برنامه های تلویزیونی و کشورهای توسعه یافته

دانلود پایان نامه

2-5-2-1- فراگیری
آموزش های رسمی از محدودیت های زیادی در زمینه آموزش دهندگان، فراگیران، مکان و زمان رنج می برند.دشواری های موجود بر سر راه حضور فراگیران در زمان و مکان خاص، ناگزیری از اندک بودن تعداد آنان در هر کلاس، کمبود مدرسین برجسته و سرانجام هزینه بر بودن ازجمله این محدودیت هاست این در حالی است که اولا، از جهت زمان رسانه ها محدودیت ندارند.افراد، به ویژه کودکان و نوجوانان که آمادگی بیشتری برای آموزش پذیری دارند، در مجموع بیش از ساعاتی که در مدرسه می گذرانند، با رسانه ها همدم می شوند.رادیو و تلویزیون اگرچه در این زمینه با اقبال بیشتری روبرو هستند اما مطبوعات، سینما، رایانه و دیگر وسایل ارتباطی را نیز نباید از یاد برد که در قالب های مختلف و از جمله ورزش، مسابقه، خبررسانی و موارد این چنینی، القای داده های متنوع به مخاطبان را دنبال می کنند.پانیا، ازنظر مکان نیز رسانه ها محدودیت کمتری دارند.درحالی که کمبود فضای آموزشی مناسب و دشواری رفت و آمد از موانع توسعه آموزش های رسمی است، گسترش حوزه ی حضور رسانه ها در مکان های دور و نزدیک از خصوصیات عصر ماست.امروزه کمتر نقطه ی دورافتاده ای را می توان یافت که از هجوم امواج صوتی و تصویری در امان باشد و یا مردم آن از دست رسی به کتاب و مطبوعات محروم مانده باشند.البته که رایانه ها و شبکه های بزرگ اطلاع رسانی نیز محدودیت مکان و زمان را از بین برده اند( باکینگهام،160:1389-161).ونکته آخر در این زمینه آن که، از جهت مخاطب نمی توان آموزش رسانه ای را با سایر شیوه ها مقایسه کرد.رسانه ها، به تناسب نوع و میزان نفوذ خود، تعداد بی شماری از مخاطبان را جذب می کنند.تنوع این مخاطبان از نظر سن، جنس، فرهنگ و موقعیت بسیار حائز اهمیت است و به فراگیری و اهمیت آن می افزاید.(فاضلی،1391).
2-5-2-2- تأثیرگذاری
دست کم به دو دلیل آموزش از طریق رسانه ها مجموعا مؤثرتر از سایر شیوه ها است.یکی به دلیل بهره گیری از جذابیت های هنری و فن آوری های آموزشی و دیگری هم به دلیل استفاده از روش آموزشی غیرمستقیم.
از سوی دیگر کمبود استادان زبردست و آشنا با مهارت های آموزشی از مشکلات جدی در آموزش های رسمی است؛ کسانی که افزون بر صلاحیت های علمی و اخلاقی، بتوانند از شگردهای نو در آموزش کمک بگیرند.رسانه ها نه تنها چنین ضعفی ندارند،بلکه امکانات وسیعی در اختیار دارند تا آموزه های موردنظر خود را با استفاده از ظرافت های هنری و به کارگیری جلوه های خاص سمعی و بصری به مخاطبان انتقال دهند.همچنین به آسانی می توانند کسانی که با فن آوری های آموزشی آشنا و دارای تجربه هستند را جذب کرده و از استعداد آنان بهره مند شوند.
از نگاه دیگر، نمی توان تأثیر بیش تر و دیرپاتر آموزش های غیررسمی و غیرمستقیم را انکار کرد.دریافت های دیداری و شنیداری انسان ها بی آن که بدانند، یا حتی بخواهند، در نهان خانه ذهن آنان جاگرفته و در فرصت مناسب خود را نشان خواهند داد.رسانه ها از این نظر هم برتری دارند؛ اصولا مهم ترین خصوصیت حرفه ای کار با رسانه ها آن است که اهداف موردنظر به گونه ای غیرمستقیم دنبال شود (اسماعیل،1391).
