تاب‌آوری و سبک‌های مقابله و پنج عامل بزرگ شخصیت

دانلود پایان نامه

مفهوم تاب آوری به صورت های مختلفی تعریف شده است. اوتار وچیچتی (2004، به نقل از کمپل و همکاران، (2006) تاب آوری را یک فرآیند پویایی می دانند که در آن افراد با وجود تجارب- آسیب زا یا مصیبت بار، سازگاری مثبت نشان می دهند.
کامپفر (1999، به نقل از سامانی، جوکار و صحراگرد، 1386) باور داشت که تاب آوری بازگشت به تعادل اولیه یا رسیدن به تعادل سطح بالاتر (در موقعیت تنش زا) است و از این رو سازگاری مناسب را در زندگی فراهم می کند. تاب آوری فقط پایداری در برابر آسیب ها یا موقعیت های خطرناک نیست، بلکه شرکت فعال و سازنده ی در محیط پیرامون خوداست (کانرودیدیدسون، 2003).
تاب آوری در اثر عوامل متعددی از قبیل زیست شناختی، ارثی، محیطی وا جتماعی می تواند ایجاد شود، اما واکنش افراد مختلف در برابر یک عامل استرس آور مثابه یکسان نیست. لذا بنظر می رسد که عوامل شخصیتی نقش اصلی در فرآیند ارزیابی عوامل استرس زا داشته باشند.
منظور از مقابله، کوشش‌ها و تلاشهایی است که فرد انجام می‌دهد تا استرس را از میان بردارد، برطرف کند، به حداقل رساند و یا تحمل کند. البته باید در نظر بگیریم که از میان برداشتن منابع استرس همیشه امکان‌پذیر نیست، بلکه در مواردی باید آن را کاهش دهیم و در مواردی باید استرس را تحمل کنیم. کوشش‌های مقابله‌ای گاه به صورت انجام دادن فعالیت و اقدام خاصی است و گاه به صورت انجام دادن فعالیت‌های ذهنی است. در واقع هنگامی که حادثه‌ی فشارزایی برای اشخاص روی می‌دهد، افراد محرک را ارزیابی می‌کنند و پاسخ‌های مقابله‌ای ارائه می‌دهند. در ارتباط با ماهیت مقابله، اتخاذ چند دیدگاه در مورد ارائه بهترین تفسیر درباره کنش‌های اصلی انسان بسیار سودمند است، چرا که هر دیدگاهی، راه‌های مختلفی را برای تفسیر و واکنش افراد نسبت به تنیدگی مطرح می‌کند. همچنین داشتن درکی روشن از شیو‌ه‌هایی که افراد را از یکدیگر متفاوت می‌سازد و چگونگی نقش این تفاوت‌ها در مقابله سودمند است (نعمت طاووسی، 1391).
منظور از مقابله کردن تلاش‌هایی است که برای کنترل و اداره کردن موقعیت‌هایی که به نظر خطرناک و استرس‌زا می‌رسند به عمل می‌آوریم با این تعریف که از لازاروس و فولکمن (1985) است، سه ویژگی عمده دارد: بیانگر این است که مقابله مستلزم تلاش و برنامه‌ریزی است؛ نتیجه نهایی واکنش‌هایی مقابله‌ای را مثبت فرض نمی‌کند، مقابله کردن را فرآیندی تلقی می‌کند که در طول زمان اتفاق می‌افتد. این ویژگی‌های تعریف مقابله بسیار مهم است زیرا به ما امکان می‌دهد تا سبک‌های راهبردی مقابله‌ای متفاوت را مطالعه کنیم. در نتیجه در می‌یابیم که کدام سبک‌های مقابله‌ای در کدام موقعیت‌ها موثر است. (محمد خانی، 1389)
1-3- اهمیت و ضرورت انجام پژوهش
شخصیت از دیدگاه های مختلف مورد بررسی قرار گرفته و هر یک آن را بر اساس چهارچوب نظریه مربوطه تعریف کرده اند.
همچنین در مورد ابعاد شخصیتی افراد دانشمندان نظرات گوناگون و تقسیم بندی های مختلفی را ارائه داده اند. از جمله این نظریات می توان به مدل پنج عاملی شخصیت مک کراو کاستا(1986) اشاره نمود. مدل پنج عاملی، شخصیت افراد را به پنج بعد روان رنجورخویی (تمایل افراد به تجربه اضطراب، تنش، خصومت، کمرویی، تفکر غیر منطقی، افسردگی، عزت نفس پائین) برون گرایی(تمایل فرد به معطوف ساختن توجه به اشخاص دیگر و لذت بردن از داشتن تعامل با سایرین) انعطاف پذیری (جست و جوی فعال فرد برای بهره گیری از تجاب دیگران و کنش فرد به کنجکاوی، عشق بدهند، تخیل، روشنفکری و نوآوری) سازگاری(گرایش افراد برای احترام گذاشتن به دیگران وداشتن توافق و هماهنگی زیاد با آن ها) و وظیفه شناسی(توانایی افراد در سازماندهی، پایداری، کنترل و انگیزش در فتارهای هدفمدار و گرایش به شایستگی، نظم و ترتیب، کوشش برای پیشرفت، خویشتن داری و تأمل) تقسیم می کند.
هر یک از افراد برحسب ویژه گی شخصیتی خود طبق این مدل می توانند انگیزش و اگرایش خاصی نسبت به وظایف و اهداف سازمان داشته باشند. بدین ترتیب، تفاوت های شخصیتی افراد می تواند منبع توسعه خلاقیت و یا زمینه بسیاری از مشکلات سازمانی باشند و بر عمل، رفتار، تصمیمات و رفتار سازمانی آنان موثر خواهد بود.
در طول 20 سال گذشته مطالعه درباره ی تاب آوری به طور معنی داری گسترش یافته است و نیاز به پژوهش درباره ی این موضوع احساس می شود. شاید تمایل زیاد به پژوهش های تاب آوری به این دلیل باشد که عوامل محافظت کننده نقش پر اهمیتی را در زندگی فرد ایفا می کنند. از سوی دیگر بحثی از محبوبیت مفهوم تاب آوری و پژوهش های مرتبط با آن به این دلیل است که این دیدگاه برتوانمندیها، ظرفیت ها، امید و قدرت فرد تمرکز دارد.
این که عوامل محافظت کننده به عنوان سپری بر علیه رفتارهای خطرزا و پیامدهای همراه با آنها مطرح هستند، تعیین کننده این موضوع است که چرا بسیاری از جوامع به شناسایی عوامل موثر برتاب آوری و بدنبال آن، طراحی برنامه های درمانی وارتقای توانایی های لازم در جانان اقدام کرده اند. (رسنیک، 2000).
اصطلاح سبک‌های مقابله‌ برای روش‌های مبارزه با منبع اضطراب مورد استفاده قرار می‌گیرد و به روش مواجهه با دشواری‌ها و کوشش برای غلبه بر آنها اشاره دارد (پورافکاری، 1373). به بیان دیگر، رفتارهای مقابله‌ای به آن دسته از راهبردهای هوشیار اطلاق می‌گردد که فرد در مواجهه با رخدادهای استرس‌زا خاص مورد استفاده قرار می‌دهد (موس و هالان، 2003؛ نقل از کاکابرایی و همکاران، 1390)
1-4- اهداف پژوهش
هدف اصلی
پژوهش حاضر بررسی رابطه پنج عامل بزرگ شخصیت با تاب‌آوری و سبک‌های مقابله‌ای دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد استان کرمانشاه در سال 1393 است.
اهداف فرعی
تعیین رابطه بین 5عامل بزرگ شخصیت(روان رنجور خویی، برون‌گرایی، انعطاف پذیری، سازگاری، وظیفه‌شناسی) با تاب‌آوری
تعیین رابطه بین 5 عامل بزرگ شخصیت(روان رنجور خویی، برون‌گرایی، انعطاف پذیری، سازگاری، وظیفه‌شناسی) با سبک‌های مقابله‌ای
1-5- فرضیه‏های پژوهش
بین پنج عامل بزرگ شخصیت(روان رنجر خویی، برون گرایی، انعطاف پذیری، سازگاری، وظیفه شناسی) با تاب آوری دانشجویان دختر و پسر رابطه وجود دارد.
بین پنج عامل بزرگ شخصیت(روان رنجر خویی، برون گرایی، انعطاف پذیری، سازگاری، وظیفه شناسی) با سبک های مقابله ای دانشجویان دختر و پسر رابطه وجود دارد.