سیستم تسویه بین بانکی مبادلات ارزی و بانکداری الکترونیک در ایران

دانلود پایان نامه

کاهش هزینه
یکی از پیامدهای مهم پیاده سازی و اجرای سیستم بانکداری الکترونیکی ادغام کانال های مختلف توزیع خدمات است و اصولاً ادغام این کانال ها ، بانک ها را در ارائه ی خدمات مناسب به مشتریان توانا ساخته و در نتیجه بانک ها می توانند از طریق این کانال ها ، خدمات متنوعی به مشتریان ارائه دهند .
ج – مزایای بلند مدت
در این جا بلند مدت به دوره ی زمانی 18 ماه پس از شروع بانکداری الکترونیکی اطلاق می شود ، که در این دوره بانک ها از طریق کاهش هزینه و صرفه جویی نسبت به مقیاس ، درآمدهایشان افزایش می یابد . اهم این ویژگی ها به شرح زیر است :
کاهش هزینه های عملیاتی
کاهش هزینه ی پردازش معاملات و اطلاعات
ارائه ی خدمات به مشتریان بازار هدف
ایجاد درآمد مناسب تر و گسترده تر ( عزیزی سرخنی و دیگران ، 1387 ، ص 4 )
2-1-6) عملیات بانکداری الکترونیک در سیستم بانکی کشور
می توان ادعا کرد که بخش عمده ی خسارت جبران ناپذیر در کشور ، تاوانی است که به دلیل تأخیر در اجرای بانکداری الکترونیک می پردازیم . ( کاتبی ، 1384 ، ص 2 ) ، در سال های 72 و 73 جرقه های ایجاد سوئیچ ملی جهت بانکداری الکترونیک زمانی زده شد ، که شبکه ی ارتباطی بین بانک ملی و فروشگاه های شهروند ایجاد شد و افرادی که کارت بانک ملی را داشتند ، می توانستند از خدمات فروشگاه های شهروند استفاده کنند . در بست خرداد 1381 مجموعه ای از مقررات حاکم بر مرکز شبکه ، تبادل اطلاعات بین بانکی موسوم به شتاب تصویب شد که فعالیت خود را از اول تیر 1381 با هدف فراهم کردن زیر ساخت بانکداری الکترونیک آغاز کرد. کلیه ی سخت افزارها و نرم افزارها در 13 مرداد ماه 81 در اختیار اداره شتاب مرکزی قرار گرفت و از شرکت خدمات انفورماتیک و شرکت ملی انفورماتیک سلب مسئولیت شد . طرح شتاب که جهت هماهنگی و همکاری بین بانک ها و سازماندهی سیستم پولی کشور از سوی مرحوم دکتر نور بخش در شورای عالی بانک ها به تصویب رسید ، کلیه ی بانک ها را ملزم به پیوستن به این شبکه ساخت . آزمایش های اولیه این شبکه با سه بانک دولتی آغاز شد . دو بانک تخصصی ( کشاورزی و توسعه صادرات ) و یک بانک تجاری ( صادرات ایران ) در پایلوت اولیه این طرح حضور داشتند . شتاب که با ایجاد ارتباط بین دستگاه های خودپرداز در این سه بانک متولد شد ، در دو مرحله طراحی شد . در مرحله ی اول ، شبکه شتاب به ایجاد ارتباطی کارتی دبیت و کردیت ، برای ارائه ی خدمات یکسان کارت های الکترونیک پرداخت و در مرحله ی دوم کلیه ارتباطات بین بانکی و انتقال پولی بین بانک ها را پوشش می دهد . آزمایش های اولیه شتاب با ایجاد و اتصال بین دستگاه های خودپرداز و پایانه های فروش سه بانک اولیه ی عضو شتاب و بانک سامان به عنوان بانک خصوصی که در سال 82 به عضویت شبکه شتاب درآمد ، اجرا گردید . در اواخر سال 82 بانک ملی ایران به عنوان دارنده ی بیشترین شعب و بزرگ ترین بانک تجاری کشور به طرح شتاب پیوست . از پنجم اردیبهشت 83 فعالیت خود را در این حوزه آغاز نمود. اکنون بانک های ملی ، صادرات ، کشاورزی ، توسعه صادرات ، صنعت معدن ، سامان ، پارسیان ، اقتصاد نوین از جمله بانک های دولتی و خصوصی هستند که عضو طرح شتاب هستند . در حال حاضر حدود 8 میلون و دویست هزار کارت الکترونیک در سراسر کشور منتشر گردیده که از شانزده هزار دستگاه خودپرداز متصل این شبکه استفاده می کنند. ( سید جوادین ، سقطچی ، 1385 ، ص34 ).
2-1-7) اجزای بانکداری الکترونیک در ایران
2-1-7-1) انواع کارت ها
کارت های اعتباری و بدهی : در حال حاضر بیش از 2/8 میلیون کارت از سوی بانک های تجاری صادر شده است .
کارت های غیر بانکی : برخی مؤسسات غیر بانکی اقدام به انتشار کارت های خرید مانند ثمین و سایپا کارت نموده اند .
2-1-7-2) شبکه شتاب
این ، یک شبکه ی آنلاین ملی است و خدمات مربوطه به کارت های بدهی را انجام می دهد ، و کارت های بدهی داخلی را بین بانک ها تسویه می نماید .
2-1-7-3) سیستم تسویه بین بانکی مبادلات ارزی
این سیستم با استفاده از سوئیفت روی خط بین شعبه ی مرکزی بانک های تجاری عمل می کند و بانک مرکزی نقش تسویه کننده را برعهده دارد .
2-1-7-4) شبکه سوئیچ عملیات خرد بانکی و بین بانکی
این سیستم ، ار طریق خودپرداز در حال حاضر بین شعب مرکزی دو بانک تجاری و به صورت آزمایشی در حال اجرا است .
2-1-7-5) شبکه مرکزی سوئیفت
سوئیفت یک انجمن تعاونی غیر انتفاعی است که در ماه می 1973 میلادی توسط 239 بانک از پانزده کشور اروپایی و آمریکای شمالی راه اندازی شد و هدف از آن جایگزینی روش های ارتباطی غیر استاندارد کاغذی و یا از طریق تلکس در سطح بین المللی با یک روش استاندارد شده ی جهانی بود . ایران از سال 1371 به عضویت سوئیفت در آمد و در سال 1372 به این شبکه متصل گردید . بانک مرکزی و سایر بانک های ایران از این شبکه استفاده می کنند و شتاب را به عنوان بخشی از آن اجرا می کنند .
از دیگر اجزاء بانکداری الکترونیک ایران می توان به دستگاه های خودپرداز ، شعب مکانیزه کارت های هوشمند ، تلفن بانک و فاکس بانک و غیره اشاره کرد. سید جوادین سقطحی، 1385 ، ص 3 ).
2-1-8) بانکداری اینترنتی
بدون تردید ، اینترنت باعث وقوع انقلابی فراگیر در کل سیستم ارتباطی دنیا شده است . بانکداری نیز به واسطه ی بهره گیری روز افزون از ارتباطات ، از این قاعده مستثنی نبوده و به قافله ارتباطات جهانی پیوسته است . اگر نگاهی گذرا به ارقام نجومی نرخ رشد و ظرفیت های بالقوه بانک ها برای استفاده بهینه از اینترنت بیندازیم ، می توانیم از کارکردها و تأثیراتی که اینترنت بر بانکداری می گذارد ، آگاه شویم . اینترنت نیز همانند هر فناوری جدید دیگری ، دارای هزینه های خاص مسائیل از قبیل امنیت سیستم و احتمال بروز مشکلات پیش بینی نشده است . زمانی که بانک ها بتوانند آن کمبودها و مشکلات را برطرف کنند ، قادر خواهند بود از تمام مزایای انقلاب دیجیتال برخوردار شوند . ( پیرو مال ، شانموگام ، 1384 ، ص 55 ) ، با استفاده از اینترنت ، بانکداری دیگر ممحدودت زمانی و جغرافیایی ندارد . مشتریان سراسر جهان می توانند 24 ساعته شبانه روز و در تمام روزهای هفته به حساب های خود دسترسی داشته باشند . بانکداری اینترنتی با استفاده از تکنولوژی وب اینترنت مشتریان را قادر می سازد تا فعالیت های مالی خود را در یک محیط مجازی انجام دهند . تفاوت بین بانکداری اینترنتی و بانکداری خانگی این است که برای دستیابی به خدمات بانکی از طریق اینترنت ، نیازی به نصب یک نرم افزار اختصاصی وجود ندارد ، بلکه خدمات بانکی می تواند از طریق شبکه ی عمومی اینترنت قابل دسترسی باشد و مشتری از طریق اینترنت به حساب بانکی خود مرتبط می شود . ( فرجیان ، 1385 ، ص 26 )
امروزه اینترنت ، بزرگ ترین شبکه ی اختصاصی شبانه روزی بانکی است که در آن ، شبکه های وسیع جهانی از کامپیوترهای شخصی و شبکه های کامپیوتری متصل شده و به وسیله ی مودم ها و خطوط تلفن با سرعت بالا ، تشکیل شده است . از جمله نخستین موارد وب سایت بانکی بر روی اینترنت همان مواردی را داشتند که بروشورهای تبلیغاتیشان ذکر کرده بودند و مشتریان می توانستند با پست الکترونیک ارتباط برقرار کنند و اطلاعات حساب هایشان و نرخ های جدید را کنترل کنند . اطلاعات لحظه ای، را حتی کار و کارمزدهای کم نقاط مثبت و قوی برای کاربران بود تا از اینترنت استفاده کنند. اگر مشتری ، قابلیت های بانکداری خانگی ، مانند انتقال پول یا بازپرداخت صورت حساب ها را می خواست ، از تلفن بانک استفاده می کرد و یا با کامپیوتر شخصی خود و از طریق برنامه مدیریت مالی شخصی و به طور مستقیم با بانک ارتباط برقرار می نمود ، لیکن تا اواخر 1995 بانک ها از نظر استفاده از بانکداری خانگی و نیز از سوی کارخانه های نرم افزار احساس فشار می کردند . بانکداری برای رویارویی با درخواست های جدید مشتریان ، استراتژی جدیدی را در پیش گرفت . بانک ها سایت های خود را برای انتقال منابع ، صورت حساب ها ، رهن ها ، وام های خودکار ، محصولات بیمه ، امنیت تجارت و غیره گسترش دادند . این مسئله به بانک ها اجازه داد تا به طور غیر مستقیم با مؤسسات غیر بانکی رقابت کنند . برای بانک ها اینترنت ، راهی به سوی فرصت های جدید بود تا آنها بتوانند میدان دید و مشتی مداریشان را توسعه دهند . با گسترش نفوذ اینترنت ، مرزها از میان خواهند رفت و بانک های کشور دیگر وارد صحنه ی رقابت خواهند شد و در این زمان است که مشتریان به سوی بانک هایی که خدمات ماسب تری به آنها ارائه دهند ، خواهند نمود و بانک های سنتی ، دیگر قادر به مقاومت در برابر بانک های نوین نخواهند بود. ( مهرزاد ، 1383 ، ص 1 )