برنامه ریزی محیطی و موقعیت جغرافیایی

دانلود پایان نامه
در ایران بحث فرسایش و رسوب و حفاظت آن از سال 1337 توسط داون و ریبن کارشناسان FAO و در پی چاپ گزارش مربوط به وضعیت خاکهای ایران آغاز شد.به دنبال احداث سدهای مختلف و رسوبگیری سریع این سدها در مدت زمان بسیار کوتاه دولت وقت را به فکر چاره‌اندیشی به منظور پیشگیری از ورود رسوبات به دریاچه‌های سدهای مهمی چون امیرکبیر ، دز و سفیدرود انداخت گزارشات و کتب بجا مانده از دهه 1340 نشانگر آغاز تلاش عملی به منظور ارائه کمی میزان فرسایش در ایران می‌باشد و ارقامی را در ارتباط با میزان رسوبات در رودخانه‌های کرج و جاجرود ارائه می‌نمایند و دو سال بعد ارقام، نه بصورت کلی بلکه براساس یک روش علمی و بصورت واحد وزنی ارائه می‌شود . بعنوان مثال برای سد کرج رقم 600 تن در کیلومتر مربع در سال و برای سد سفیدرود رقم 589 تن در کیلومتر مربع در سال گزارش می‌شود و برای عرصه‌های آبخیز در ایران ، رقم یک میلیارد تن ارائه می‌گردد. گسترش شهرها ، قطع درختان ، تبدیل اراضی مرتعی به اراضی کشاورزی و ..، از جمله عواملی بودند که باعث تسریع در روند افزایش فرسایش خاک در ایران شده و بدلیل آنکه هر روز ابعاد وسیع‌تری بخود می‌گرفت ، متخصصین را برآن داشت تا از هر فرصتی استفاده نموده و چشم انداز فاجعه آمیز این روند مخرب را بصورت مکتوب و غیر مکتوب گوشزد نموده و آن را به نحوی در سطح جامعه منعکس نمایند.
از سال 1351 نحوه نگرش به موضوع فرسایش خاک جنبه عملی‌تری بخود گرفت و بصورت روش مشخص به عنوان مطالعات جامع آبخیزداری به مورد اجرا گذاشته شد . البته افزایش درآمد دولت افزایش تولید و نرخ فروش نفت باعث شد تا کارهای متدولوژیکی مربوطه به انعقاد قرارداد با مهندسین مشاور خارجی انجام گیرد و گروه مهندسین مشاور عمران و منابع از کشور آمریکا ، مهندسین مشاور سوگرا از کشور فرانسه و مهندسین مشاور مک گاون از کشور استرالیا به ترتیب عهده‌دار انجام مطالعات جامع حوزه‌های آبخیز سد دز ، سفیدرود و امیرکبیر گردیدند .
کارشناسان فائو (FAO) مقدار فرسایش خاک در ایران را بیش از 2 میلیارد تن در سال برآورد کرده اند و نیز هشدار داده اند که اگر خیلی زود چاره ای اساسی نیابیم تا چند سال دیگر میزان فرسایش خاک در ایران به حدود سه برابر مقدار فعلی خواهد رسید . شایان ذکر است که برای تشکیل دوباره یک سانتیمتر خاک بیش از 300 سال زمان لازم می باشد، یعنی در واقع پدیده فرسایش خاک ثروت های جبران ناپذیر کشور را برای همیشه از کف ما می رباید .
با توجه به موارد بالا به نظر می رسد که مطالعات فرسایش و رسوب در هر حوضه ای به منظور بررسی وضعیت تخریب خاک جهت برنامه ریزی محیطی و آتی بسیار ضروری و موثر خواهد بود.
2- هدف از تهیه طرح
یکی از اهداف مهم آبخیزداری جلوگیری از فرسایش خاک و کنترل رسوب می‌باشد ، به همین دلیل مطالعات فرسایش و رسوب از اهمیت ویژه‌ای در مدیریت منابع آب و خاک برخوردار است . بطور کلی فرسایش به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن ذرات خاک از بستر اصلی خود جدا شده و به کمک یک عامل انتقال دهنده به مکانی دیگر حمل می‌شود . این عوامل شامل : آب ، باد ،نیروی ثقل ، یخچال و … می‌باشد . هر چند پدیده فرسایش طبیعی بوده و جلوگیری از آن امکان پذیر نیست ، ولی کاهش سرعت یا شدت آن ، امری ممکن است. البته این امر زمانی ممکن می‌گردد که تمامی فرایندهای فنی فرسایش به خوبی شناخته شوند و از این طریق می‌توان با ارائه راهکارهای مناسب ، موجبات کاهش سرعت یا شدت فرسایش را فراهم نمود.
در مجموع اهداف انجام این مطالعه را می‌توان به شرح زیر خلاصه کرد :
ـ شناخت مکانیسم ، نوع و گسترش فرسایش در سطح زیر حوزه های مورد مطالعه
ـ برآورد میزان فرسایش قسمتهای مختلف حوزه و ارائه نقشه اشکال فرسایش
ـ بررسی و تعیین عوامل مهم و تأثیرگذار بر فرسایش و تولید رسوب
ـ تعیین رسوب دهی سالانه
ـ برآورد رسوب دهی هر یک از زیرحوزه‌های مورد مطالعه با استفاده از روشهای تجربی سازگار با شرایط اقلیمی ایران
ـ تهیه و تدوین برنامه‌های حفاظت خاک و آبخیزداری و نیز تعیین الویت عملیات بازدارنده عوامل فرسایش‌زا در هر یک از واحدهای مطالعاتی.
3- موقعیت و شرح عمومی منطقه
3-1- حوزه آبخیز رودخانه شیرین آب
حوزه آبخیز رودخانه شیرین آب در محدوده جغرافیایی َ38 و ْ48 تا َ48 و ْ48 طول شرقی و َ24 و ْ32 تا َ40 و ْ32 عرض شمالی در 40 کیلومتری شمال تا شمال غرب شهرستان دزفول واقع شده است(شکل1-2). این آبخیز یکی از زیرحوزه‌های مجاور دریاچه سد مخزنی دز می‌باشد که از شمال به آبخیز رودخانه‌های شور و آب بید، از غرب به آبخیز رودخانه شیرین آب، از شرق به آبخیز سردشت و از جنوب به دریاچه سد در دست مطالعه محدود می‌باشد. این حوزه با وسعت 29624 هکتار با در نظر گرفتن دیدگاه آبخیزداری و جمیع شرایط به 32 زیرحوزه مستقل و 4 زیرحوزه غیر مستقل تقسیم‌بندی شده است. جدول شماره یک مشخصات فیزیوگرافیک این واحدهای کاری را نشان می‌دهد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مدیریت ارتباط با مشتری و مدیریت منابع انسانی

