راهبردهای مقابله و مهارت حل مسأله

دانلود پایان نامه

راهبردهای مقابله‌ای هیجان ‌مدار
راهبردهای مقابله‌ای هیجان‌مدار عبارتند از تنظیم پاسخ هیجانی فرد در برابر مسأله، در صورتی که موقعیت یا رویداد، غیر قابل تغییر باشد و یا فرد چنین تصوری داشته باشد در این حالت از راهبرد هیجان‌مدار استفاده می‌نماید .
این سبک از مقابله شیوه‌هایی را توصیف می‌کند که بر اساس آن، فرد بر خود متمرکز شده و تمام تلاش او متوجه کاهش احساسات ناخوشایند خود می‌باشد. به عبارت دیگر در مقابله‌های هیجان مدار فرد کار خاصی انجام نمی‌دهد، بلکه فقط سعی می‌کند خود را آرام سازد و ناراحتی خود را کاهشی دهد. زیرا هنگامی که انسان با استرس روبه‌رو می شود، تعادل و آرامش خود را از دست می‌دهد و هنگامی که فرد آرامش و تعادل روانی نداشته باشد، نمی‌تواند به خوبی از عهده برخورد صحیح با مشکلات برآید.
این نوع مقابله به کمک فرد می‌آید تا بتواند ابتدا آرامش و تعادل روانی خود را بازیابد و سپس به مقابله‌های مسأله‌مدار بپردازد ( نوری، 1383) .
انکار و انفعال، دو ویژگی بارز افرادی است که از سبک مقابله هیجان‌مدار استفاده می‌کنند. انکار موقعیت استرس‌زا و رفتار اجتنابی و انفعال در مقابله با موقعیت استرس‌زا منجربه ناتوانی در به کارگیری توانمندی‌های بالقوه و ابتکار عمل می‌شود . ویژگی‌های انکار و انفعال و پیامدهای آن در مقابله ناکارآمد هیجانی با موقعیت استرس‌زا از طریق کاهش اعتمادبه‌نفس فرد نیز بر مشکلات و نارضایتی‌ها می‌افزاید
( پارلین،1987؛ نقل از نوری، 1383) .
از آنجا که شیوه‌های متعددی برای کاهش درماندگی وجود دارند، مقابله هیجان محور دامنه گسترده‌ای از پاسخ ‌ها را در بر می‌گیرد از جمله :
-خود آرامش بخشی (مانند تنش‌زدایی، جست‌وجوی حمایت هیجانی)
-ابزار هیجان منفی( مانند فریادزدن ، گریه کردن)
-تمرکز بر افکار منفی ( مانند نشخوارگری)
-کوشش برای گریز از موقعیت‌های تنیدگی‌زا ( مانند اجتناب، انکار، تفکرآرزومندانه) ( نعمت طاووسی، 1391)
البته ممکن است این فرض وجود داشته باشد که مقابله‌های هیجان‌مدار ناسالم هستند، چون بی فایده‌اند و کمکی به کاهش استرس نمی‌کنند. برخلاف تصور این عده، مقابله‌های هیجان مدار در بسیاری از موارد سالم و کمک ‌کننده هستند. این مقابله‌ها باعث می‌شوند تا فرد آرامش خود را بازیابد و هنگامی که فرد آرامش داشته باشد، بهتر می‌تواند فکر و برنامه‌ریزی کند و از مهارت حل مسأله کمک بگیرد. در غیر این صورت ممکن است فرد به علت نداشتن آرامش و تعادل روانی مناسب از مقابله‌های ناسالم و خطرناک استفاده کند یا از راه حل‌‌های عجولانه و تکانشی برای بیرون آمدن از موقعیت استرس‌زا بهره ببرد.
در این صورت نه تنها مشکل اصلی حل نشده، بلکه مشکلات دیگری نیز به دنبال خواهد داشت که گاهی این مشکلات ثانوی بسیار مخرب‌تر و زیان‌بارتر از مشکل اولیه هستند.
توجه به این نکته ضروری است که زمانی مقابله‌های هیجان‌مدار نامناسب خواهد بود که به عنوان تنها سبک مقابله از آنها استفاده شود و یا فرد به صورت طولانی و در درازمدت برای استرس‌هایی که قابل برطرف کردن می‌باشند، از آنها استفاده نماید ( نوروی ،1383).
راهبردهای مقابله‌ای اجتنابی
مقابله اجتنابی به عنوان راهبردی کوتاه‌مدت، کارآمد شناخته شده اما در درازمدت مانع سازش روانشناختیمی‌شود و نشانه‌های درماندگی مثل افسردگی را افزایش می‌دهد. این در حالی است که در نقطه مقابل، بعضی از پژوهش‌ها نشان داده‌اند که سبک‌های مقابله هیجان محور باعث ارتقاء سطح سلامت روانی می‌شوند ( وینر، 2001)
سبک مقابله اجتنابی مستلزم فعالیت‌ها و تغییرات شناختی است که هدف آنها اجتناب از موقعیت تنیدگی‌زا می‌باشد. در این حالت فرد به دنبال برگرداندن آرامش به هم خورده‌ای است که به خاطر موقعیت فشارزا، به وجود آمده است و کوشش می‌کند تا خود را از آشفتگی‌های موجود برهاند. رفتارهای مقابله‌ای اجتنابی انواع مختلفی دارند:
-روی آوردن و درگیر شدن در یک فعالیت تازه
– روی آوردن به اجتماع و افراد
– خویشتن‌داری
– ارزیابی دوباره و سازگاری