همچنین نیازی به تأکید نیست که بازگویی ویژگی ها و موارد ذکر شده به معنای نادیده گرفتن مزایای آموزش های سنتی و حضوری نیست.بی تردید برتری های خاص ارتباطات میان فردی و چهره به چهره که تبادل احساسات و عواطف و توجه به جنبه های تربیتی و پرورشی از مهم ترین آن هاست، قابل انکار نیست.اما در هر صورت با توجه به افزایش جمعیت و پراکندگی جغرافیایی آن و نیز تمایل دولت ها به کاهش هزینه ها و هم سان سازی سطح دانش عمومی آموزش از طریق رسانه ها را از ضرورت و اهمیتی صدچندان برخوردار ساخته است.
این نوع آموزش ها که موازی آموزش سنتی و به صورت دائمی انجام می گیرد راهی برای جبران ضعف ها در خصوص آموزش های عمومی و همگانی محسوب می شود(تیموری،22:1377).
2-5-3-1- انواع آموزش رسانه ای
آموزش رسانه ای به دو شیوه ممکن مستقیم و غیرمستقیم صورت می پذیرد.آموزش غیرمستقیم در همه کارکردهای رسانه وجود دارد.اما آموزش مستقیم از طریق رسانه ها نیز امروزه بسیار رایج است.مقصود از شیوه ی مستقیم اختصاص یک رسانه خاص یا بخشی از توانایی آن به آموزش همگانی یا آموزش از راه دور است.در این شیوه گردانندگان رسانه و مخاطبان می دانند که مقاصد آموزشی در کار است و به همین انگیزه نیز پیامی را ارسال یا دریافت می کنند.
اینک در بسیاری از کشورها ایستگاه های رادیو تلویزیونی، برنامه های آموزشی مفید و پرمحتوا و خلاق را گسترش داده اند که برخی از آن ها جنبه رسمی دارد و دوره های رسمی تحصیل و غیر رسمی آموزش بزرگسالانی را که نیاز به دانش فنی دارند کامل یا غنی می کند.برخی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، برای برنامه های آموزشی، کانال های جداگانه رادیویی و تلویزیونی ایجاد کرده اند.این در حالی است که در کشورهای دیگر برای مقاصد آموزشی، کارآموزی و فراگیری، زمانی را در جدول کلی برنامه های روزانه منظور می کنند(خاتون آبادی،115:1384)
2-6- نقش تلویزیون در آموزش رسانه ای
با ظهور وسایل ارتباط جمعی نوین از جمله تلویزیون، آموزش از انحصار کلاس درسی و کتاب بیرون آمد و دامنه وسیع تری به خود گرفت.رواج تلویزیون در سه دهه پس از جنگ جهانی دوم دنیای جدیدی از ارتباطات را ایجاد کرد.البته این بدین معنا نیست که دیگررسانه ها از میان رفتند، بلکه آن ها نیز در سمتی بازسازی و تجدید ساختار شدند(نادری،1392). البته دلیل اصلی همه گیر شدن تلویزیون، آسانی و سادگی آن برای مخاطبان است چون مردم در امر یادگیری به آسان ترین راه گرایش دارند و این آسانی در آموزش های تلویزیونی وجود دارد(معتمدنژاد،191:1385)
از نگاه دیگر، در میان رسانه های جمعی تلویزیون از لحاظ آموزش غیر رسمی، جایگاه ویژه ای دارد.این وسیله به دلیل برد وسیع اش یکی از بهترین وسایل آموزشی و فرهنگی می باشد.کشورهای مختلف، بر اساس نیازهای آموزشی خود می توانند افزون بر آموزش مواد درسی، استفاده های ثمربخشی از تلویزیون در زمینه آموزش غیررسمی به عمل آورند.
آموزش غیررسمی از طریق تلویزیون می تواند در تمام ساعات شبانه روز شیوه های صحیح بهداشت حمل ونقل، ترافیک، آموزش های اخلاقی، شهروندی و به طور کلی آموزش های فرهنگی را دربر گیرد و در بهبود وضع جامعه مؤثر افتد.دانش آموزان امروزی، بیش از پانزده هزار ساعت از وقت خود را در کنار تلویزیون و با تصاویر تلویزیون می گذرانند، این درحالی است که تنها حدود هزارساعت از وقت خود را در کلاس درس و با معلم هستند و این امر می تواند اهمیت آموزش رسانه های جمعی را دوچندان کند(نادری،1392).
