عوامل روان شناختی و اقدامات پیشگیرانه

دانلود پایان نامه
اگر چه بیشتر معضلات تنها دریک محیط و رفتار جای م ی گیرند، اما گاهی مواردی یافت می شود که یک معضل از چندین رفتار ناشی می شود و چندین محیط را درگیر می کند. پلیس می تواند با دسته بندی معضلات بر رسی و تحلیل کند که آیا راهکار مؤثری یا راه حل متداولی برای این معضلات وجود دارد یا خیر و آیا تحلیل ها و راهکارهای انواع دیگر معضلات متمایز است؟
گفتار دوم : شناسایی عامل مساله و معضل
حل معضلات معمولاً مستلزم همکاری فعالانه اشخاص و سازمان هایی است که پس از قبول مسئولیت ، در رفع معضلات ناموفق عمل کرد ه اند این دسته از اشخاص و سازما ن ها مسئولیت حل معضلات را از دوش خود برداشته و آن را روی دوش مردم و پلیس می گذارند. از این رو ، یکی از امور مهم در این زمینه وادار کردن این اشخاص به قبول مسئولیت است . به همین خاطر حل هر معضلی مستلزم پاسخ گویی به سؤال های زیر خواهد بود:
الف) عامل اصلی به وجود آمدن معضل کیست؟ در مواقعی که معضل در محیط خاصی به وجود می آید، شناسایی عامل اصلی آن کار چندان سختی نخواهد بود ، زیرا در این گونه محیط ها عامل اصلی بروز معضل، صاحب آن مکان است . برای مثال، مسئول به وجود آمدن یک مشکل در یک پارک، سازمان متصدی آن خواهد بود.
ب )چرا معضل حاد شده است؟ این پرسش چهار مرحله توضیحی دارد که هم به تنهایی و هم در کنار یکدیگر، اکثر معضلات به وجود آمده را توجیه می کند:
1.گاهی اوقات یک سازمان قادر به پیشگیری از جرم نیست. این مسئله از نبود منابع کافی ناشی می شود. از این رو ، پی بردن به اهمیت رویه های نهادینه شده بسیار حیاتی خواهد بود. (مقیمی،رفعتی اصل،1389: 89(
2.برخی سازما ن ها پیشگیری از جرایمی ر ا که وقوعشان به واسطه فعالیت های آنها آسان شده رغبت چندانی نشان نمی دهند، زیرا معتقدند پیشگیری از جرایم صرفاً وظیفه پلیس است برای مثال، متصدیان پمپ های بنزینی که سرقت های مکرر بنزین در آن جا به وقوع می پیوندد، وجود سارقان را معضل می دانند، نه بی توجهی خود نسبت به گرفتن پول پیش از تحویل بنزین ر ا. برخی اشخاص به
جای آنکه نقش فرصت را در ارتکاب جرم مورد توجه قرار دهند ، فقط روی نقش پلیس تمرکز می کنند.
3.برخی سازما ن ها به خاطر هزینه های پیشگیری نسبت به این مسئله بی میلی نشان می دهند؛ این سازمان ها از نادیده گرفتن جرم بیشتر سود می کنند نه ضرر . از دید آن ها هزینه های رفع معضل از منافعی که نصیب آن ها می شود بسیار بیشتر خواهد بود 4.برخی سازمان ها ا ز ارتکاب جرم بیشتر سود می برند . فروشندگان اجناس دست دوم یا گاراژهای تعمیر خودرو می توانند قطعات سرقتی خودروها را، ارزان تر خریداری کرده و از این طریق سود خود را افزایش دهند(کلارک و ا ک،2009: 43)
مبحث دوم:فرصت ارتکاب جرم
جرم شناسی سنتی عوامل روان شناختی و اجتماعی بزهکاری را معرفی می کند، به این امید که راهکارهایی تا بتوان این عوامل را تغییر داد. اما در پیشگیری وضعی به این امر توجه نمی شود که آیا فرد بزهکار زاده می شود یا در جامعه روند ارتکاب » بزهکار م ی شود، بلکه بحث را فارغ از فرآیند بزهکار شدن فرد، به معطوف میکند. این علم در جست وجوی راه هایی است که بتواند جرم فرصت های جرم زا و وسوسه های ارتکاب جرم را کاهش دهد . نظریه پردازی در این نوع جرم شناسی به تعامل طیف گسترده ای از رشته ها از جمله، روان شناسی، جغرافی ا، پزشکی، برنامه ریزی شهری و معماری نیاز دارد. شالوده فراهم شدن فرصت های » یافته های جرم شناسان محیطی، عبارت است از
آنها معتقدند اگر زمینه ارتکاب جرم وجود .« مناسب، باعث ارتکاب جرم می شود داشته باشد به تبع آن، میزان ارتکاب جرم نیز افزایش می یابد.تصور کنید هیچ کنترل و نظارتی بر اماکن وجود نداشته باشد، هیچ قفلی نباشد، گمرک ها کنترل نشوند، وجه نقد در جایی تنها گذاشته شود، هیچ نظارتی بر
کتابخانه ها نباشد، بلیط ها، چمدا نها و وسایل مسافران در ایستگاه قطار کنترل نشود، چراغ راهنمایی وجود نداشته باشد و… آیا میزان جرایم تغییر نخواهد کرد؟ در دهه 1920 ، محققان موقعیتی را فراهم کردند تا دانش آموزان بتوانند در امتحانات درسی تقلب کرده، در مورد تقلب خود دروغ گفته و تکه های چیده شده روی پازل را بربایند . محققان دیگری در پاکت نامه های دارای نشانی گیرنده و تمبر،
مقداری پول قرار داده و در چند خیابان پخش کردند، هدف آنها این بود که ببینند آیا کسی نامه را به نشانی روی آن پست می کند یا خیر؟ مورد بعدی انجام تحقیقی در آزمایشگاه بود، از افراد نمونه خواسته شد که چند نفر را به دلیل سرپیچی از دستورالعمل آزمون با یک دستگاه الکتریکی شوک بدهند اما در واقع هیچ شوکی از دستگاه منتقل نمی شد. ارتکاب جرم و فرصت نتایج این آزمون ها، گویای وجود رابطه علیت بین فرصت وارتکاب جرم بود. بیشتر افراد، حتی کسانی که در برابر تحریک ها مقاومت بیشتری نشان دادند، فرصت های فراهم شده برای بروز رفتارهایی چون تعرّض به حقوق دیگران یا نیرنگ
استفاده کردند.این موقعیت ها فرصتهایی بودند که شاید این افراد هیچ گاه به طور تصادفی با آن ها مواجه نمی شدند، بلکه به د لیل شرکت در این تحقیقات برای آن ها فراهم شده بود. در این زمینه شواهد زیر قابل توجه هستند: در انگلستان شواهد و دلایل زیادی وجود دارد که همگی گویای این مطلبند که فرصت نقش به سزایی در ارتکاب خودکشی داشته است . در سال1950، نیمی از کسانی که مرتکب خودکشی شده، از گاز شهری حاوی گاز کشنده مونوک سید کربن استفاده کرده بودند . آنها با قرار دادن سرشان داخل فرگاز آشپزخانه خودکشی می کردند. در سال 1968 گاز طبیعی فاقد مونوکسید کربن، جایگزین گازی شد که از نفت گرفته می شد که تقریباً خودکشی با آن غیر ممکن بود . با انجام این تغییر، تا اواسط سال 1970 آمار خودکشی با گاز به کمتر از یک درصد تقلیل یافت . مسئله جالب توجه این است که روش دیگری برای خودکشی، جا یگزین خودکشی با گاز نشد. (فلسون و کلارک،1998: 22)
فرصت نقش مهمی در ارتکاب قتل عمد ایفا می کند. هم اکنون میزان قتل عمد در آمریکا بسیار بالاست، زیرا اکثر مردم مجاز به حمل اسلحه اند، به خصوص اسلحه کمری در حالی که در انگلستان این طور نیست. مقایسه ها نشان می دهد که در دسترس بودن اسلحه در موقعیت ارتکاب جرم نقش مهمی در ارتکاب قتل عمد دارد( اسلوگان و دیگران ،1998: 319) به اعتقاد برخی از محققان درپیشگیری وضعی، فرصت نه فقط در طیف مشخصی از جرایم بلکه در کلیه جرایم نقش دارد . به عبارتی می توان گفت در کلیه جرایمی که بزهکار با اراده و تصمیم خویش مرتکب جرم می شود به طور قطع یکی از عوامل کلیدی تحقق جرم، موفقیت و فرصت بوده است ؛ زیرا بزهکار با توجه به موقعیت پیش رو اقدام به تصمیم گیری می کند(فلسون و کلارک،1998: 12) در این زمینه بند 7 ماده 4 قانون نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مصوب1369قابل توجه است که با نص صریح موقعیت تحقق طیف وسیعی از جرایم را جمع آوری سلاح و مهمات و تجهیزات غیر مجاز و صدور پروانه سلب می کند
گفتار یکم :تحلیل منافع بزهکار
برای تحلیل جرا یم باید جرم را از دیدگاه بزهکار نگریست و دریافت که چرا بزهکار مرتکب جرم شده است . منظور ما یافتن دلایل روان شناسی و جامعه شناسی نیست، بلکه منافعی است که بزهکاران در جست وجوی آن هستند.در بسیاری مواقع تأثیر ژنتیک نیست که سارقان را به سمت بانک می کشاند، آنها از بانک سرقت می کنند، زیرا می خواهند پولی به دست آورده یا امرار معاش کنند. دانستن این که بزهکاران چگونه مرتکب جرم می شوند به همان اندازه از اهمیت برخوردار است که بدانیم چرا مرتکب جرم می شوند . نظریه انتخاب عاقلانه به این سؤال ها پاسخ می دهد . فرض این تئوری این است که بزهکار با ارتکاب جرم، تنها در جست وجوی منافعی هر چند اندک و کوتاه بینانه است که از نظر عقلایی مقرون به صرفه باشد . در این تئوری به این موضوع توجهی نمی شود که آیا
بزهکار در نهایت موفق به کسب منافع مورد نظر خواهد شد یا خیر؟ این نیز بدین خاطر است که به ندرت پیش می آید که بزهکاران همه اطلاعات مورد نیاز را در اختیار داشته و روند ارتکاب جرم را به دقت برنامه ریزی کنند . رفتار ارتکابی آنها متضمن مواجهه با خطر بوده و در بسیاری از موارد به هدف خود نمی ر سند .اما باید دانست که بزهکاران برای ارتکاب جرم ، لااقل لحظاتی تفکر می کنند. فرضیه مزبورجست وجوی منافع مبنای تصمیم گیری در تمام فعالیت های روزمره ماست. ( مقیمی، رافعی اصل،1389: 68)
برای درک روند ارتکاب جرم باید دریافت که در هر مرحله چه کاری انجام شده است؟ آماج های جرم چگونه انتخاب شده اند؟ بزهدیدگان چگونه مغلوب شده یا فریب خورده اند؟ بزهکار چگونه از دست پلیس فرار کرده است؟ و چگونه از شّر اموال ربوده یا کلاهبرداری شده و … خلاص شده؟ خلاصه اینکه باید به دنیای بزهکار وارد شد . تصور ما بر این است که جرم در یک لحظه اتفاق می افتد . فقط چند ثانیه لازم است تا یک گردنبند در خیابان قاپ زده شود، یک جیب بری صورت گیرد یا یک خودرو به سرقت رود و … در واقع قاپ زدن یک گردنبند یا سرقت از منازل فقط مرحله ای
است از مراحل متعددی که برای تکمیل هر یک از این جرایم لازم است . برای پیشگیری علمی از هر جرم پلیس باید ضمن انجام تحلیلی هدفمند، هر واقعه را با نگاهی جرم شناختی به تفصیل مورد بررسی قرار دهد(مقیمی،رفعتی اصل،1389: 83)
گفتار دوم:شناسایی سطح توقع بزهکاران
انتخاب بزهکاران بر اساس انتظاراتشان از فرصت های موجود است . دانستن این که بزهکاران معضلات را چگونه می بینند، در پیشگیری از جرم از اهمیت بالایی برخوردار است ؛ زیر ا کارایی تدابیر پیشگیرانه به سطح توقعات بزهکاران از موقعیت های مستعد بزهکاری بستگی دار د . تغییر طراحی محیط موجب می شود که توقعات بزهکاران نیز فرق کرده و تغییر موضع دهند . این توقعات، رفتار بزهکاران را تحت تأثیر قرار داده و در صورت تغییر، پی درپی الگوهای ارتکاب جرایم را تغییر می دهند. در بسیاری از موارد، اقدامات پیشگیرانه مانع ادامه فعالیت های مجرمانه می شود
البته اقدامات پیشگیرانه، همیشه به نتایج مورد نظر دست نمی یابند. گاهی بدین خاطر که بزهکاران از اقداماتی که در آن محل صورت می گیرد، اطلاع کامل ندارند و متوجه افزایش احتمال دستگیری نشد ه اند. در دیگر موارد، ممکن است بزهکاران در جهت مخالف خود را با اقدامات پیشگیرانه سازگار کنند .سازگاری های منفی ممکن است به صورت جابه جایی بزهکاری یا سازگاری بلند مدت نمایان شود (دکرو دیگران،2004: 108)