تصمیم گیری چند معیاره و فرآیند تحلیل شبکه ای

دانلود پایان نامه
نمودار3-4: ساختار سلسله مراتبی SWOT (الف) و ساختار شبکه ای SWOT (ب)
بسیاری از مسائل تصمیم گیری نمیتوانند به صورت یک ساختار سلسله مراتبی باشند زیرا مستلزم اثر متقابل بین عوامل مختلف هستند.در برخی اوقات عوامل موجود در سطوح بالایی به عوامل موجود در سطوح پایین تر وابسته هستند.ساختاربندی یک مسئله با توابع غیر مستقل و وابسته که بازخورد بین خوشه ها را مجاز می داند، به صورت یک سیستم شبکه بندی در نظر گرفته می شود.پروفسور ساعتی استفاده از روش AHP را برای مسائلی که شامل استقلال بین گزینه ها و معیارها است، پیشنهاد کرده و با مسائلی با وجود وابستگی بین گزینه ها و معیار ها روش ANP را پیشنهاد میکند.[68]
ساعتی و وارگاس[69] معتقد هستند که ANP ابزاری جامع برای سازمان دادن اندیشه ها و تجربه ها و برای استخراج قضاوت های ثبت شده در حافظه ما و ارزیابی کمی آنها به شکل اولویت بندی، مفید و کمک کننده است.
روش ANP بیان شده توسط ساعتی، یک حالت جامع تر و کلی تر از روش AHP است.در حالیکه AHP روشی با روابط ساختاری یک طرفه است، ANP روابط متقابل کامل بین سطوح تصمیم گیری و گزینه های تصمیم گیری را مجاز می داند.
شیوه بازخورد (برگشتی بودن) روش ANP، ساختار سلسله مراتبی را با شبکه جایگزین می کند که ارتباط بین سطوح به آسانی و ساده به صورت از بالا به پایین یا غالب و مغلوب یا مستقیم یا غیر مستقیم بیان نمی شود. [70]
برای نمونه اهمیت معیارها فقط اهمیت گزینه ها را در ساختار سلسله مراتبی معین نمیکند، اهمیت گزینه ها هم ممکن است بر روی اهمیت معیارها تاثیر داشته باشد.بنابراین یک سلسله مراتبی بیان شده به صورت خطی از بالا به پایین، ساختار مناسبی برای یک مسئله کامل نیست.[66]یک سیستم با بازخورد را می توان به صورت یک شبکه بیان کرد.تفاوت ساختاری بین سلسله مراتبی و شبکه بندی در نمودار شماره 4-1 نشان داده شده است.
بر اساس نظرات ساعتی انگیزه و دلایل استفاده از روش ANP عبارتند از:
1-روش ANP با مسائلی که شامل زیر سیستم هایی با وابستگی و بازخورد است سر و کار دارد.
2-فرآیند ANP فرآیندی منظم و با قاعده برای تنظیم اولویت ها و سبک و سنگینی بین اهداف و معیارها می باشد.
3-معیار وزن ها و اولویت های به دست آمده از طریق ANP بر مبنای استفاده از نسبت مقایسه ای بر اساس قضاوت های انسانی به جای استفاده از مقیاس دلخواه است.
4-فرآیند ANP تمام معیارهای ملموس و غیر ملموس در مدل را اندازه گیری میکند.
5-ANP فرآیندی نسبتا ساده و شهودی است که می تواند مقبول مدیران و سایر تصمیم گیرنده ها باشد.
6-فرآیند ANP می تواند به آسانی برای مدل کردن مسائل تصمیم گیری چند معیاره شامل تصمیم گیری گروهی استفاده شود.
7-ANP قادر به ارتباط بهتر و راهنمایی به درکی روشن و اجماع و اتفاق نظر بین افراد است تا بتوانند گزینه ای را که دارای احتمال بیشتری است یا محتمل تر است انتخاب کنند.
