عوامل مؤثر بر تاب‌آوری و تعریف تاب‌آوری

دانلود پایان نامه

فرد آسیب‌‌پذیر و آسیب‌ناپذیر تحت تأثیر موانع قرار می‌گیرند اما فرد آسیب‌پذیر برای کنارآمدن با فشار روانی اضافه شده، بر شرایط ناتوان است. این مدل فرض می‌کند سطحی از آمادگی ذاتی در هر دو دسته وجود دارد ( کوئن و ورک،1988).
ب) مدل چالشی: این مدل عوامل خطرساز را در یک پیوستار در نظر می‌گیرد و یک دیدگاه منحنی شکل به تاب‌آوری می‌دهد به این معنی که در معرض قرار گرفتن کوتاه‌مدت در برابر عوامل خطرساز منجربه پیامدهای منفی کوتاه‌مدت می‌شود. برای مثال اگر یک نوجوان گاهی اوقات به طور تصادفی با یک گروه زورگیر از همسالانش مواجه شود این شرایط می‌‌تواند به او در بوجود آوردن یک راهبرد مناسب کمک کند و این نوجوان با اینکه اعتماد به نفس پایین و ترس را تجربه می‌کند ، می‌تواند با این شرایط مقابله کند بر اساس این مدل اگر این نوجوان هر روز اذیت شدن را تجربه کند ممکن است راهبردهایی را برای مقابله با خشونت پیدا کند از جمله در جریان گذاشتن مسئولین مدرسه، والدین، هم مسیرشدن با دوستان دیگر، عوض کردن مسیر خود و … پس طبق این مدل افراد مهارتها و ابزارهای اجتماعی را رشد می‌دهند تا خطرهای مشخصی را که در آینده با آنها مواجه خواهند شد را مدیریت کنند ( هالت 2009، به نقل از سلامت شریف، 1391).
پ)مدل جبرانی: این مدل تأثیر عوامل خطرساز را می‌پذیرد اما می‌گوید عوامل حفاظتی می‌تواند پیامدهای منفی را کمتر کنند. به این معنی که عوامل حفاظتی این توانایی را دارند که عوامل خطرساز را خنثی یا با آنها مقابله کنند (زیمرمن و لبینگن هیمر، 2002،به نقل از سلامت شریف، 1391).
البته عوامل خطرساز در این مدل از زندگی فرد خارج نمی‌شود چرا که عوامل حفاظتی که وجود دارد فقط پیامدها را تغییر می‌دهد به عبارت دیگر اگر در برابر عوامل خطرساز سطوح بالایی از حمایت وجود داشته باشد در مقابله با عوامل خطرساز پیامدهای مثبت به وجود می‌آید و اگر میزان خطر زیاد باشد و عوامل حمایتی کم باشد در این صورت پیامدهای منفی بوجود می‌آید.
جانسون و ویچلت (2004) در این مدل، تاب‌آوری را تعدیل کننده پیامدهای منفی از طریق حضور عوامل حفاظتی می‌دانند. این مدل حداقل 2 محدودیت دارد. یکی اینکه توانایی لازم را که بتواند عوامل خطرساز را خنثی کند توضیح نمی‌‌‌دهد، دوم آنکه چگونگی تعادل عوامل حفاظتی و خطرساز را بیان نمی‌‌کند به طوری که در فرایند انزوا هستند و فقط پیامد تغییر می‌کند (سلامت شریف، 1391).
ت) مدل حفاظتی: این مدل توانایی را دارد تا یک فرد را از پیامد منفی حفظ کند و در بیشتر موقعیت‌ها هم می‌تواند عوامل خطرساز را حذف کند ( زیمرمن و آرانکامار،1994، به نقل از سلامت شریف، 1391).
یک عامل حفاظتی با عامل خطرساز قبل از بروز پیامد مقابله می‌کند و در واقع عوامل حفاظتی می‌توانند با عوامل خطر تعادل کنند تا افراد را از پیامدهای منفی دورکنند ( کوئن و ورک ، 1988) .
