قانون حمایت از خانواده و کنوانسیون حقوق کودک

دانلود پایان نامه
نکته دیگر آن که چنانچه خروج از کشور در دوره آزمایشی باشد ، سرپرست منحصر یا سرپرستان باید تضمینی مناسب جهت بازگشت کودک یا نوجوان تا پایان دوره آزمایشی به دادستان بسپارند. ضمناً سازمان بهزیستی مکلف است به طریق اطمینان بخشی در مورد رعایت حقوق کودک یا نوجوان در خارج از کشور ، اقدام لازم به عمل آورد (تبصره 1 ماده 23) مقصود از سپردن تضمین به دادستان دادن هرگونه وثیقه عینی (مانند رهن) یا وثیقه شخصی (مانند ضمان ) است که اطمینان خاطر برای دادستان نسبت به بازگشت فرد تحت سرپرستی ایجاد کند.
5- نام خانوادگی کودک یا نوجوان :
«پس از صدور حکم قطعی سرپرستی ، مفاد حکم از سوی دادگاه به اداره ثبت احوال و اداره بهزیستی مربوط ابلاغ می شود. اداره ثبت احوال مکلف است نام و نام خانوادگی کودک یا نوجوان تحت سرپرستی و همچنین مفاد حکم سرپرستی را در اسناد سجلی و شناسنامه سرپرست یا زوجین سرپرست وارد کند. همچنین اداره ثبت احوال مکلف است شناسنامه جدیدی برای کودک یا نوجوان تحت سرپرستی با درج نام و نام خانوادگی سرپرست یا زوجین سرپرست صادر و در قسمت توضیحات مفاد حکم سرپرستی و نام و نام خانوادگی والدین واقعی وی را در صورت مشخص بودن قید نماید.»
ضمناً اداره ثبت احوال مکلف است سوابق هویت و نسب واقعی طفل را در پرونده وی حفظ نماید (ماده 22) بنابراین ماده ، نام خانوادگی سرپرست یا سرپرستان به کودک یا نوجوان تحت سرپرستی داده می شود و شناسنامه جدید با نام خانوادگی آنان برای وی صادر می گردد؛ ولی نام و نام خانوادگی والدین واقعی او نیز ، در صورت معلوم بودن ، باید در ستون ملاحظات شناسنامه ذکر و هویت واقعی طفل یا نوجوان در پرونده سجلی او حفظ شود؛ حال آن که برابر قانون قدیم ذکر نام و نام خانوادگی والدین واقعی در شناسنامه پیش بینی نشده بود و هویت واقعی طفل فقط در اسناد سجلی قید می شود نه در شناسنامه . این راه حل در راستای حمایت از کودک مناسب تر بود؛ زیرا ذکر نام والدین واقعی طفل در شناسنامه چه بسا موجب ناراحتی و سرافکندگی او شده ، از نظر روانی و عاطفی به وی لطمه می زند ، هر چند که ذکر نسب و هویت واقعی طفل در شناسنامه ، اثبات نسب طفل یا نوجوان را ، در صورت بروز اختلاف ، تسهیل می کند.
قابل ذکر است که طبق تبصره 2 ماده 22 قانون جدید ، «کودک یا نوجوان می تواند پس از رسیدن به سن هجده سالگی ، صدور شناسنامه جدیدی را برای خود با درج نام (و نام خانوادگی) والدین واقعی ، در صورت معلوم بودن ، یا نام خانوادگی مورد نظر وی در صورت معلوم نبودن نام والدین واقعی ، از اداره ثبت احوال درخواست نماید.»
6- برخورداری از مستمری وظیفه :
برابر ماده 19 قانون جدید ، در صورت فوت سرپرست منحصر یا سرپرستان که مشمول یکی از صندوق های بازنشستگی بوده اند ، افراد تحت سرپرستی در حکم افراد تحت تکفل متوفی محسوب گردیده و تا تعیین سرپرست جدید ، از مزایای مستمری وظیفه بازماندگان ، برخوردار خواهند شد. نظر به این که طبق این ماده افراد تحت سرپرستی در حکم اولاد محسوب شده اند ، به نظر می رسد که در صورت عدم تعیین سرپرست جدید ، دختران تحت سرپرستی به شرط نداشتن شغل یا شوهر و پسران تحت سرپرستی تا سن 20 سالگی و بعد از آن منحصراً در صورتی که معلول از کار افتاده نیازمند باشند یا اشتغال به تحصیلات دانشگاهی داشته باشند از حقوق وظیفه برخوردار خواهند شد، همان گونه که در مورد فرزندان نسبی مقرر شده است. (بند 2ماده 48 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391) وانگهی صدور حکم سرپرستی به هیچ وجه موجب قطع مستمری که به موجب قانون به کودک یا نوجوان تعلق گرفته یا می گیرد نمی شود» (ماده 18) مثلاً چنانچه پدر کودک فوت کرده و کودک یا نوجوان از حقوق وظیفه استفاده می نموده بعد از صدور حکم سرپرستی نیز کماکان از آن بهره مند خواهد شد. علاوه بر مزایای حمایتی فوق ، کودک یا نوجوان تحت سرپرستی ، مانند فرزند نسبی ، از مجموعه بیمه و بیمه های تکمیلی که سرپرست یا سرپرستان از آن استفاده می کنند ، برخوردار خواهند شد (بند آخر ماده 21) این قاعده که در قانون پیشین سابقه نداشته برای حمایت هر چه بیشتر از اطفال و نوجوانان تحت سرپرستی مقرر شده و قابل توجیه و تایید است.
7- مزایای حق اولاد و مرخصی دوره مراقبت :
شخصی که سرپرستی افراد تحت حمایت این قانون را بر عهده می گیرد ، (در صورتی که مشمول قوانین استخدامی یا قانون کار و قانون اجتماعی باشد) از مزایای حمایتی حق اولاد و مرخصی دوره مراقبت برای کودکان زیر سه سال (معادل مرخصی دوره زایمان) بهره مند می شود (ماده 21) این مزیت حمایتی ، که برای سرپرست در نظر گرفته شده ، در واقع برای حمایت از کودک است ، زیرا سرپرست با دریافت حق اولاد یا استفاده از مرخصی، بهتر می تواند وظایف سرپرستی را انجام دهد.
8- احترام :
تنها تکلیفی که به صراحت برای فرزند خوانده مقرر شده است ، احترام به سرپرست یا سرپرستان است ماده 17 قانون جدید مقرر می دارد: «کودک یا نوجوان تحت سرپرستی ، نیز مکلف است نسبت به سرپرست ، احترامات مناسب با شأن وی را رعایت کند» احترامات مناسب با شأن سرپرستی عرفی است و فرزند تحت سرپرستی ، وظیفه دارد به پدر خوانده و مادر خوانده خود در حدود متعارف احترام کند ، چنانکه فرزند نسبی همین وظیفه را بر عهده دارد (ماده 1177 ق.م) بدیهی است که احترام فقط در گفتار نیست بلکه کردار و رفتار کودک یا نوجوان هم باید احترام آمیز باشد. تکلیف احترام اقتضا می کند که فرزند خوانده از سرپرست یا سرپرستان خود ، در حدود متعارف ، اطاعت کند، همان طور که اطفال نسبی برابر ماده 1177 ق.م باید مطیع والدین خود باشند . پذیرش راهنمایی ها و نصایح سرپرست یا سرپرستان نیزذ از لوازم احترام است. قانون پیشین سرپرستی هم تکلیف به احترام را پیشی بینی کرده بود.
9- منع نکاح و تجویز آن به حکم دادگاه:
در قانون پیشین اشاره ای به منع نکاح سرپرست با طفل تحت سرپرستی نشده بود و شک نیست که در عرف این نکاح مذموم و شاید بی سابقه بود در لایحه اولیه قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست نیز این ازدواج ممنوع اعلام شده بود و در متن نخستین مصوب مجلس شورای اسلامی هم مقرر گردیده بود که «ازدواج چه در زمان حضانت و چه بعد از آن ، فی مابین سرپرست و طفل ممنوع می باشد» (تبصره ماده 27) لیکن پس از ایراد شورای نگهبان به غیر شرعی بودن تبصره مذکور ، این قاعده به عنوان تبصره ماده 26 به شرح زیر اصلاح شد : «ازدواج ، چه در زمان حضانت و چه بعد از آن ، بین سرپرست و فرزند خوانده ممنوع است ، مگر اینکه دادگاه صالح ، پس از اخذ نظر مشورتی سازمان ، این امر را به مصلحت فرزند خوانده تشخیص دهد» این تبصره که از یک سو ازدواج را ممنوع اعلاحم کرده و ازث سوی دیگر با رعایت مصلحت فرزند خوانده آن را با تشخیص دادگاه ، مجاز شناخته است از جهات مختلف قابل ایراد است:
اولاً نوعی تناقض بین صدر وذیل تبصره دیده می شود؛ زیرا صدر تبصره ، این ازدواج را به طور مطلق ممنوع دانسته ولی در ذیل آن ، ازدواج با رعایت مصلحت فرزند خوانده مجاز شناخته است.
