تری وضع شده.

اینم بگیم اعداد و ارقام استانداردهای فوق دقیقاً برابر با استاندارد ICNIRP بوده (دریافت فایل پی دی اف) و الان در کشورای خیلی از جمله استرالیا، کانادا، کشورای اروپایی و ژاپن استفاده می شن.

استانداردهای تعیین محل احداث و نصب دکلای BTS

آنتنای نصب شده روی دکلای BTS الگوی انتشار امواج خاصی دارن، طوریکه با افزایش فاصله از اونا، چگالی توان میدون آنتن طبق مجذور فاصله کم میشه. در جدول زیر مقدار چگالی توان ایستگاه های پایه موبایل رو طبق فاصله از اونا مشاهده می کنین:

bts-emission-pattern-1

هم اینکه این امواج در زاویه خاصی منتشر می شن و در فواصل نزدیک به فرستنده/گیرنده، دامنه انتشار میدون به ۵ الی ۱۰ درجه هم جهت با افق محدوده. در تصویر زیر حالت منتشر کردن این امواج رو مشاهده می کنین:

bts-emission-pattern-2

از اونجا که BTSا واسه پوشش منطقه وسیع تر، معمولاً در ارتفاع بلند و روی دکلای ۱۵ الی ۵۰ متری یا روی بام ساختمانای مرتفع نصب می شن، پس نکته مهمی که باید هنگام انتخاب محل نصب اونا رعایت کرد، فاصله مستقیم با ساختمانای مسکونی مجاوره.

یعنی باید به الگوی منتشر کردن و کاهش چگالی توان میدون آنتن طبق فاصله توجه داشت. با دقت در این موضوع و ملاحظات مربوطه، میشه گفت که نصب BTS روی یه ساختمون مسکونی، تأثیری بر سلامتی ساکنین اون و البته آنتن دهی موبایل در اونجا نداره.

البته باید به این نکته هم توجه کرد که توان عملیاتی ایستگاه پایه موبایل به منطقه تحت پوشش و تعداد تماسای قابل پردازش به وسیله اون بستگی داره، ولی معمولاً در بازه ۱۰ الی ۵۰ وات جای میگیره. واسه مقایسه، بهتره بدونین فرستنده های رادیویی و تلویزیونی در بازه توانی چند هزار وات الی چند میلیون وات عمل میکنن و در بهترین حالت، توان اونا چند صد برابر بیشتر از آنتنای موبایله.

نتیجه گیری

تموم مواردی که تا به اینجا ذکر شد، فقطً به شکل استانداردها و راهکارهای پیشنهادی از طرف سازمانای ملی و بین المللی بودن، و تقریباً میشه مطمئن بود که سازندگان مطرح لوازم مخابراتی همه این استانداردها رو رعایت می کنن، ضمن اینکه کلیه اپراتورهای ایرونی هم از همین لوازم بهره می گیرن.

هم اینکه مراحل تعیین محل احداث ایستگاه های پایه، دکلای محلی و آنتنای رادیویی هم با محاسبات دقیق و تحت نظارت ارگانای جور واجور قانونی و مربوطه صورت میگیره.

CellTower

علاوه بر این، در همه کشورها از جمله ایران، نهادهای قانونی مربوطه به صورت جداگونه بر کارکرد اپراتورهای موبایل نظارت دارن و امتحان پرتوزایی رو بدون اطلاع اپراتورها و به صورت دوره ای در مناطق جور واجور انجام میدن. این اطلاعات بعضی وقتا از طرف مرکز نظام ایمنی هسته ای کشور منتشر می شه.

با این حال، گروه های جداگونه هم می تونن با محاسبات ساده و در اختیار داشتن دستگاه امتحان مناسب، از وضعیت دکلای مخابراتی موبایل کشور و اندازه تابش در مناطق جور واجور خبردار شن. ما هم می خوایم تا همین چند وقت دیگه که خیلی هم دور نیس اینجور آزمایشی رو به صورت میدونی انجام داده و یافته های اونو با شما در میان بذاریم.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *