صنعت نفت ایران و شرکت نفت ایران

دانلود پایان نامه

مهم‌ترین شخصیتهای مذاکره‌کننده از سوی کنسرسیوم، هربرت هاور و هوارد پیچ بودند که سالها در امر مذاکرات مربوط به نفت، تجربه داشتند و مهرههای اصلی هیئت بودند.
نمایندگان کنسرسیوم پیش از مذاکره با ایران به این نتیجه رسیده بودند که در جریان مذاکره، برای انعقاد قرارداد باید سه اصل را در نظر بگیرند:
1. اصل ملیشدن نفت ایران، یک واقعیت است و باید تصدیق شود.
2. صنعت نفت ایران باید از انحصار شرکت انگلیسی خارج شود و آمریکا، انگلستان و چند کمپانی دیگر باید جایگزین آن شوند.
3. به شرکت نفت انگلیس، به دلیل از دست دادن تأسیسات خود، غرامت داده شود.
اعضای هیئت ایرانی مأمور مذاکره با کنسرسیوم به شرح ذیل بودند:
1. دکتر علی امینی وزیر دارایی؛
2. بیات، مدیر عامل شرکت نفت ایران؛
3. فتحالله نوری اسفندیاری، عضو شورای عالی برنامه.
سرانجام، قرارداد به امضای دکتر علی امینی، وزیر دارایی، و هوارد پیچ، معاون ریاست هیئت مدیره شرکت استاندارد نیوجرسی و نماینده کنسرسیوم رسید. مدت قرارداد، چهل سال در نظر گرفته شد. این مدت، شامل یک دوره 25 ساله به اضافه حق تمدید سه دوره پنج ساله بود.
سهم هر شرکت به شرح ذیل بود:
شرکت نفت برتانیا 40 درصد، پنج شرکت آمریکایی، هر یک 8 درصد سهام، جمعاً 40 درصد، شرکت نفت فرانسه 6 درصد، شرکت هلندی رویال داچ شل 14 درصد، و چون شرکت نفت انگلیس و ایران (شرکت سابق نفت جنوب) دو پنجم از سهام شرکت رویال داچ شل را دارا بود، به همین دلیل آن شرکت در مجموع، مالک 45.6 سهام کنرسیوم شدند؛ بنابراین شرکت سابق نفت انگلیس و ایران، بزرگ‌ترین سهامدار کنسرسیوم شد.
مواد مهم قرارداد کنسرسیوم به شرح زیر است:
1. طبق این قرارداد، عملیات اکتشاف، حفاری، تولید، استخراج و برداشت نفت خام و گاز طبیعی، گرداندن دستگاههای تقطیر، عملآوری نفت و گاز تولیدی برای اجرای عملیات شرکت، انبار کردن نفت و مشتقات آن، و حمل، نقل و تحویل این مواد به کشتی، به کنسرسیوم واگذار شد.
2. اعضای کنسرسیوم، موظف شدند یک شرکت اکتشاف و تولید، و یک شرکت تصفیه به نام شرکت عامل براساس قوانین هلند تأسیس کنند.
3. شرکت ملی نفت، مکلف شد همه موجودی انبارها، مصالح و ماشین‌ها را به شرکت عامل تحویل دهد.
4. دولت، موظف شد اراضی غیر قابل استفاده را به طور رایگان، واگذار کند. درباره زمین‌های دایر، مال‌الاجارهای از طرف شرکتهای عامل پرداخت خواهد شد.
5. پخش داخلی نفت و مشتقات آن در اختیار شرکت ملی نفت ایران خواهد بود.
6. نفت خامی که شرکت ملی نفت ایران به شرکتهای بازرگانی میفروشد، در سر چاه به مالکیت شرکتهای مزبور در میآید.
7. هر شرکت تابعه، یکی از اعضای کنسرسیوم، معادل 12.5 درصد قیمت اعلان شده، نفت خام را به شرکت ملی نفت ایران خواهد پرداخت.
8. به جز موارد استثنایی، شرکتهای عامل از هرگونه مالیاتی – که مقامات دولتی در ایران وضع کنند ـ معاف خواهند بود. همچنین سهام این شرکتها مشمول مالیات نخواهد شد. مصالح و دستگاههای مورد لزوم شرکتهای عامل و نیز مواد دارویی و لوازم بیمارستانی، بدون پروانه ورودی و با معافیت از هرگونه حقوق گمرکی و عوارض و سایر مالیاتها به ایران وارد خواهد شد.
افزون بر این، محصولات و خریدهای شرکتهای بازرگانی، شرکتهای وابسته و غیره از پرداخت عوارض صادراتی یا مالیاتی و عوارض دیگر معاف خواهند بود.
9. هر گونه اقدام قانونگذاری یا اداری و یا هر عمل دیگری از هر قبیل، از طرف ایران یا مقامات دولتی در ایران ملغی نخواهد کرد و در مقررات آن، اصلاح یا تغییری به عمل نخواهد آورد و مانع و مخل حسن اجرای آن نخواهد شد. الغا یا اصلاح و یا تغییر مزبور فقط در صورت توافق طرفهای این قرارداد امکان‌پذیر خواهد بود.
مسائل حقوقی در قرارداد به شرح ذیل بود:
1. قرارداد جز با توافق طرفین یا در نتیجه حکم داور، قابل فسخ نبود.
2. ایران، بابت گذشته، هیچ نوع مطالبه یا ادعایی علیه شرکتهای امضا‌کننده قرارداد مطرح نمیکرد.