علاقه به مطالعه و دسترسی به منابع

دانلود پایان نامه

هر نوع نوشته خطی، چاپی، عکسی، و یا به صورت‌های دیگر و هر شئ مادی را که بتوان از محتوای آن اطلاعی به‌دست آورد سند (مدرک) گویند (سلطانی و راستین، 1388، ص. 147).
2-1-5-12پوستر
تصویر یا نوشته بزرگ بر روی یک ورق کاغذ که معمولا چاپی و گاه دست‌نوشته است و برای آگهی و اعلان، و جلب توجه در نمایشگاه‌ها، روی دیوار یا جعبه اعلانات نصب می‌شود. در طراحی یک پوستر ممکن است از خط و تصویر و رنگ استفاده گردد و یا حروف و کلمات هم به‌کار گرفته شود که در این صورت در رده مواد دیداری – نوشتاری قرار می‌گیرد. پیام پوستر می‌تواند به گونه‌ای طراحی شده باشد که خواننده (بیننده) با یک نگاه آن را بخواند و معنی و مفهوم طرح را بدون نیاز به توضیح شفاهی دریابد. این گونه پوسترها نباید حاوی مطالب زیادی باشند و معمولا در جاهایی که رفت و آمد زیاد و سریع صورت می‌گیرد نصب می‌شود.
به طور کلی پوستر دارای ارزش فرهنگی است و عامل مهمی برای جلب و جذب مراجعان به کتابخانه‌ها و شرکت در فعالیت‌های مختلف آن‌ها محسوب می‌شود. نقش پوستر در گردهمایی‌های تاریخی، مذهبی، هنری، فرهنگی، علمی، نظامی، بازرگانی و… به عنوان ابزار مهم و مفید پیام‌رسانی قابل توجه است. هر چند که پوسترها از انواع منابع آگاهی‌رسانی جاری محسوب می‌شوند، ولی با انقضاء تاریخ مندرج در پوستر به شکل مدرک و مستند کتابخانه‌ای همچنان ارزشمند خواهند بود (عمادخراسانی، 1391، ص. 226).
2-1-5-13نقشه
نمایش ترسیمی (تصویری) از تمام یا بخشی از رویه زمین بر روی موادی مانند: کاغذ، پلاستیک، مقوا، پارچه و … که به نسبت معینی (مقیاس) کوچک شده باشد. در ساخت و پرداخت نقشه معمولا از انواع علایم، نشانه‌ها و رنگ‌ها استفاده می‌گردد. با توجه به ویژگی نقشه که یک سلسله اطلاعات را به‌طور یک‌جا و در عین حال مرتبط با یکدیگر در برابر چشم خواننده قرار می‌دهد، برای کارهای پژوهشی و خدمات مرجع استفاده بسیار دارد. از این رو به تدریج در کتابخانه‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. چنانچه اگر در گذشته فقط برخی از نقشه‌های جغرافیایی در کتابخانه‌ها یافت می‌شد، امروزه به دلیل درک ضرورت استفاده از آنها به گردآوری و نگهداری انواع آن‌ها اقدام شده است (همان، ص. 228).
2-1-5-14مجموعه مقالات و برنامه گردهمایی‌‎ها
هر ساله گردهمایی‌های زیادی در داخل و خارج از کشور با عناوین سمینار، کنفرانس، گردهمایی، همایش، سمپوزیوم، کنگره، کارگاه و غیره تشکیل می‌گردد که در آن متخصصان و صاحبنظران هر رشته به ارائه نقطه نظرات خود به صورت مقاله، سخنرانی و… می‌پردازند. نتایج، گزارش‌ها و مجموعه مقالات این گردهمایی‌ها – با توجه به این‌که دربردارنده نظرات محققان و صاحبنظران معتبر در هر رشته تخصصی است– در فعالیت‌های پژوهشی بسیار با‌ارزش است و کتابخانه‌های تحقیقاتی با توجه به اعتبار هر کدام از گردهمایی‌ها باید منابع مورد نیاز را تهیه نمایند (محسنی، 1382، ص. 31).
2-1-5-16استاندارد
“آنچه طبق قرارداد، سنت، یا قوانین، نمونه‌ای برای سرمشق به‌کار می‌رود و اجرای آن قبول عام یابد” (سلطانی و راستین، 1379، ص. 12 نقل در محسنی، 1382). استانداردها مدارکی هستند که در آن شرایط تولید یک محصول صنعتی یا کشاورزی و مشخصات دقیق آن، نوع و کیفیت محصول و یا شرایط به کار گرفتن یک روش ارائه می‌شود. این مدارک با توجه به محتوای آن برای شرکت‌ها و مؤسسات تولیدی، صنعتی و همچنین مؤسسات تحقیقاتی ارزش کاربردی بسیاری دارند و لازم است کتابداران (به‌خصوص کتابداران مؤسسات تولیدی و صنعتی) نسبت به چگونگی انتخاب و تهیه آن شناخت کافی داشته باشند. استانداردها معمولا توسط مؤسسات ملی استاندارد در هر کشور تدوین می‌گردد و مؤسسات بین‌المللی از قبیل سازمان بین‌المللی استاندارد به تدوین و انتشار استانداردهای بین‌المللی می‌پردازند. این قبیل استانداردها را می‌توان از مؤسسات ملی استاندارد هر کشور تهیه کرد. در ایران نیز این قبیل استانداردها را می‌توان از مؤسسات ملی استاندارد هر کشور تهیه کرد. در ایران نیز مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران مسئول تهیه استانداردهای ملی است و از این طریق می‌توان به تهیه استانداردهای ملی یا بین‌المللی مورد نیاز اقدام نمود (همان).
2-1-5-17جزوه
“اثر چاپی کوچک شامل چند صفحه که با نخ یا سیم به هم دوخته شده باشد و به طریق دیگری صحافی نشده باشد و معمولا دارای جلد کاغذی است. تعداد صفحات یک جزوه مطابق با استاندارد یونسکو حداکثر 49 صفحه و از این تعداد به بالا کتاب نامیده می‌شود (سلطانی و راستین، 1379، ص. 118).
جزوه‌ها ممکن است حاوی مطالب علمی، آموزشی، سیاسی، اجتماعی و… باشد و کتابداران باید متناسب با نوع کتابخانه و محتوای جزوه‌ها به تهیۀ اقلام مورد نیاز اقدام کنند (همان، ص. 33)
2-1-5-18بروشور
اصطلاحنامۀ کتابداری دو تعریف زیر را از بروشور ارائه داده است:
“اثری چاپی کوتاه شامل چند برگ که با نخ یا سیم به هم دوخته شده باشد و به طریق دیگری تجلید نشده باشد. از لحاظ ادبی یک اثر دوخته شده را بروشور گویند. این کلمه از فرانسه Brocher به معنای بخیه گرفته شده است. 2- برگ کوچک تا شده حدوددو یا چهار صفحه، که روی آن یا پشت و روی آن مطالبی چاپ شده باشد، ولی دارای دوخت یا جا نباشد. غالبا به منزله بروشور یا جزوه‌ای بسیار نازک به‌کار می‌رود. در معنی شماره 2 معادل انگلیسی آن Leaflet است ولی چون در فارسی معادل خاصی ندارد معنی ان ذیل بروشور آورده شده است. شاید کلمه “برگچه” معادل بدی نباشد.” از بروشور معمولا برای بازاریابی یا معرفی کالا، خدمات، سازمان‌ها و شرکت‌ها استفاده می‌کنند و ارزش آن‌ها روزآمد بودن آن‌هاست و در صورت تماس با آن‌ها به‌صورت رایگان ارسال می‌شود. ناشران و تولیدکنندگان پایگاه‌های اطلاعاتی نیز برای معرفی انتشارات و محصولات خود معمولا بروشور چاپ می‌نمایند که در صورت درخواست کتابخانه‌ها برای آن‌ها ارسال می‌شود (همان).
2-1-5-19 اسلاید
قطعه‌ای از فیلم یا سایر مواد شفاف که حاوی یک تصویر ثابت است و در قالب مخصوصی از جنس مقوا یا پلاستیک قرار دارد. اسلاید معمولا به‌تنهایی مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و برای تکمیل اطلاعات ارائه شده در سخنرانی‌ها، کلاس‌های درس، کارگاه‌های آموزشی و سایر همایش‌ها به نمایش درمی‌آید، زیرا به تفهیم موضوع‌های مورد بحث کمک می‌کند و علاقه به مطالعه را برمی‌انگیزد (عمادخراسانی، 1391، ص. 244).
2-1-6مدیریت منابع خاکستری
در دهه 1970 توجه زیادی به مدیریت منابع خاکستری شده است. مطالعه روی جنبه‌های گوناگون این منابع از جمله نمایه‌سازی و فهرست‌نویسی، اشاعه و انتشار، بازیابی داده‌ها و نظایر آن افزایش یافت. محور اصلی این توجهات شناسایی منابع خاکستری و تامین دسترسی به آن‌ها بود (دکارواهو، 1383، ص. 340).
با توجه به شناسایی و فراهم آوری، منابع خاکستری یک میانجی بین آثار منتشرشده و منتشر نشده هستند. منابع خاکستری، متون و منابع چاپ شده هستند اما توسط ناشران تجاری منتشر نمی شوند. ناشران می‌توانند اختصاصی باشند مثلا یک شرکت، یک موسسه دولتی، یک موسسه پژوهشی، و یا یک بنیاد (اصنافی، 1392، ص. 27).
جامعه باید نویسنده را بشناسد، اما گاهی اوقات درصد کمی از نوشته‌ها وارد چرخه مرسوم نشر می‌شوند و جامعه از آن‌ها بی‌اطلاع می‌مانند، این انتشارات همان انتشارات خاکستری‌اند که در این‌صورت دسترسی به آن‌ها مشکل می‌شود. اینترنت،جستجو و دسترسی به منابع خاکستری را از طریق موتورهای جست‌وجو و مرور وب‌سایت‌هایی مانندwww.science.govوwww.osti.gov/graبهبود می‌بخشد. یک کتابخانه/کتابدار منابع خاکستری را مورد توجه قرار می‌دهد و ممکن است دیگری مورد توجه قرار ندهد، آن‌چه در این‌جا مهم است فراهم‌آوری و دسترسی به این منابع است (همان، ص. 28).
برای توسعه سیاست‌ها و خط‌مشی‌های مجموعه منابع‌خاکستری نظرات مختلفی بیان شده است البته مخالفت‌هایی نیز در این زمینه وجود دارد. درک اهداف سازمان مادر شیوه‌ای است که به کتابداران کمک می‌کند که خط‌مشی‌های این مجموعه‌ها را مشخص کنند. خط‌مشی منابع خاکستری مانند خط‌مشی‌های منابع سنتی است که در آن نوع منابع، قالب، اطلاعاتی درباره محدودیت‌های جغرافیایی و زبانی بیان می‌شوند. به طور کلی تمرکز این خط‌مشی‌ها روی تصمیم‌گیری‌های مربوط به هزینه‌ها، یا جلوگیری از ازدیاد دسترسی رایگان به‌صورت دیجیتال از این منابع و حتی شرایط انتخاب این منابع در آینده است.به جز شناخت اهداف سازمان مادر، ربط موضوعی این منابع و تقاضای کاربران از جمله فاکتورهای دیگر انتخاب این منابع است (اسایانده و آکپبور، 2012، ص. 6).
خرید، سازماندهی و نگهداری از منابع خاکستری یکی از سخت‌ترین وظایف کتابداران است. پیدا کردن این اسناد کوچک نیاز به تخصص موضوعی کتابداران و دیگر کارکنان کتابخانه دارد. در این اسناد، کار مستندسازی از اهمیت خاصی برخوردار است و تکنولوژی‌های دیجیتال، استفاده ملی و بین‌المللی از آن‌ها را آسان کرده‌ است(تلا، 2006؛ نقل در اسایاندو آکپبور، 2012، ص. 7).قبل از تهیه این منابع، کتابداران باید به شناسایی این منابع و محل دسترسی به آن‌ها بپردازند. بنابراین پیدا کردن ناشران این منابع، اولین و مهم‌ترین قدم در فرایند خرید این منابع است و شاید سخت‌ترین بخش مربوط به تهیه منابع خاکستری این است که مکان خاصی مانند فهرست ناشران یا کتابشناسی‌ها که کتابداران را با انتشارات جدید این نوع منابع آشنا کند، وجود ندارد. برای جستجوی منابع خاکستری کتابداران باید به بررسی روزنامه‌ها، گزارش کنفرانس‌ها، سمینارها، کارگاه‌ها و… بپردازند. شایداین منابع به شرح مذاکره‌ها یا مقاله‌ها و گزارش‌های آن‌ها بپردازند. به طور سنتی، رسانه‌های خبری مهم‌ترین منبع اطلاعات هستند، بعلاوه باید به منابع منتشرشده مانند مجلات،خبرنامه‌ها وفهرست‌های الحاقی نیز توجه داشت (اسایانده و آکپبور، 2012، ص. 7).