بهره‌وری نیروی انسانی و اثربخشی و کارایی

دانلود پایان نامه
یکی از بهترین تعاریفی که تاکنون برای بهره‌وری ارائه شده یعنی درست انجام دادن کار درست. در تعریف فوق درست انجام دادن کار را کارایی نیز میگویند، همچنین جزء دیگر آن کار درست انجام دادن است که اصطلاحا به آن اثر بخشی گفته می‌شود.
از طرف دیگر بهره‌وری عبارت از ارتباط فیزیکی میان مقدار تولید (ستانده) و مقدار منابع به کار رفته در آن (نهاده) در دوره تولید می‌باشد.
بهره‌وری را معیار سنجش می‌دانند که با مقایسه ستاده و نهاده، مؤثر بودن فعالیت‌های تولیدی و خدماتی را اندازه‌گیری می‌کند که این فقط یک جنبه از بهره‌وری می‌باشد. جنبه دیگر آن که دامنه وسیع‌تری دارد این است که دستاوردهای اقتصادی ناشی از کارایی منصفانه تقسیم شود تا سطح زندگی مردم بالاتر رود؛ بنابراین بهره‌وری از دو عامل کارائی و اثربخشی تشکیل شده است که کارایی به درست انجام دادن کارها و اثربخشی به کارهای درست انجام دادن یا انجام دادن کارهای درست اشاره دارد (خاکی، 1376،70)
بهره‌وری را می‌توان در سطوح مختلفی تعریف نمود که شامل بهره‌وری فردی، سازمانی، بهره‌وری در سطح صنعت و بهره‌وری در سطح ملی است.
در رابطه با بهره‌وری در سطح سازمان‌ها و شرکت‌ها تقسیم بندی‌های انجام شده که شامل بهره‌وری جزیی، بهره‌وری کلی عوامل تولید، و بهره‌وری کلی می‌باشد. بهره‌وری جزیی نسبت ارزش و مقدار محصول به یک طبقه از نهاده را می‌گویند. مثلا محصول به ازای هر نفر ساعت به عنوان معیار بهره‌وری نیروی کار، یا ارزش و مقدار محصول تولید شده به ازای هر تن مواد مصرفی به عنوان معیار بهره‌وری مواد.
بهره‌وری کلی عوامل تولید عبارتست از نسبت خالص محصول بر مجموع نهاده‌های نیروی کار و سرمایه. معمولا به جای خالص محصول، ارزش افزوده و در مخرج کسر مجموع ارزش‌های نیروی کار و سرمایه را قرار می‌دهند.
در بهره‌وری کلی، نسبت کل ارزش محصول تولید شده به مجموع ارزش کلیه نهاده‌های مصروفی را محاسبه می‌نمایند. این شاخص تاثیر مشترک و همزمان همه نهاده‌ها و منابع (از قبیل نیروی انسانی، مواد و قطعات، ماشین آلات، سرمایه، انرژی و نظایر آن) در ارتباط با ارزش محصول بدست آمده را اندازه گیری می‌نماید.
در واقع بهره‌وری به طور معمول رابطه بین کمیت کالاها یا خدمات تولید شده (ستاده) و کمیت نیروی کار، سرمایه، زمین، انرژی و دیگر منابع برای تولید آن (نهاده) را نشان می‌دهد. هنگام اندازه گیری، بهره‌وری غالبا بعنوان رابطه بین ستاده و مقدار یگانه ای از داده مثل نیروی کار یا سرمایه بررسی می‌شود. زمانی که مقادیر یا شاخص‌های ورودی چندگانه ای وجود دارد معامله بسیار پیچیده می‌شود و حتی نیاز به وزن دهی ذهنی دارد. این جایی است که به ظاهر تعریف ساده ای از ستاده در برابر داده، پیچیده و گمراه کننده است.
در ادبیات دینی ما نیز بر بهره‌وری تاکید شده است. بعنوان مثال امام کاظم (علیه السلام) می‌فرماید «هر که دو روزش برابر باشد زیان دیده است. »
کارایی
از کارایی تعاریف متنوعی از بعد افزایش ستاده‌ها یا کاهش نهاده‌ها ارائه شده است. به طور کلی، کارایی عبارتست از «نسبت ستاده‌ها به داده‌ها در مقایسه با یک استاندارد مشخص» این استاندارد مشخص می‌تواند تابع تولید باشد که در این صورت لازم است این تابع به نحوی تعیین گردد.
اما در این حال با توجه به خدماتی بودن بانک‌ها و همچنین، اهداف محاسباتی، کارایی به شرح زیر تعریف شده است : «نسبت حداقل هزینه ممکن به هزینه تحقق یافته، برای ارائه میزان مشخص ستانده در مقایسه با واحدهای مشابه آن»
بر اساس تعاریف فوق هر گونه اتلاف منابع و عدم استفاده بهینه از آنها، ساختار نامناسب و ریخت و پاش‌های غیر ضروری موجب کاهش کارایی می‌شوند. به علاوه محاسبه کارایی و پایین بودن احتمالی آن به عنوان علامتی که دلالت بر وجود بیماری دارد، می‌تواند در هر موسسه ای کاربرد داشته باشد.
بنابراین سنجش کارایی علاوه بر کمکی که می‌تواند به مدیران هر موسسه در ارزیابی واحدهای تحت نظر نماید، می‌تواند به عنوان یکی از ابزارهای ارزیابی عملکرد مدیریت نیز مورد استفاده قرار گیرد.
همانطور که اشاره شد کارایی از دیر باز مورد توجه بشر بوده گرچه ممکن است این تلاش‌ها به طور علمی و عملی در جهت تعیین دقیق این واژه و محاسبه مقدار آن نبوده باشد. اما عملکرد بشر همواره به گونه ای بوده که نشان دهنده توجه به این مفهوم بوده است.
مفهوم کارایی خیلی اوقات با مفاهیمی مانند اثربخشی یا بهره‌وری اشتباه گرفته می‌شود. اثربخشی نشان دهنده میزان هم جهت بودن اهداف سازمان با فعالیت‌هایش است، درحالیکه بهره‌وری ترکیبی از اثربخشی و کارایی است.
توجه به این دو نکته، تفاوت بین کارایی و بهره‌وری را روشن تر می‌نماید:
الف- عدد کارایی در بازه صفر تا یک و یا صفر تا صد (بر حسب درصد) تعریف می‌گردد درحالیکه بهره‌وری می‌تواند مقادیر بیش از یک را هم اختیار کند.
ب- کارایی یک معیار کلی است که از ترکیب ورودی‌ها و خروجی‌ها بدست می‌آید اما بهره‌وری را می‌توان در ارتباط با تک تک عوامل مانند بهره‌وری نیروی انسانی یا سرمایه بدست آورد.
انواع کارائی
کارایی را به انواع مختلفی تقسیم کرده‌اند که کارایی فنی، کارایی تخصیصی، کارایی ساختاری و کارایی مقیاس از آن جمله‌اند.
الف) کارایی اقتصادی (EE): عبارتست از نسبت میزان محصول قابل استفاده به نسبت میزان منابع تولیدی که برای تولید آن محصول بکار رفته‌است. فارل کارایی اقتصادی را شامل دوجزء کارایی فنی و کارایی تخصیصی می‌داند.