2-6-1- تلویزیون به عنوان ابزار آموزشی
تلویزیون به طبع با توجه به ویژگی های ذاتی خود می تواند در قالب مباحث آموزشی-فرهنگی ایجاد مزیت کند زیرا بدون شک رسانه ای گیرا و جذاب است و به آسانی بینندگان را به خود جلب می کند و نیازی نیست بیننده حتما دارای تحصیلات باشد تا بتواند پیام فرهنگی را درک کند.همچنین تلویزیون به لحاظ بعد بعد بصری دارای مزیت مضاعفی است و از بعد آموزشی و اثربخشی بسیار قوی تر است(جبارلو شبستری،50:1382)
همچنین تلویزیون ثابت کرده است که وسیله ارتباط نیرومندی است که با تکیه بر توانمندی های خود تأثیرات فراوانی بر اقشار جامعه دارد، این وسیله پس از جنگ جهانی دوم، به عنوان یک رسانه آموزشی به کار گرفته شد.آمریکاییان در ابتداتلویزیون آموزشی را معادل تلویزیون درسی می دانستند و برنامه های آموزشی آن برگرفته از تدریس حضوری معلم و کلاس درسی بود؛ اما در انگلیس و اکثر کشورهای اروپایی، تلویزیون آموزشی در حوزه هایی اعم از دروس مدارس تعریف شد و عهده دار تولید و پخش برنامه های اطلاعاتی، آموزشی و سرگرم کننده گردید.تلویزیون آموزشی به تدریج جای خود را به تلویزیون عمومی داد که کارکردهای آن عبارت بودند از:امور عمومی، فرهنگ و آموزش و پرورش.هدف از برنامه های فرهنگی ایجاد تغییر در رفتار به منظور پرورش ذوق و درک هنرها، پرورش حس درک فرهنگ معاصر و آموزش در حوزه های رفتاری و اصلاح ناهنجاری های رفتاری است.(ماندر،239:1386).همچنین مقصود از برنامه های عمومی ایجاد و تغییر در رفتار به منظور مساعدت مردم در تصمیم گیری نسبت به مسائل سیاست داخلی و خارجی است و هدف از برنامه آموزشی ایجاد تغییرهای شخصی در رفتار زیبایی شناختی، اطلاعاتی و ماهرانه است.یکی از نتایج بازتعریف مفهوم تلویزیون آموزشی این بود که محور اصلی کار را بیشتر متوجه خود مردم ساخت تا نیازهای آموزشی مدارس.امروزه برنامه های آموزشی رسمی تلویزیون در آمریکا را برنامه های درسی و برنامه های غیررسمی تلویزیون را برنامه های آموزشی یا حتی برنامه های عمومی می خوانند.و از آن جا که برنامه های تلویزیون عملا توان آموزشی دارند، زیرا حاوی پیام هایی با بار فرهنگی هستند لذا اشتباه خواهد بود اگر تعریف تلویزیون آموزشی را منحصر به آن دسته از برنامه های تلویزیونی کنیم که فقط در قالب نظام آموزش رسمی می گنجد.ممکن است برنامه ای به صورت آموزش غیرمستقیم باشد و در وضعیتی رسمی پخش شود که هدف از آن، کمک به امر تدریس معلمان و تسهیل روند یادگیری است.بنابراین فعالیت های آموزش درسیتلویزیون را می توان شامل برنامه هایی دانست که اولا هدف آن ها آموزش مستقیم یا غیرمستقیم باشد، ثانیا این آموزش ها هم به صورت رسمی و هم غیر رسمی صورت گیرد.(دور،6:1374)
یونسکو نیز چهار ویژگی عمده برای برنامه های آموزشی تلویزیون قائل شده است که عبارتند از:
برنامه ها به صورت مجموعه متوالی است تا به یادگیری تزایدی کمک کند.
طراحی و برنامه ریزی آن ها شخصا با کمک مشاوران آموزشی صورت می گیرد.
این برنامه ها معمولا با دیگر مواد انواع آموزشی همچون متون درسی و راهنمایی مطالعاتی همراه است.