ضرایب همبستگی و تجزیه واریانس

دانلود پایان نامه
6/1 ns 15/83 ns 1654 ns 3/45 ns 3 تکرار
173/6 * 264/0 * 8524* 4/54 ns 1 تنش
11/53 20/87 549/5 1/38 3 خطای a
2/12 ns 8/79 ns 2385* 1/03 ns 9 رقم
3/83 ns 5/99 ns 1326 ns 1/57* 9 تنش×رقم
2/54 5/22 999/8 0/724 54 خطا
ns و * بهترتیب غیرمعنیدار و معنیدار در سطح احتمال پنج درصد

شکل 1- واکنش ارقام مختلف گندم به اعمال تنش خشکی از نظر تعداد سنبله در بوته
4-2-2- تعداد دانه در بوته
تعداد دانه در بوته در سطح احتمال پنج درصد تحت تأثیر اعمال تنش خشکی قرار گرفت (جدول 5). نتایج مقایسه میانگینها برای تعداد دانه در بوته نشان داد که تنش خشکی هنگام سنبله دهی منجر به کاهش 8/9 درصدی تعداد دانه در بوته شد (شکل 2). نتایج مشابه توسط کریم زاده سورشجانی و همکاران (1391) گزارش شده است، که در مطالعه مذکور تنش خشکی پس از گلدهی سبب کاهش 31 درصدی تعداد دانه در واحد سطح گردید (24). همچنین معاونی و همکاران (1388) گزارش کردند که تنش خشکی در گندم سبب کاهش معنیدار تعداد دانه در واحد سطح در دو سال متوالی گردید. کاهش تعداد دانه در بوته در اثر کمبود آب بهدلیل عدم باروری دانههای گرده میتواند باشد (3). علاوه بر این برخی پژوهشها حاکی از آن است که تنش خشکی در دوره گرده افشانی سبب توقف نمو آندوسپرم و بالایان میگردد (84).

شکل 2- مقایسه میانگین تعداد دانه در بوته بین تیمارهای نرمال و تنش خشکی
در بین ارقام مختلف از نظر تعداد دانه در بوته اختلاف معنیداری مشاهده گردید که نشان دهندهی پتانسیل ژنتیکی متفاوت ارقام مورد مطالعه بود (جدول 5). همانطور که در شکل 3 ملاحظه میشود رقم 78 Sاز این نظر دارای ببیشترین تعداد بود (4/222) که با ارقام ارگ، امید و روشن تفاوت معنیداری نشان داد. رقم روشن با میانگین 4/175 دانه در بوته کمترین تعداد را دارا بود (شکل 3). اختلاف بین ارقام مختلف گندم ایرانی از این نظر گزارش شده است (33).
اثر متقابل آبیاری در رقم برای تعداد دانه در بوته معنیدار نگردید که نتیجه بروز واکنش یکسان نسبت به اعمال تنش خشکی در ارقام مختلف گندم میباشد (جدول 5).

شکل 3- مقایسه میانگین تعداد دانه در بوته در بین ارقام مختلف گندم
4-2-3- وزن سنبله در بوته
وزن سنبله در بوته تحت تاثیر تیمار تنش خشکی در مرحله سنبله دهی قرار گرفت اما در بین ارقام مختلف تفاوت معنیداری از این نظر ملاحظه نشد، همچنین واکنش ارقام مورد مطالعه به اعمال تنش خشکی نیز معنیدار نگردید (جدول 5).
اعمال تنش خشکی در مرحله سنبله دهی، منجر به کاهش 3/25 درصدی وزن سنبله در بوته گردید که باتوجه به عدم تاثیر معنیدار تیمارهای آبیاری بر تعداد سنبله در بوته بهنظر میرسد که قسمت اعظم تغییرات در وزن سنبله نتیجه تغییر در تعداد دانه در بوته باشد (جدول 5 و شکل 4). نتیجه تجزیه ضرایب همبستگی بین صفات مورد مطالعه در گندم نیز نشان دهندهی همبستگی مثبت و معنیدار تعداد دانه در بوته با وزن سنبله در بوته (*703/0) در شرایط نرمال بود ، در حالیکه در شرایط نرمال ضریب همبستگی بین تعداد سنبله در بوته و وزن سنبله (443/0) غیر معنیدار بود (جدول 6). نکته جالب توجه اینکه این ضرایب در شرایط تنش خشکی نسبت به نرمال کاهش داشت (بهترتیب 158/0 و 423/0) که باز هم در شرایط تنش همبستگی بین تعداد دانه در بوته و وزن سنبله در بوته از ضریب بالاتری برخوردار بود. همانطور که قبلا ذکر گردید اعمال تنش خشکی سبب کاهش تقریبی 10 درصدی در تعداد دانه دربوته گردید اما همین شرایط در وزن سنبله در بوته، 25 درصد کاهش را موجب گردید که بیانگر این امر است که تنش رطوبتی بر وزن سنبله به میزان بیشتری تاثیر میگذارد و نشان میدهد که در شرایط تنش خشکی وزن سنبله تحت تاثیر کاهش در دیگر اجزا نیز قرار دارد که اینها میتواند دلایلی بر کاهش ضرایب بین این صفات باشد (جداول 6 و 7).
معاونی و همکاران (1388) ضمن مطالعه اثر تنش خشکی در ارقام مختلف گندم گزارش کردند که وزن سنبله در متر مربع با اعمال تنش 27-22 درصد کاهش یافت. همچنین در مطالعه مذکور در بین ارقام و اثر متقابل تنش در رقم اختلاف غیرمعنیداری گزارش شده است. که این نتایج با نتایج حاصل از این مطالعه در یک راستا میباشد. همچنین ضریب همبستگی بین وزن سنبله در متر مربع با تعداد دانه در متر مربع و تعداد سنبله مثبت و معنیدار گزارش شده که در این بین تعداد دانه در متر مربع دارای ضریب بالاتری میباشد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   نارضایتی مشتری و سرمایه در گردش

شکل 4- مقایسه میانگین وزن سنبله در بوته بین سطوح مختلف آبیاری
4-2-4- عملکرد دانه در بوته
نتایج تجزیه واریانس برای عملکرد دانه نشان داد که بین اعمال تنش خشکی تفاوت معنیداری وجود داشت در حالیکه در بین ارقام مختلف از نظر عملکرد دانه اختلاف معنیداری مشاهده نگردید. همچنین واکنش ارقام به اعمال تنش خشکی معنیدار نبود که بیانگر پاسخ یکسان ارقام به اعمال تنش خشکی میباشد (جدول 5). عملکرد دانه در بوته در آبیاری نرمال9/9 گرم در بوته بود و با تنش خشکی به 9/6 گرم در بوته کاهش یافت. نتایج مقایسه میانگین نشان داد که بین این دو سطح اختلاف آماری معنیداری وجود داشت که میزان این اختلاف 30 درصد بود (شکل 5).
تنش خشکی با کاهش هدایت روزنهای و فتوسنتز خالص و تسریع پیری برگها، کاهش فتوسنتز و کوتاه شدن مدت پرشدن دانه سبب کاهش عملکرد دانه میگردد. کاهش عملکرد دانه با عدم انجام آبیاری پس از گلدهی در مطالعات مختلف گزارش شده است (1و3و 10و 20و 24و 30و 33و 39)
ضرایب همبستگی عملکرد دانه در شرایط نرمال، با وزن سنبله در بوته 885/0، تعداد سنبله در بوته 581/0 و با تعداد دانه در بوته 606/0 بود که تنها با وزن سنبله در بوته دارای ضریب معنیدار بود (جدول 6). این ضرایب در شرایط تنش خشکی به ترتیب 88/0، 178/0 و 458/0 بودند که فقط ضریب همبستگی وزن سنبله با عملکرد دانه معنیدار بود (جدول 7). در شرایط تنش خشکی هنگام سنبله دهی سبب کاهش ضرایب همبستگی تعداد سنبله در بوته، تعداد دانه در بوته با عملکرد دانه گردید (جدول 7). تعداد سنبله در بوته و تعداد دانه در بوته از اجزای اولیه عملکرد هستند. هرچه به انتهای فصل رشد نزدیکتر میشویم تاثیر تنش خشکی بر اجزای عملکرد شدیدتر میگردد تا نهایتا بیشترین کاهش را در عملکرد دانه پدید آورد. نتایج این مطالعه بیانگر همین مطلب است. کاهش در تعداد سنبله در بوته در اثر تنش خشکی در این مطالعه معنیدار نبود؛ اما در تعداد دانه در بوته موجب حدود 10 درصد کاهش شد. نتیجه این کاهش در وزن سنبله در بوته شدیدتر و حدود 25 درصد مشاهده گردید و در نهایت عملکرد دانه که حاصل تمام این اجزا و اجزای دیگری مانند وزن هر دانه میباشد، 30 درصد کاهش یافت. با توجه به اینکه عملکرد دانه از اجزای عملکرد حاصل میشود بنابراین تنش خشکی با تأثیر بر اجزاء مختلف عملکرد عملکرد دانه را به میزان بیشتری تحت تأثیر قرار میدهد. در شرایط تنش خشکی هنگام سنبله دهی بهدلیل ادامه روند خشکی، اجزای نهایی عملکرد مثل وزن دانه و وزن سنبله بیشتر از اجزای اولیه تحت تنش قرار میگیرند و میتوان نتیجه گرفت که در این شرایط عملکرد بیشتر تحت تاثیر این اجزا قرار میگیرد تا تعداد سنبله در بوته و دانه در بوته (جداول 6 و 7)