این مدل به دو دلیل پذیرفته شده است یکی اینکه در این مدل ارتباط بین عوامل خطرساز و حفاظتی آسانتر تشخیص داده می‌شود و این امکان فراهم است که نحوه ارتباط پیامدها با ویژگی‌های ذاتی بهتر تعیین می‌شود.
و همچنین می‌تواند مشخص کند که در چه مرحله‌ای عوامل از شکل حفاظتی به خطرساز تغییر می‌یابد و دوم اینکه برای ایجاد برنامه‌های رشدی و تدابیر عمومی مفید است، اگر بین یک عامل حفاظتی مشخص و کاهش دادن خطر، ارتباطی بدست آید سپس می‌توان تدابیری را در نظر گرفت تا به افراد کمک کنند به سوی عوامل حفاظتی حرکت کنند.
فارلی (2007) معتقد است جهت رشد تاب‌آوری همراه شدن معنویت و اخلاقیات از طریق پیوند زدن مردم به امید، ایمان و علاقمند کردن به دیگران، می‌توان تاب‌آوری را پرورش داد ( نوروزیان، 1391).
2-20-انواع تاب‌آوری
بنابه نظرهارت و همکاران (2007، به نقل از نوروزیان، 1391) توصیف تاب‌آوری سه روند را شامل می‌شود.
تاب‌آوری عمومی، تاب‌آوری حقیقی، تاب‌آوری تلقیحی .
الف‌‌) تاب‌آوری عمومی
در زبان عامه همان غلبه بر موقعیت‌های دشواری است که هر کس با آن موقعیت مواجه می‌شود. با این تعریف تاب‌آوری به نظر می‌رسد که برای نژاد بشر برنامه‌ریزی شده است. آن دسته افرادی که دوران کودکی خوبی را پشت سر گذاشته‌اند با بسیاری از چالش‌ها و مشکلات که پیش‌آمده درگیر می‌شوند حتی اگر برخی از این مشکلات بدون هیچ اغراقی، بزرگ و شگفت‌آور به نظر می‌آیند. البته همیشه استثناء وجود دارد و کسانی هستند که به راهنمایی، مدیریت و حمایت صریح نیاز دارند اما بیشتر افراد دارای یک ذهنیت تاب‌آوری مساعد می‌باشند. (نوروزیان، 1391) .
ب) تاب‌آوری حقیقی:
تاب‌آوری حقیقی یک مفهوم مقایسه است و روان‌شناسان را در درک اینکه چه چیزی در پس تفاوتهای افراد حرکت در مسیر زندگی شخصی‌شان قرار دارد، یاری می‌کند و این همان چیزی است که افراد را برای ایجاد آینده‌ای بهتر شگفت‌زده، مصمم و امیدوار می‌سازد، تاب‌آوری حقیقی در جایی آشکار می‌شود که افراد با دارایی و منابع بسیار کم و یا افراد با آسیب‌پذیری بالا به آینده‌ای بهتر از آنچه با توجه به شرایطشان و در مقایسه با سایر افراد نشان می‌دهند(نوروزیان، 1391).
پ)تاب‌آوری تلقیحی
این قسمت کمی پیچیده است، تاب‌آوری تلقیحی انسان را به عنوان متخصص گیج و دستپاچه می‌کند و انتظارات را آشفته‌تر و مغشوش‌تر می‌کند، این مقوله حتی آسیب‌پذیری‌ها و مکانیزم‌های دفاعی را منبع و منشأ تاب‌آوری می‌داند و به عنوان یک مفهوم ظرفیت تغییر مصیبت و بدبختی را به موقعیت و یا حداقل توان پیشگیری از اثرات بدتر مصیبت و بلا را فراهم می‌کند( نوروزیان (1393) .
لوتار در سال (1991) مطرح کرد که تاب‌آوری در افراد الزاماً نمی‌تواند عاری از احساس پریشانی باشد اما می‌توان بدون توجه به حضور چنین احساسی نشان داد که می‌شود با موفقیت از عهده اتفاقات پیش‌آمده برآمد(کیانی، 1388).
2-21-عوامل مؤثر بر تاب‌آوری