3-5 فرآیند تحلیل شبکه ای (ANP)
ﻣﺪل ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺷﺒﮑﻪای (ANP) ﯾﮏ ﻣﺪل ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺟﻬﺖ ﺳﺎﺧﺖ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮی اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻣﺪل ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺳﺎزﮔﺎری ﻗﻀﺎوتﻫﺎ واﻧﻌﻄﺎفﭘﺬﯾﺮی در ﺗﻌﺪاد ﺳﻄﻮح ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی ﻗﻀﺎوت را دارد. ﻣﺪل ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺷﺒﮑﻪای در واﻗﻊ ﻣﺪل ﺗﻌﻤﯿﻢ ﯾﺎﻓﺘﻪ روش ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ (AHP) اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮض ﻣﻮﺟﻮد در روش ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻋﺪم وﺟﻮد راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮی را ﻧﺪارد.[71] ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮی را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ردهﺑﻨﺪی ﺳﺎﺧﺘﺎردﻫﯽ ﮐﺮد، زﯾﺮا ﺑﯿﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ رده ﺑﺎلاﺗﺮ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ردهﻫﺎی ﭘﺎﯾﯿﻦ ارﺗﺒﺎط و واﺑﺴﺘﮕﯽ وﺟﻮد دارد. ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﻫﻤﯿﺖ ﯾﮏ ﻣﻌﯿﺎر ﺗﻌﯿﯿﻦﮐﻨﻨﺪه اﻫﻤﯿﺖ راهﺣﻞﻫﺎ در ﯾﮏ ردهﺑﻨﺪی اﺳﺖ، ﺑﻠﮑﻪ اﻫﻤﯿﺖ راهﺣﻞﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﺧﻮد ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪه اﻫﻤﯿـﺖ آن ﻣﻌﯿﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮی ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از ﯾﮏ ردهﺑﻨﺪی ﺳﺎده ﮐﻪ دارای ﺳﻪ ﺳﻄﺢ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ و از آن ﯾﮏ ردهﺑﻨﺪی ﭼﻨﺪﺳﻄﺤﯽ ﺑﻪدﺳﺖ ﻣﯽ آﯾﺪ، ناﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت از ﯾﮏ ﺷﺒﮑﻪ ﻧﯿﺰﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻔﺎوت ﺑﺴﯿﺎر ﻗﺎﺑﻞﻣلاﺣﻈﻪای ﺑﺎ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎﺗﯽ ﮐﻪ از ﯾﮏ ردهﺑﻨﺪی ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ، داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.
3-5-1 رویکرد گام به گام روش فرآیند تحلیل شبکه ای
رویکرد گام به گام روش فرآیند تحلیل شبکه ای یکی از رویکردهای این روش برای حل مسائل می باشد. این رویکرد با انجام ضرب ماتریسی مساله را حل می کند. رویکرد گام به گام حل مساله را با دو بخش اصلی پیش خواهد برد. در بخش اول معیارهای مساله و در بخش دوم، گزینه های مساله رتبه بندی خواهند شد. این روش دارای 5 مرحله میباشد که با توجه به نتایج مراحل اول و دوم معیارهای مساله رتبه بندی خواهند شد. این رویکرد حل مساله را با روش ضرب ماتریسی جواب مناسب مساله را بدست خواهد آورد. در این روش برای تعیین وابستگی درونی بین گزینه ها، تاثیر گزینه ها بر یکدیگر بر مبنای هر معیار محاسبه میشود. این روش به پژوهشگر کمک میکند تا کلیه وابستگی های بین معیارها و گزینه ها را برای حل مساله در نظر بگیرد. لازم به ذکر میباشد برای حل این مساله نیاز به نرم افزار خاص نبوده و تنها با ضرب ماتریسها در مراحل مختلف میتوان جواب مناسب را محاسبه کرد.
مراحل رویکرد گام به گام بدین صورت می باشد: (داس و چاکرابورتی، 2011 : کارساک، 2002 : وی & وو، ٢٠٠٧)
مرحله اول: مقایسه زوجی معیارها با توجه به هدف مساله
هر یک از معیارهایی که برای مقایسه گزینه های مدل مورد استفاده قرار میگیرند دارای اهمیت متفاوتی نسبت به هدف مساله میباشند. در واقع همه معیارها برای هدف مساله وزن یکسانی ندارند. در مرحله اول با مقایسه زوجی معیارها نسبت به هدف، اهمیت هر یک از معیارها نسبت به هدف مساله مشخص میشود. .از تصمیم گیرنده خواسته می شود که به یک سری از مقایسات زوجی بین دو عنصر یا دو خوشه برای ارزیابی میزان اهمیت آنها نسبت به معیار سطح بالاتر جواب دهد.تاثیر هر عنصر بر روی سایر عناصر توسط یک بردار ویژه بیان میشود.درجه اهمیت روابط توسط مقیاس 1-9 دکتر ساعتی تعیین می گردد.(جدول 3-2 را مشاهده کنید)، که نمره 1 اهمیت مساوی بین دو عامل را نسبت به یک معیار بیان می کند و نمره 9 اهمیت مطلق یک عنصر (خوشه سطری ماتریس) در مقایسه با عنصر دیگری (خوشه ستونی در ماتریس) را بیان می کند.
مقدار معکوس aji=1/aij به مقایسه معکوس بین دو عنصر اختصاص دارد که دلالت بر اهمیت عصر j ام نسبت به عنصر i ام دارد.مشابه با روش AHP مقایسات زوجی در ANP در چهارچوب یک ماتریس کلی انجام میگیرد و بردار اولویت می تواند به صورت برآوردی از اهمیت روابط مربوط به عناصر ویا خوشه های مقایسه شده بوسیله فرمول شماره (1) بدست آید: