قانون آیین دادرسی کیفری و قانون آیین دادرسی مدنی

دانلود پایان نامه

از ائمه معصومین بیان شده است :حضرت علی (ع) فرموده است : « شهادت زنان در حدود و قصاص پذیرفته نیست»حضرت علی (ع) فرموده است : « شهادت زنان در طلاق و نکاح و حدود پذیرفته نمی شود. مگر در دیون و آنچه مردان نمی توانند به آن نگاه کنند.»
1-4- شهادت ، حق است یا تکلیف ؟
یکی از سوال هایی که درباره شهادت به ذهن خطور می کند ، این است که شهادت حق است یا تکلیف؟
روشن است پاسخ ؛ هرچه باشد بارزترین اثر ، این خواهد بود که در صورت « حق بودن» شهادت ، شاهد می تواند از ادای شهادت خودداری کند و در مقابل ، دادگاه نمی تواند او را ملزم به ادای شهادت نماید ، زیرا مخیر هستند که حق خود را اعمال بکنند یا نکنند. اما در صورتی که «شهادت تکلیف باشد» شاهد تابع نظر دادگاه ، خواهد بود و هرگاه دادگاه خواسته باشد ، می توانند شاهد را برای ادای شهادت، جلب واحضار نماید و شاهد ، مکلف به ادای شهادت می باشد این مورد از چند منظر قابل بحث و بررسی می باشد:
1-5- از منظر فقه
فقهای شیعه ، شهادت را «تکلیف » دانسته اند وادای شهادت را واجب شمرده اند.اجماع علما براین است که ادای شهادت واجب کفایی است اما بعضی آن را واجب عینی دانسته اند. عده ای درمقابل قول مشهور، قائل به تفصیل شده و فرموده اند « در صورتی که شاهد به تحمل شهادت فراخوانده شده باشد ، ادای آن واجب است . اما درصورتی که از او برای تحمل شهادت، درخواست نشده باشد . ادای شهادت واجب نیست .»
1-6- از منظر قانون
در قوانین جمهوری اسلامی ایران ، هرگاه صحبت از شهادت و بینه است ، براظهار یا جلب نیز تاکید شده است. موارد ذیل به عنوان نمونه ذکر می گردد.
1-7- مواد قانون آیین دادرسی کیفری
ماده 224- «مطلعین یا شهود تحقیق را اگر طرفین خودشان نیاورده اند ، توسط محکمه اظهار می شود.»
ماده 225- «هرگاه شهود بودن عذر موجه در روز مقرر حاضر نشدند و محل اقامت آنان در جایی است که بیش از دو فرسخ از محاکمه مسافت ندارد ، به حکم محکمه جلب خواهند شد.»
1-8- مواد قانون آیین دادرسی مدنی
ماده 395-« گواه هایی که در سند گواهی نوشته اند … اظهار شده و پس از التزام آنها به صحت گواهی ، اظهاراتشان استماع می شود.»
ماده 407- « هریک از طرفین دعوی که تمسک به گواهی شده اند ، باید گواه های خود را در موقعی که دادگاه معین کرده ، حاضر نمایند و در صورت اقتضا ؛ دادگاه گواه را به درخواست اصحاب دعوی یا یکی از آنها احضار می کنند.»
ماده 409- « هر گواهی که مطابق قانون احضار شده ، ولی در روز جلسه حاضر نشود ؛ مجددا احضار خواهد شد و اگر دردفعه دوم حاضر نگردید ، دادگاه می تواند او را جلب نماید.»
1-9- قانون اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری در خصوص محاکم جنایی
ماده 20- « هرگاه متهم و اشخاصی که برای شهادت احضار شده اند ، در روز رسیدگی حاضر نشوند ، به امردادگاه جلب خواهند شد.»
1-10- قانون امور حسبی
ماده 263- « دادگاه بخش می تواند گواه ها را احضار کرده و گواهی آنها را استماع کند»
1-11- آیین نامه دادسراها و دادگاههای ویژه روحانیت
ماده 38- «دادسرا می توان شهود و مطلعین را احضار نماید، در صورت استنکاف ، به دستوردادستان ، جلب خواهند شد.»
از مجموعه مواد فوق ، می توان چنین نتیجه گرفت که شاهد از نظر قانونی ، مکلف است در دادگاه حضور یابد ولی از هیچ از یک از مواد قانونی مربوط به شهادت جواز « اجبار شاهد برای ادای شهادت» بر نمی آید. بلکه حتی طبق مفاد اصل سی وهشتم قانون اساسی که مقرر می دارد «اجبار شخص به شهادت مجاز نیست » چنین عملی ممنوع و براساس عبارت ذیل این ماده که می گوید« متخلف از این اصل ، طبق قانون مجازات می شود» مرتکب آن باید مجازات شود.