تغییرات ساختاری و استان هرمزگان

دانلود پایان نامه
2-13-پراکندگی گنبدهای نمکی در جهان
طبق برخی گفتهها، نخستین بار گنبدهای نمکی در سال 1862 در ایالات متحده آمریکا کشف شدند. از آن زمان تاکنون بیش از 300 گنبدنمکی در این منطقه کشف شده‌است (مورای، 1965و 1966). اما پراکندگی گنبدها در جهان و به خصوص منطقه خاورمیانه (بیش از 200 عدد) بسیار زیاد است. بر اساس آمار، بیش از 300 عدد در کرانه خلیج مکزیک، بیش از 200 گنبد در دریای شمال و حدود 200 گنبد در شمال آلمان وجود دارد (تروشیم، 1960)، حدود 200 گنبد نیز در دریای مدیترانه کشف شده‌است (اوینگ و ریان، 1966)؛ به علاوه در اسپانیا، فرانسه، استرالیا، کوبا، شیلی، آنگولا، شوروی سابق و … نیز مواردی مشاهده شده‌است. بزرگترین حوضه‌های تبخیری شناخته جهان عبارتند از: خلیج مکزیک، حوضه Elk point کانادا و حوضه دریای شمال در آلمان (شکل 2-6).
شکل 2-6- پراکندگی حوضه‌های تبخیری دنیا.
2-14-گنبدهای نمکی ایران
در ایران، در سه منطقه جنوب (خلیج فارس) و جنوب غربی (واقع در کمربندهای چین‌خورده زاگرس)، ایران مرکزی (در نواحی قم و سمنان)، ناحیه مکران وجنوب شرق و نیز در شرق کرمان گنبدهای نمکی مشاهده شدهاند (شکل 2-7). برخی از جزیرههای ایرانی در خلیج فارس، مانند جزیره هرمز، ابوموسی، لارک، هنگام و فرور، به طور کل یک گنبدنمکی هستند. یکی از گنبدهای معروف در این ناحیه، نمکدان قشم است که در حاشیه جنوب غربی جزیره واقع شده‌است. در استان هرمزگان گنبدهای نمکی متعدد با ابعاد گوناگون پراکنده است. از جمله مهمترین این گنبدها می‌توان به گنبدنمکی گچین، پل، انگوران، بستانه و حمیران (بندر لنگه) و سیاهو اشاره کرد.
به غیر از موارد مذکور، بیرونزدگیهایی از نمک در شمال غرب کرمان وجود دارد که به آن سری دزو و یا سازند راور می‌گویند (اشتوکلین، 1961). این سازند در واقع مخلوطی از سنگ‌های رسوبی و آتشفشانی است که ساخت دیاپیر مانند داشته و بر اساس مشخصات ظاهری و بررسی رخساره ها، سازند راور را معادل سری هرمز می دانند (فریده حلمی، 1379). در این سری سنگ نمک دیده نشده ولی گچ که قسمت اعظم آن خرد شده‌است، دولومیت به رنگهای مختلف همراه با لایهها یا عدسیهایی از چرتهای صورتی یا خاکستری، آهک، ماسه‌سنگ میکادار و کوارتزیت سفید وجود دارد. به عقیده اشتوکلین، سازند راور یک تشکیلات نمکی واقعی است و سری دزوی گچدار در شرق به طور جانبی به سازند نمکدار راور و در غرب به سازند دولومیتدار ریزو ختم می‌شود (درویش زاده، 1370).
در استان سمنان گنبدهای نمکی فراوانی (حدود 40 عدد) وجود دارد که به عقیده گانسر (1959)، جکسون و همکاران (1991) از جالبترین انواع موجود در دنیا می‌باشند. تمام این گنبدها بیش از 100 متر از زمینهای اطراف خود بالاتر آمدهاند و عموما بیش از 8 کیلومتر قطر دارند. سنگ‌های احاطهکننده آنها از نوع مارن و ماسه‌های مارنی بوده و در کنتاکت نمک‌ها لایه‌هایی از ژیپس وجود دارد که تقریبا به حالت قائم درآمدهاند. در داخل برخی از گنبدها، سنگ‌های آتشفشانی و نفوذی نیز دیده می‌شود که در گنبدهای مختلف ترکیبهای متفاوت دارند. در سطح ناحیهای سنگ‌های آذرین منشاء گابرویی دارند. گنبدهای نمکی گستره جنوب سمنان (کویر نمک) اکثرا دارای دو نوع هسته تبخیری می‌باشند که در بعضی از آنها سنگ گچ به صورت هالهای در اطراف نمک قرار گرفته‌است. از این رو این گنبدها را می‌توان گنبدهای ترکیبی نمک نامید؛ اشتوکلین آنها را گنبدهای مختلط نامیده است. علیرغم وجود ابهام در سن دقیق برخی از گنبدهای نمکی استان سمنان، واضح است که در هر صورت منبع تغذیه نمک در این گنبدها، نمی‌تواند خارج از سه سازند ائوسن-الیگوسن، رسوبات قرمز پایینی و رسوبات قرمز بالایی باشد. روند گسل‌های تراستی که در طول آنها مقادیر زیادی نمک تزریق شده‌است، کم و بیش شمال شرقی است؛ چنان که حجمهای بزرگ نمک در طول گسل شمالی کبوتردره، غرب بنکوه و هسته تاقدیس عبدلآباد به بیرون راه پیدا کرده‌اند. در مارنها و ماسه‌سنگ‌های قرمز رنگ الیگوسن در کوه نمکدان، عدسیهای کوچکی از نمک به همراه گچ درست شده‌است که در گذشته مورد بهره‌برداری واقع شده؛ هم اکنون نیز به جز چند معدن محدود بقیه نمک‌ها مورد مصارف صنعتی قرار می‌گیرند. نهشته های نمکدار استان سمنان به ترتیب در مناطق گرمسار-ایوانکی، ده نمک، سمنان، سرکویر و میامی پراکندهاند که موقعیتهای چینه‌شناسی آنها با هم متفاوت است. از جمله این گنبدها، گنبدنمکی ملحه است که معدن نمک آن در حال استخراج می‌باشد. در استان قم نیز می‌توان به گنبدهای نمکی یزدان، طغرود وشیخ حاجی اشاره کرد. گنبدنمکی یزدان در کوه یزدان، در شمال غربی قم و جنوب کوه نمک واقع است.
شکل 2-7- مناطقی از ایران که در آن دیاپیرهای
نمکی حضور دارند (مارتین جکسون، 2004).
2-15-گنبدهای نمکی زاگرس
پراکندگی گنبدهای نمکی در جنوب ایران یکنواخت نیست و در دو گستره گرد آمدهاند؛ یکی بندرعباس-سروستان (شیراز) که 101 گنبد و دیاپیر را شامل می‌شود و دیگری گستره جنوب کازرون است که تنها 14 گنبد دارد (تنگستانی، 1372) (شکل 2-8).
شکل 2-8- پراکندگی گنبدهای نمکی جنوب ایران
(احمدزاده هروی و همکاران، 1991).
2-16-گسل‌های مرتبط با رخنمون گنبدهای نمکی در زاگرس
2-16-1-راندگی اصلی زاگرس
راندگی اصلی زاگرس از شمال بندرعباس تا ناحیه مریوان، به طول 1350 کیلومتر امتداد دارد. این مسیر گسلی در اواخر پرکامبرین و در اثر کوهزایی کاتانگایی شکل گرفته و از آن به بعد در شکلگیری حوضه زاگرس و در تغییرات ساختاری و رخسارهای طرفین خود موثر و کنترل کننده بوده است. گسل زاگرس اثر چشمگیری در لرزهخیزی ایران دارد و در حال حاضر به ویژه بخش شمال غربی آن و یا گسل‌های منطبق بر این زون شکستگی، فعالیت جوان دارند.
2-16-2-گسل کازرون
گسل شمالی-جنوبی کازرون در 15 کیلومتری غرب این شهرستان قرار دارد. طول آن 450 کیلومتر برآورد شده و گسلی است پی‌سنگی و قدیمی که ضمن کنترل مرز غربی حوضه نمکی هرمز، بر رسوبات زاگرس نیز اثرگذار بوده، به طوریکه ساختارهای زاگرس را با جهت راستگرد خمیده وجابجا کرده است. در استان فارس، این خمش بسیار چشمگیر است. برای نمونه روندهای زمین ساختی در شمال خلیج فارس نشان می‌دهد که خط مرزی سکوی عربستان و واحد زاگرس به وسیله این گسل در جهت راستگرد جابجا شده‌است. به ظاهر این گسل مرز گسترش حوضه تبخیری پرکامبرین پسین-کامبرین ایران را تشکیل می‌دهد و در طول آن دو گنبدنمکی رخنمون دارد (اسفندیاری و برزگر، 1358).
2-16-3-گسل دنا (دینار)
گسل دنا با راستای شمال غربی و شیب به سمت شمال شرقی، یکی از گسل‌های اصلی در پیسنگ پرکامبرین زاگرس است که بیش از صد کیلومتر طول دارد و دو طرف خود را به دو بخش با ویژگیهای ساختمانی، لرزهای و ریخت شناسی متفاوت تقسیم کرده است. از ویژگیهای مهم زمین‌شناسی گسل دنا، بیرون زدگی تعدادی گنبدنمکی در امتداد آن است.
2-16-4-گسل میناب
در ناحیه میناب دو واحد زمین ساختی-رسوبی زاگرس و مکران در مجاورت یکدیگر قرار می‌گیرند. مرز جدایی این دو واحد منطبق بر گسلی است که به نام رسوبات فلیشی الیگوسن-میوسن پاکستان، گسل «زندان» نامیده شده‌است، ولی امروزه از آن به عنوان گسل میناب یاد میکنند. گسل میناب یک گسل امتداد لغز راستگرد است که مرز بین صفحه قارهای زاگرس و پوسته اقیانوسی عمان را تشکیل می‌دهد که اثر آن را در طول 300 کیلومتر می‌توان دنبال کرد. در شکل (2-9) نمایی از گسل میناب و گنبدهای نمکی اطراف آن به تصویر کشیده شده‌است.
شکل 2-9- موقعیت گسل میناب در جنوب ایران.
2-17-دگرگونی در گنبدهای نمکی