فناوری اطلاعات و ارتباطات و یادگیری مادام العمر

دانلود پایان نامه

در اواخر قرن 20 میلادی با معرفی کامپیوتر و اینترنت برای جهانیان، ابزار آموزش از راه دور نیز تحت تاثیر این تغییرات قرار گرفت و گسترده شد. اولین ماک(اولین سری کامپیوترهای شخصی که توسط شرکت اپل طراحی شده بود به نام مکینتوش که به اصطلاح ماک گفته می شد) در سال 1980 باعث شد مردم دارای کامپیوترهای شخصی در منازل خود باشند که در همان دهه محیط های یادگیری مجازی شروع به رشد نمود و به مردم اجازه دسترسی به اطلاعات آنلاین و فرصت های یادگیری مجازی و الکترونیکی داده شد. در اوایل دهه 90 میلادی تعداد مدارس و دانشگاه های علاقمند به آموزش از راه دور مجهز به ابزار مورد نیاز مثل کامپیوتر افزایش یافت و باعث شد که مردمی که به دلایل مشکلات جغرافیایی و محدودیت های زمانی نمی توانستند به تحصیل بپردازند به این شیوه آموزش روی آورند که امروزه نیز شاهد استفاده سازمان هایی می باشیم که برای آموزش های حین خدمت کارکنان خود نیز بدلیل کاهش محدودیت های زمانی و مکانی این شیوه آموزش را در اولویت برنامه ریزی خود قرار داده اند. این سیر تاریخی در دهه 2000 میلادی با ورود و توجه خاص تجارت به آموزش از راه دور و در دهه 2010 که در آن شاهد می باشیم حتی آموزش الکترونیکی با شیوه آموزش آنلاین از دانشگاه ها به مدارس و حتی پایه های اولیه مدارس و پیش دبستانی نیز کشیده شده است.(Epignosis-LLC 2014)
آموزش الکترونیکی با روش آموزش آنلاین مورد استقبال سازمان ها و شرکتها جهت آموزش های حین خدمت کارکنان نیز واقع شده است. به راستی که سیر تحول شگفت انگیز با ورود تکنولوژی حتی در حوزه آموزش و تمامی عرصه های فناوری اطلاعات تمامی ابعاد زندگی بشر را تحت تاثیر قرار داد.(Gogos 2013)
2-4) اهمیت و ضرورت آموزش الکترونیکی
آموزش به عنوان حقوق اولیه انسانها، عامل تغییر و پیشرفت جامعه است. بسیاری از روانشناسان تربیتی معتقدند که شرایط یادگیری چنان باید سازماندهی شود که هر فراگیر براساس توانایی های خود به فعالیت و یادگیری بپردازد. از آنجا که آموزش الکترونیکی می تواند به عنوان یک نوع آموزش انفرادی محسوب شود و با فراگیر محور بودن خود که وظیفه اصلی یادگیری بر دوش فراگیر بوده نه استاد، فراگیران یاد می گیرند و یا قادر هستند با توجه بر استعدادهای خود به هدف های آموزشی دست یابند. هر سازمانی علاوه بر برنامه ریزی برای رسیدن به حد مطلوب ماموریت خود نسبت به برگزاری دوره های آموزشی مرتبط اقدام می نماید ولی در کنار دوره های آموزشی مرتبط با تخصصی، دوره هایی با اهداف رفتاری تربیتی و اخلاقی نیز برنامه ریزی می شود که خود شیوه آموزشی آموزش الکترونیکی به نوعی آموزش تربیتی اتکاء بر خود و تقویت توانایی ها و بروز استعدادهای یادگیری کارکنان سازمان ها محسوب می شود. البته فن آوری آموزشی به عنوان یک رشته علمی همواره رو به تکامل بوده است و متخصصان این حوزه هر روز وظایف جدیدتری را برای کیفیتی متفاوت از گذشته بر عهده می گیرد. ناگفته نماند فرایند آموزش کارکنان بویژه آموزش الکترونیکی تحت تاثیر عوامل و متغییر های بسیار و متعددی از قبیل استاد، فراگیر، محیط، عرصه آموزش، روش های آموزشی، منابع آموزشی و عوامل پداگوژیک که شامل انعطاف پذیری، ابزارهای برقراری ارتباط و گفتگو، فراگیر محوری، مدیریت برنامه ها، منابع و ارزیابی است، می باشد. از آنجا که طبیعت آموزش ضمن خدمت ایجاد اطلاعات روز و مبادله دانش می باشد، معقول است بپذیریم تحولات فن آوری اطلاعات، آموزش های ضمن خدمت کارکنان را متحول خواهد کرد و این مقوله اجتناب ناپذیر به نظر می رسد.(عگبهی 1391)
