تغییرات تکنولوژی و پیشرفت تکنولوژی

دانلود پایان نامه
2-4-1- ب- الگوهای رشد دو بخشی نئوکلاسیک
الگوهای یک بخشی نئوکلاسیک که تا کنون بدان اشاره کردیم بیانگر این مطلب است که یک کالای واحد چند منظوره که هم کالای مصرفی و هم کالای سرمایه‌ای به حساب می‌آید و تولید می‌شود، اما در الگوی رشد دو بخشی اختلافات اساسی بین کالای مصرفی و سرمایه‌ای قائل می‌شود.
الگوهای رشد دوبخشی نئوکلاسیک ادامه و گسترش طبیعی الگوهای نئوکلاسیک می‌باشد. همه الگوهای دو بخشی، چه آنهایی که از ضرایب ثابت استفاده می‌کنند و چه آنهایی که ضرایب تکنولوژی نئوکلاسیک را به کار می‌گیرند دارای ساختی مشترک هستند. در این الگوها یک نوع کالای مصرفی متجانس با کمک سرمایه متجانس و کار متجانس تولید می‌شود. کالای سرمایه‌ای متجانس نیز در یک بخش با صنعت جداگانه و به کمک سرمایه و کار متجانس تولید می‌شود.
از جمله الگوهای رشد دو بخشی نئوکلاسیک الگوی اصلی اوزاوا و الگوی دوبخشی فلدمن با ضرایب ثابت می‌باشد، اما تمامی الگوهای دو بخشی نئوکلاسیک دارای ساختی مشترک می‌باشند بدین صورت که :
الف) در این الگوها موضوع تعادل آنی مطرح می‌شود و تعادل آنی در چنین الگویی همراه است با مجموعه‌ای از قیمت‌ها برای کالای سرمایه () و کالای مصرفی () و یک نرخ مزد (w) و یک نرخ بهره مالکانه سرمایه (r)، به نحوی که کلیه سرمایه و کار موجود به یکی از دو بخش الگو به صورت اشتغال کامل تخصیص داده شوند.
ب) در تحلیل یک الگوی دو بخشی، باید یک راه رشد متوازن معنی‌دار وجود داشته باشد و نیروهای موجود در اقتصاد دستیابی به چنین رشدی را تضمین می نمایند. (هائول جونز،1370)
2-5- دخالت پیشرفت فنی در الگوهای رشد
در الگوهای نئوکلاسیکی سعی بر آن شد که با دخالت عواملی چون پول، مخارج دولت، پیشرفت فنی و غیره در الگوهای رشد، آنها را بهبود بخشند که ما در این رساله به چگونگی دخالت پیشرفت فنی در الگوهای رشد می‌پردازیم.
از اواسط دهه 1950، تحقیقات وسیعی درباره جنبه‌های اقتصاد کلان و اقتصاد خرد مربوط به پیشرفت فنی به مرحله اجرا درآمد و به این نتیجه رسیدند که مهم‌ترین عامل موثر در نرخ رشد اقتصادی، پیشرفت فنی می‌باشد که به صورت برونزا و درونزا وارد مدل‌های رشد شد. در حالت برونزا بودن پیشرفت فنی در الگوهای رشد، هرگونه تاثیری که سبب جابجایی تابع تولید گردد به عنوان پیشرفت فنی در نظر گرفته می‌شود که خارج از نظام اقتصادی اعمال می‌شود که در ساده‌ترین شکل بررسی، پیشرفت فنی چیزی است که با یک نرخ معین خارجی (برونزا) ادامه می‌یابد. بدین صورت که طی زمان سبب افزایش محصول شود و با هر ترکیبی از عوامل تولید بتوان تولید را انجام داد اما نوع دیگری از فرمول‌بندی نیز در متون اقتصادی وجود دارد که آن را روش افزایش ظرفیت عامل (عامل‌گستر) می‌نامند. بدین معنی که پیشرفت فنی طوری سبب انتقال منحنی تابع تولید می‌شود که با وجودی که ممکن است از موجودی سرمایه و نیروی‌کار هیچ گونه افزایشی رخ ندهد، محصول بیشتری تولید شود. این وضعیت به نحوی عمل می‌کند که گویی عوامل تولید گسترش یافته‌اند که موضوع طبقه‌بندی پیشرفت فنی تحت عناوین کاراندوز، خنثی و سرمایه‌اندوز از نظر تاریخی ناشی از چگونگی تاثیر آن بر توزیع درآمد است. که 3 طرح عمده طبقه‌بندی، یکی منتسب به هیکس، دیگری به هارود و دیگری منتسب به سولو است اما برونزا گرفتن پیشرفت فنی در الگوهای رشد سبب می‌شود که جنبه‌های مهم پیشرفت فنی واقعی در نظر گرفته نشود و بایستی این مطلب را در نظر داشت که اختراع و ابداع و به طور کلی پیشرفت فنی توسط نیروهای درونزا نظام اقتصادی تعیین می‌گردد و پیشرفت فنی حاصل عملکرد یک نظام اقتصادی است که بایستی به صورت یک متغیر درونزا در الگوهای رشد وارد گردد. از این رو جهت برطرف کردن ضعف مربوطه، پیشرفت فنی به عنوان یک متغیر درونزا که از درون نظام و سیستم اقتصادی عامل تغییر می‌باشد، وارد مدل‌های رشد گردید که به طرق مختلف پیشرفت فنی به صورت درونزا وارد مدل‌های رشد می‌شود :
الف) از طریق ارتباط پیشرفت فنی با نرخ انباشت سرمایه که توسط کالدور انجام شد. بدین معنی که سرمایه‌گذاری جدید و افزایش نرخ رشد سرمایه به عنوان مکانیسم انتقال دانش جدید می‌باشد و درنتیجه نرخ رشد محصول افزایش می‌یابد.
ب) کندی از طریق فرضیه اختراع ترغیب شده، پیشرفت فنی را درونزا می‌کند. بدین صورت که نرخ پیشرفت فنی بستگی به هزینه‌های تحقیق و توسعه دارد که بر اساس این الگو، هزینه‌های تحقیق و توسعه نوعی سرمایه‌گذاری به حساب می‌آید که منجر به اختراعات و نوآوری‌های جدید می‌شود که برای تحقق این امر بایستی به مثابه ابتکار انسان، سرمایه‌گذاری نیز انجام گیرد.
ج) روش دیگر هم از طریق الگوی «عمل کن و بیاموز» نسبت به درونزا بودن پیشرفت فنی اقدام می‌نماید. بدین صورت که کسب دانش با «آموختن» محصول تجربه است و بهبود بهره‌وری می‌تواند از مجموع تجربیات بدست آمده از روند تولید ناشی شود.
بدین ترتیب جهت برطرف‌سازی ضعف مدل‌های نئوکلاسیکی، مدل‌های رشد درونزا شکل گرفت که در این رساله تاکید بر درونزا بودن پیشرفت فنی در الگوهای رشد و به تبع آن الگوهای رشد درونزا می‌باشد.(هایول جونز،1370)
2-6- الگوهای رشد درونزا
کوتاه‌ترین و مختصرترین تعریف از درونزایی را می‌توان بر اساس مطالعه پل رومر در دهه گذشته ارایه کرد. اساسا کلمه «درونزا» یک اصطلاح گیاه‌شناسی است و درواقع اندوژن گیاهی است که از طریق رشد بی‌قاعده بافت‌های معمولی و آوندی جدید در درون بافت‌های موجود افزایش پیدا می‌کند و بدین ترتیب درونزایی ، رشد و یا تولید از درون است و این استعاره مناسبی برای رشد اقتصادی و تکنولوژی است. ( پژوهشنامه اقتصادی، 1383)
در الگوهای رشد نئوکلاسیکی که نخستین‌بار توسط سولو مطرح شد، عامل تکنولوژی به صورت برونزا در نظر گرفته شده بود. در الگوهای رشد درونزا بر این نکته تمرکز می‌شود که عامل تکنولوژی محصول عملکرد نظام اقتصادی است و باید به صورت درونزا در الگوهای رشد وارد شود. به طور کلی دو دلیل عمده برای توسعه مدل‌های رشد درونزا وجود دارد: اول این که اقتصاد و تولید کشورهای صنعتی نسبت به قرن گذشته بسیار بالاتر است و چنین رشدهای بالایی نیاز به تئوری ها و دلایلی دارند که بتوانند این رشدهای تکنولوژیکی و اقتصادی را به بهترین نحو توضیح دهند. رومر در مطالعه خود در سال 1990 اشاره می‌کند که امروزه ارزش تولید سرانه کارگران در آمریکا، 10 برابر ارزش آن در 100 سال گذشته است. وی علت این امر را تا حدودی وابسته به تغییرات تکنولوژیکی و همان طور ناشی از رشد در سرمایه‌انسانی می‌داند. علت دوم این است که تئوری رشد درونزا شق دیگری از توسعه را ارائه می‌دهد که مستقل از وابستگی به تجارت است. تئوری‌های سنتی رشد بر روی تجارت تاکید داشتند و آن را موتور رشد می‌دانستند. در حالی که تئوری رشد درونزا بر روی آموزش، مهارت نیروی‌کار و توسعه تکنولوژی‌های جدید تاکید دارد. درواقع تئوری رشد درونزا، نسبت به نظریه جهانی شدن انتقاد دارد و این تئوری، جهانی شدن را در آموزش و تربیت نیروی انسانی می‌بیند.( پژوهشنامه اقتصادی، 1383)
مدل‌های جدید رشد درونزا کوشیده‌اند که دو حقیقت که پیشرفت تکنولوژی دستاورد کارهایی است که مردم انجام می‌دهند و وجود رانت انحصاری را در مدل بگنجانند. در حقیقت شواهد عینی مربوط به رشد اقتصادی را می‌توان در قالب پنج حقیقت اصلی عنوان کرد :
در دنیای اقتصاد بنگاه‌های بسیاری فعالیت دارند.
دستاوردهای تکنولوژیکی و در مجموع اطلاعات و دانش علمی ، کالاهای عمومی هستند و استفاده یک بنگاه از تکنولوژی خاصی، مانع از استفاده همزمان بنگاه‌های دیگر از آن نیست.
فعالیت‌های تولیدی قابل نسخه‌برداری و تکرار است.
پیشرفت تکنولوژیک، دستاورد کارهایی است که مردم انجام می‌دهند.
بسیاری از افراد و بنگاه‌ها قدرت بازار دارند و رانت انحصاری از اکتشاف بدست می‌آورند.
لازم به تذکر است که نقطه ضعف مدل نئوکلاسیکی سولو در عدم شمول واقعیت‌های چهارم و پنجم است. در دهه 1980، رومر و لوکاس سعی کردند تا حقیقت چهارم را در مدل‌های خود وارد سازند و قدم نهایی در منظور کردن حقیقت پنجم توسط نئوشومپیتر گرایان در دهه 1970 برداشته شد. مناسب‌ترین این مدل‌ها، مدل دیکست و استیگلینز بود که در این مدل‌ها هر بنگاه دارای قدرت انحصاری و تعداد بنگاه‌ها نیز زیاد است.