تصمیم گیری چند معیاره و تصمیم گیری چند شاخصه

دانلود پایان نامه

تصمیم‌گیری و فرآیند آن
در تعریفی ساده تصمیم گیری عبارت است از: انتخاب یک راه از میان راه‌های مختلف. چون عامل اصلی تصمیم گیرنده در یک سازمان، مدیریت آن است. از این رو در کتب مدیریتی، اولین و مهم ترین نقش و وظیفه یک مدیر را تصمیم گیری می نامند و چنانچه مدیریت بتواند این نقش را به خوبی ایفا کند، موفقیت وی و سازمان وی را در پی خواهد داشت.
امروزه کمتر شرایطی پیش می آید که تصمیم گیری براساس یک هدف و یک معیار صورت گیرد، و در اکثر تصمیم گیری‌ها، چندین معیار به طور همزمان وجود دارند، بطوریکه در مواردی این معیارها با هم در تضاد نیز می باشند.
مدل‌های کلاسیک تحقیق در عملیات مانند برنامه ریزی خطی، برنامه ریزی عدد صحیح، برنامه ریزی غیرخطی، تخصیص و مانند آن از جمله مدل‌های تصمیم گیری هستند که بهینه سازی را فقط براساس یک معیار مانند سود، هزینه بهره وری و زمان و… انجام می دهند. لذا این مدل‌ها در گروه مدل‌های تک هدفه طبقه بندی می گردند. در اینگونه مدل‌ها عموماً هدف انتخاب شده اولی ترین و مهمترین هدف بوده و سایر اهداف در سایه این هدف به فراموشی سپرده می شوند.
تصمیم گیری انتخاب یک گزینه از میان گزینه‌های مختلف است و این امر هنگامی هوشیارانه و حساب شده است که بیش از یک معیار در گزینش آن بکار گرفته شود. تصمیم گیری با یک معیار فرایندی ساده انگارانه و یک بعدی می باشد.
در محیط‌های پیچیده ناپایدار که تصمیم گیرنده با گزینه‌هایی متفاوت تحت معیارهای مختلفی که متاثر از محیط داخلی و خارجی محیط سازمان است، روبرو می شود، مدل‌های تصمیم گیری چند معیاره به عنوان یکی از ابزارهای اثربخش و کارا جهت اخذ تصمیم مناسب به نظر می رسد.
مدل‌های تصمیم گیری با چند معیار MCDM به دو زیرگروه مدل‌های تصمیم گیری با چند هدف MODM و مدل‌های تصمیم گیری با چند شاخص MADM تقسیم می گردند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   سازگاری با محیط و دوره های آموزشی

نمودار 1-3: فرایند تصمیم گیری

طبقه بندی روش‌های تصمیم گیری چند شاخصه
روش‌های زیرمجموعه مدل‌های تصمیم گیری چند شاخصه، هر یک به طریقی اطلاعات مربوط به راه حل‌های مختلف را ارزیابی کرده و براساس آن نتایج را در اختیار تصمیم گیرنده قرار می دهد. از نظر چگونگی آنالیز داده‌ها می توان این مدل‌ها را به دو دسته طبقه بندی کرد:
الف- مدل‌های غیرجبرانی (Non-compensatory Models): در این فنون اطلاعات مربوط به هر شاخص با اطلاعات مربوط به شاخص‌های دیگر مبادله (trade-off) نشده و هر شاخص به تنهایی مبنای ارزیابی راه حل واقع می شود. لذا برای گزینه ای خاص، ضعف‌های موجود در یک شاخص توسط قوت دیگر شاخص‌ها جبران نمی شود. از آنجا که استفاده از آن مستلزم اطلاعات کمتری نسبت به مدل‌های جبرانی است، لذا به کارگیری آنها در شرایطی توصیه می شود که اطلاعات محدودتری در دسترس باشد.
ب- مدل‌های جبرانی (Compensatory Models): برخلاف مدل‌های قبلی، اطلاعات مربوط به شاخص‌های مختلف با هم مبادله شده و برای گزینه ای خاص ضعف‌های موجود در یک شاخص توسط شاخص‌های دیگر جبران می شود. یعنی مثلاً تغییری (احتمالاً کوچک) در یک شاخص می تواند توسط تغییری مخالف در شاخص (شاخص‌های) دیگر جبران شود. در صفحه بعد می توان طبقه بندی ارائه شده را مشاهده کرد:
Concordance Subgroup
Compromising Subgroup
Scoring Subgroup
Interactive Simple Average Weighting
Hierarchical Additive Weighting
Multidimensional Scaling With Ideal Point
Elimination
Maximax