اکنون برخلاف گذشته به مدد فن آوری اطلاعات، تغییرات و تحولات در حوزه آموزش های ضمن خدمت چشمگیر می باشد. دامنه این تحولات از ارسال منابع یادگیری چاپی به فراگیران، استفاده از ایستگاه های رادویی آموزش در سازمان های بزرگ، تهیه برنامه های آموزشی سمیناری، برگزاری کلاس های آموزشی متعدد، بازدید ها و سفرهای آموزشی و اخیراً به آموزش های غیرحضوری و الکترونیکی تعاملی کشیده شده است. این تغییرات تمامی معادلات و ساختارهای نظام های آموزش را برهم زده است و سیاستگذاران و برنامه ریزان آموزش را ناگزیر به هماهنگی با تحولات جدید نموده است. در واقع فناوری، ظواهر و ساختار نهادهای آموزشی را نیز به اشکال جدید یادگیری و انتقال دانش تغییر شکل می دهد و آن دسته از نهادهای آموزشی که نتوانند ساختارشان را برای تلفیق دوره های یادگیری از راه دور تغییر دهند، ممکن است توسط برنامه ریزان آموزش نادیده گرفته شوند.(رضایی 1390)
پیش از این چون زمان اهمیت کمتری داشت، کلاسهای حضوری گزینه ای قابل قبول در امر آموزش به شمار می رفت. با تغییرات نیازهای جوامع هم گام با تغییرات تکنولوژیکی و با توسعه کاربرد اینترنت تمایل به استفاده از یادگیری الکترونیکی و بهره مندی از مزایای آن بیشتر شد. از آنجا که آموزش های ضمن خدمت آموزش به افراد صاحب دانش بوده و آموزش های حین خدمت کارکنان محسوب می شوند و یادگیری تنها وظیفه آنان نیست، آموزش الکترونیکی در راستای از بین بردن زمان ایاب و ذهاب و حضور فیزیکی در کلاسهای آموزشی نقش بسزایی داشته است و شاید بتوان گفت بیشترین محل نیاز به آموزش الکترونیکی در نظام آموزش کارکنان می باشد که بدین منظور در سالهای اخیر تحقیقات گسترده ای دراین خصوص صورت پذیرفته است.(الهی 1390)
2-5) عوامل موثر بر موفقیت آموزش الکترونیکی
قرن بیست و یکم، قرن خرد و دانایی است. قرنی که جوامع به سمت دانایی محوری در حرکت هستند، قرن تغییر از جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی. جوامع بشری در حال پشت سر گذاشتم تحولات عمیقی که فقط در فناوری، ابزار و محیط خلاصه نمی شوند، هستند. این تحولات گریبان معناها و محورهای زندگی را گرفته است که نه تنها شیوه ها بلکه مفاهیم بنیادین را نیز دچار تغییر کرده است. به طوری که اکنون در حوزه آموزش یافتن یک نهاد آموزشی را که از فواید فناوری از هر راهی بهره نگیر دشوار است و برای همراه شدن با این تحولات، استفاده از شیوه نوین آموزش جهت بقا در این عرصه رقابت توصیه مناسبی می باشد. زیرا که آموزش الکترونیکی، آموزش آینده جهان خواهد بود و مراکز سنتی آموزش را به موزه های آموزشی تبدیل خواهد کرد. (راد 1391)
با توجه به ظرفیت اندک سیستم های آموزش سنتی که تنها قشر محدودی از کارکنان آن طور که باید فرصت یادگیری و بهره وری از این نوع آموزش ها را دارا می باشند و نیز عدم توزیع عادلانه امکانات آموزشی در دنیا و یا حتی سازمان های یک ارگان در یک کشور، تحولات اساسی در نظام آموزش کارکنان ایجاد شد که بدین سان نظام آموزش الکترونیکی یا آموزش از راه دور پدیدار شد. عواملی منجر به دگرگونی و پیشرفت این نظام آموزشی در سطح جهانی و افزایش انتظارات افراد و جوامع از آن شده است.
یکی از آن عوامل فن آوری اطلاعات است که انتقال داده ها را سرعت بخشیده و پل ارتباطی محکمی میان افراد مختلف شده است که انواع مشکلات موجود در راه ارتباطات را برچیده و ایده های غیرممکن را ممکن ساخته است.
عاملی دیگر پدیده ای بنام انفجار اطلاعات است که سیل عظیمی از اطلاعات را به یاری فناوری اطلاعات از کلاس های حضوری به مکان دلخواه و دلچسب فراگیران اعم از محل کار و یا منزل گسیل داشت که خود انقلاب عظیمی را در شیوه ارسال و وجوب تغییر جدی در عالم مدیریت، گزینش اطلاعات و استفاده بهینه از آن را موجب شده است.
مشغله های فکری فراوان جوامع امروز که ره آورد رواج زندگی شهرنشینی و پدیدار شدن جوامع صنعتی است، عاملی قابل ذکر دیگر می تواند باشد. کارکنان باید فعالیتهای روزمره شان را طوری تنظیم کنند تا از یک سو پاسخگوی مراجعان باشند، روابط اجتماعی خود را حفظ کنند، در زمینه تخصص خود تحقیق کنند و از سوی دیگر با قافله پیشرفت زمان هماهنگ بوده و زمانی را به اعتلای سطح علمی و رفع نیازهایشان در این راستا اختصاص دهند.
رواج نشر الکترونیکی به عنوان پدیده ای اجتناب ناپذیر رشد فناوری اطلاعات، عاملی دیگر از این دگرگونی نظام آموزش می تواند باشد. با توجه به مواردی که ذکر شده، جایگزینی نشر الکترونیکی با نشر سنتی یعنی بصورت مکتوب بیش از پیش احساس می شود که هم از لحاظ اقتصادی، ارتباطی و تسهیلاتی دسترسی، ذخیره، ارجاع، توزیع و اشاعه و هم از نظر تولید و انتشار به مراتب آسان تر و در دسترس تر از شیوه های سنتی است.
اهمیت یافتن ارتباطات دوجانبه و چند جانبه عاملی مهم دیگر به شمار می رود و حتی سنگ بنای تفکر ایجاد شبکه های ارتباطی و اطلاع رسانی به تبع آن نوع جدیدی از موسسات آموزشی است که به تدریج جایگزین آموزش سنتی می شود که تمام عوامل مذکور بیانگر تحولی بنیادین و اساسی در روند تکامل نگرش های تربیتی، الگوهای آموزش و ابزارهای ارتباطی شده که وافق جدیدی بنام آموزش الکترونیکی را بروی آموزش گشوده است.(علیزاده 1391)
موفقیت جایگاه آموزش الکترونیکی در سازمان ها به عوامل متعدد داخلی و خارجی ارتباط دارد. عواملی خارجی که عوامل محیطی بوده و بستر، فرهنگ و تکنولوژی از اهم آنها هست و عوامل داخلی که عواملی سازمانی و مدیریتی می باشند. نقش هر دو عامل در این رویداد بسیار مهم می باشد. تکنولوژی، استاد و سابقه استفاده فراگیر از تکنولوژی از جمله عوامل داخلی هستند که در میزان پذیرش آموزش های آنلاین مورد بررسی و تاکید عده ای از پژوهشگران قرار گرفته است. عده ای دیگر نیز حمایت مدیریت، مشارکت کاربر و میزان پیچیدگی کار با رایانه و اینترنت و یا محتوای آموزشی را مورد بررسی قرار دادند و به همین گونه بسیاری متغیرهای متفاوت از منظر صاحبنظران امر آموزش مورد تحقیق و پژوهش قرار گرفتند تا جملگی عوامل مهم پذیرش و موفقیت را پیدا کرده و در آن راستا برنامه ریزی نمایند تا در جهان پرشتاب امروزی آموزش الکترونیکی بتوانند با روش های علمی و منطقی پروژه های آموزشی را از منظر برنامه ریزی و اجرا، مدیریت نمایند چرا که بررسی تجربه گذشته یکی از راه های دستیابی به موفقیت هست. (راد 1391)
لزوم دستیابی به این موفقیت و مسیر اجتناب ناپذیر از نیازهای آموزشی جدید مشاغل نیز بوجود می آید که تنها تحصیلات رسمی و دانشگاهی پاسخگوی نیازهای کارکنان سازمان ها در راستای نیل به اهداف سازمانی، نبوده و به انواع آموزش های بروز شده در نظام آموزش های ضمن خدمت نیاز می باشد چه بسا که این نیاز با شیوه های نوین و همگام با تکنولوژی که چاره ای جز همگام شدن با آن نیست در سبد آموزش های قبلی کارکنان سازمان ها قرار می گیرد. از آنجا که گرایش به سوی سیستم آموزش مجازی در سازمان ها امری قطعی است، تاخیر در شناخت و اجرای آن می تواند خسارت جبران ناپذیری داشته باشد. چرا که در راستای اهداف آموزش های ضمن خدمت از قبیل ایفای نقش موثر در روابط شغلی و بطور کلی روابط اجتماعی کارکنان، یکی از مهمترین دلایل موفقیت سیستم آموزش مجازی در مقایسه با سیستم سنتی و روی آوردن سریع سازمان ها به این سیستم، مزایای آن به عنوان نمونه، ادغام منابع، تاثیرات متقابل، افزایش عملکرد و انواع فعالیتهای ساخت یافته آموزش می باشند.
بخش دوم :
مدل های پذیرش تکنولوژی اطلاعات
2-1) مقدمه
جهان معاصر در طول چند دهه اخیر صحنه تغییرات مداومی بوده است که آن را از تمامی دوره های گذشته متمایز می سازد. پیامدها و آثار جامعه ارتباطی جدید مبتنی بر فن آوری های پیشرفته به قدری زندگی بشر را تحت تاثیر قرار داده است که بکارگیری تدابیر و روش های نوین را اجتناب ناپذیر ساخته است. در این میان حوزه بازاریابی و مشتری مداری با استفاده از تکنولوژی و نوآوری حتی در آموزش، بیش از سایر حوزه ها از تغییرات دنیای مدرن تاثیر پذیرفته است. نگرش شرکتها و موسسات به لحاظ گسترش فضای رقابتی به ناگزیر بر جلب هر چه بیشتر رضایت مشتری برای فروش و کسب سود بیشتر متمرکز شده است. با گذر از اقتصاد سنتی و شدت یافتن رقابت در ابعاد نوین، مشتری به صورت رکن اصلی و محور تمام فعالیتهای سازمانها در آمده است؛ به نحوی که از دیدگاه رقابتی، بقا و تداوم حیات سازمانها در گرو شناسایی و جذب مشتریان جدید و حفظ مشتریان موجود است. (S. Yousefnejad 2014)
امروزه فناوری اطلاعات به عنوان عمده ترین محور تحول و توسعه در جهان مطرح می باشد و دستاوردهای ناشی از آن نیز به گونه ای با زندگی مردم عجین گردیده است که روی گردانی و بی توجهی به آن غیرممکن می باشد. بسیاری از امور به کمک سیستم های رایانه ای و بر پایه فناوری اطلاعات انجام می پذیرد. از خصوصیات این عصر، کاهش مراودات فیزیکی، حذف فرایندهای اضافی، افزایش سرعت، دقت، کیفیت، کاهش هزینه ها، برقزاری سریع ارتباطات و دسترسی آسان به اطلاعات می باشد. دنیای امروز دنیای تغییر است و این همه تغییر را مسلماً مرهون فناوری اطلاعات هستیم.(رستگارپور 1392)
در سالهای اخیر استفاده از اینترنت مخصوصاً در حوزه آموزش و پژوهش با وسعت بی کرانش به بخش مهمی از زندگی انسان ها تبدیل شده است. اینترنت با ویژگی های منحصر بفردی چون دسترسی آسان، سهولت استفاده و هزینه پایین در سالهای اخیر به یکی از عمومی ترین رسانه های ملی تبدیل شده و شاید دیگر نیازی به تشویق انسانها به استفاده از آن برای یادگیری و آموزش نباشد، چرا که اولین ابزار موردنیاز برای تحقیق و مطالعه بیشتر، اینترنت می باشد. مسلماً پیشرفتهای فناوری اطلاعات و ارتباطات و بطور کلی اینترنت در قالب ابزار و شیوه های نوین مخصوصاً در حوزه آموزش و ارتباطات آنلاین، تحول عمیقی در سطوح مختلف زندگی اجتماعی و فعالیتهای روزمره افراد جامعه بویژه کارکنان سازمان ها که روتین بودن فعالیتهایشان بسیار مورد توجه بود، ایجاد کرده است. بطوریکه بشر استفاده از وسایل ارتباط جمعی را جز لاینفک زندگی خود می داند. دنیای جدید نیز شیوه نوینی را برای زندگی مطلبد و از همین رو زندگی نسل جدید، خواسته های آنان، روش های آموزشی آنها و تمامی فرایندهای قابل ذکر، با گذشته متفاوت شده است. در دیدگاه گیدنز نظریه پرداز اجتماعی، صنعت گرایی، پویایی نهادهای عصر تجدد و جهانی شدن از ویژگی های دوران مدرنیته شناخته می شود و علل پویایی خارق العاده عصر جدید با سه عامل جدایی زمان و مکان، ساختارهای مدرن که نشانه نظام های کارشناسی شده می باشد و بازتابندگی نهادین یا حساسیت فوق العاده سازمان های جامعه مدرن برای پذیرش تغییرات، شناخته می شود.(دستجردی 1391)
این سرعت افزایش اطلاعات و همگیر شدن استفاده از تکنولوژی علاوه بر اینکه نیاز به بازنگری در تدوین دروس و محتوای دوره های آموزشی را به همراه دارد، نیاز به روشهای نوین آموزش را امری حیاتی نموده است. از آنجا که توقع می رود آموزش های ضمن خدمت کمی فراتر و کاربردی تر از آموزش های دانشگاهی باشد، می بایست از تکنولوژی آموزش الکترونیکی و اینترنتی جهت ارتقاء سطح دانش و بررسی مباحث و علوم مختلف در کشورهای گوناگون و بررسی چگونگی استفاده از آن علوم در دنیا، بهره برد. گرچه عصر حاضر را عصر اطلاعات نامیده اند ولی عصر تبادل اطلاعات بهتر بنظر می رسد چون اطلاعات بدون استفاده و مبادله ارزش چندانی ندارد. همانطور که اشاره شد تمامی اجزای سیستم آموزش از قبیل محتوای آموزشی، روش های نوین متنوع، شیوه تعامل اساتید و فراگیران، امکانات آموزشی پیش روی فراگیران، اطلاعات و دانش موجود و منابع آموزشی باید به گونه ای باشد که فراگیر تفاوت در استفاده از تکنولوژی و پویایی حاصل را حس کند و نگرش کارکنان سازمان ها از یک دوره آموزشی و یا فعالیتهای روزانه از گذران عمر به صورت روزمره گی به صورت یادگیری مادام العمر درآید.(آبادی 1392)
روزانه میلیون ها دلار خرج پیاده سازی پروژه های فناوری اطلاعات می شود که رشد و انتشار سریع آنها در سرتاسر جهان به وضوح قابل رویت می باشد. در عصر حاضر که عصر سرعت نیز می باشد از دست ندادن زمان برای سازمان ها به معنی بدست آوردن پول و محصولات و خدمات بیشتر می باشد که چیزی جز منافع سازمانی نیست. دراین راستا آموزش الکترونیکی نیز نوعی از اینگونه تحولات فناوری اطلاعات که به شیوه های متنوع و مختلف در سازمان ها اجرا می شود که برای درک بهتر آن در این بخش به مفاهیم تعاریف پذیرش تکنولوژی فناوری و انواع مدل های پذیرش فناوری بویژه در سیستم آموزش الکترونیکی برای رسیدن به این پاسخ که فناوری اطلاعات در سازمان ها و یا در نظام های اداری و آموزشی سازمان ها و یا حتی از نظر کاربران چگونه تصور می شود، می پردازیم تا این مدل ها و این اطلاعات به شناخت ما از عوامل موثر در پذیرش فناوری از سوی کاربر و روابط بین آنان مطلع نماید.