با توجه به موقعیت جغرافیایی گستره طرح راه‌های دسترسی به آن از طریق جاده آسفالته دزفول رودخانه شیرین آب لالی و از آنجا جاده‌های خاکی داخل طرح قابل دسترسی است. البته راه دیگری نیز از دزفول به ماهور برنجی و از آنجا به رودخانه شیرین آب وجود دارد که از ماهور برنجی تا داخل گستره طرح خاکی می‌باشد. در داخل محدوده طرح جاده‌های دسترسی بسیار محدود می‌باشد و اکثر مناطق آن راه دسترسی نداشته و تنها مسیرهای تراکتور و مالرو دیده می‌شود. بنابراین برای دستیابی به نقاط مختلف حوزه بایستی پیمایش صحرایی و میدانی با راه پیمایی صورت پذیرد. شکل شماره1- 2موقعیت این حوزه آبخیز را بر روی نقشه‌های توپوگرافی و تقسیمات هیدرولوژیکی آن را نشان می‌دهند. آبادیهای گاومیر، امامزاده شیدون جک، پیر فضیل، زیوا، بنه رحمان، لپ سفید و … در این حوزه آبخیز قرار داشته و شغل آنها دامداری و کشاورزی به صورت محدود بوده و اکثراً به شهرهای مجاور رفته و کار در منطقه مادری خود را به صورت کار دوم پیگیری می‌نمایند. بلندترین نقطه گستره طرح در کوه سگریان به ارتفاع 1457 متر از سطح دریا و کمترین ارتفاع در دهانه خروجی حوزه در حدود 235 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. بلندترین ارتفاعات حوزه عبارتند از: کوه سگریان، پالنگان، نخودکنار، بردکهدون، محمدعلی جان، گرگری(جدول1-1).

جدول 3-1 مشخصات فیزیوگرافی و اقلیمی زیر حوزهای حوزه آبخیز شیرین آب