ثانیاً ، این نوع ازدواج برخلاف عرف و اخلاق حسنه است؛ زیرا عرف فرزند خوانده را در حکم فرزند نسبی می دانند و ازدواج با او را به هیچ وجه نمی پسندد.
ثالثاً ، این قاعده چه بسا موجب سوء استفاده اشخاص هوسران خواهد شد. ممکن است مردی دختری را با رعایت مقررات وحکم دادگاه ، تحت سرپرستی قرار دهد ، با این نیت که بعداً با او ازدواج کند ، حتی امکان دارد بدون نیت و قصد اولی ، پس از رسیدن دختر به سن ازدواج ، پدر خوانده از روی هوی و هوس و با انگیزه شهوت رانی با او ازدواج کند و چون پدرخوانده ، معمولاً مورد احترام فرزند خوانده و تحت نفوذ او است ، بعید است دختر بتواند با پیشنهاد ازدواج ، علی رغم میل باطنی خود مخالفت کند.
رابعاً ، به نظر می رسد که تبصره یاد شده مغایر کنوانسیون حقوق کودک می باشد که ایران در سال 1372 به آن پیوسته است (ر. ک به ویژه به مواد 1-19-21 و 34 کنوانسیون)
خامساً درست است که از نظر شرعی و فقهی سرپرستی یا فرزند خواندگی اصولاً رابطه محرومیت و منع نکاح ایجاد نمی کند؛ ولی با توجه به عرف و اخلاق اجتماعی و مصلحت کودک ، شاید بتوان به عنوان حکم ثانوی یا حکم حکومتی، ممنوعیت و حرمت نکاح را پذیرفت ، چنانکه برخی از فقهای معاصر به آن فتوا داده اند.
ب: ارث
با این که در حقوق غربی و مقررات اقلیت های دینی ، فرزند خواندگی کامل که دارای کلیه آثار نسب می باشد ، پذیرفته شده و همان حقوق و تکالیفی که بین والدین و اولاد مقرر است ، میان پدر خوانده و مادرخوانده ازث یک سو و فرزند خوانده از سوی دیگر شناخته شده است ، در حقوق اسلامی،‌فرزند خواندگی کامل به رسمیت شناخته نشدشه و به همین دلیل هم در قانون پیشین و هم در قانون جدید ، کلمه «سرپرستی» به جای فرزند خواندگی به کار رفته است ، هرچند که در قانون جدید به ندرت کلمه فرزند خواندگی (ماده 35) و فرزند خوانده (تبصره ماده 26) استعمال شده است. به هر حال از قانون جدید که مبتنی بر فقه است. چنین بر می آید که در مورد حقوق و تکالیف سرپرست یا سرپرستان و کودک و نوجوان ، باید به موارد مصرّح در قانون بسنده کرد. بنابراین نمی توان بین آنان حقو توراث قابل شد. توراث در فقه و قانون مدنی فقط در میان اقرباء نسبی پیش بینی شده و قابل تعمیم به فرزند خواندگی یا سرپرستی نیست. در قانون پیشین مصوب 1353 ، با اینکه در آن زمان قانونگذار چندان مقید به رعایت شرع و انطباق قوانین موضوعه با موزاین شرعی ، نبود تصریح شده بود که سرپرستی «از موجبات ارث نخواهد بود» در قانون جدید به این قاعده تصریح نشده ؛ ولی بدیهی است که بر اساس حقوق اسلامی ، نمی توان سرپرستی را از موجبات ارث دانست. شاید بداهت امر سبب شده که قانونگذار جدید به این قاعده تصریح نکرده است.
مبحث دوم : تربیت اطفال
در حقوق اسلامی تربیت کودکان یکی از وظایف مهم والدین است که سفارش فراوانی برای آن شده است در دوران کودکی قلب وجسم و روان آنان به گناه آلوده نشود و مهیا و مستعد برای بذر افشانی و نیل به سعادت الهی است . در این مبحث ضمن چهار گفتار به موضوعات و مسایل مربوط به تربیت پرداخته می شود.
گفتار اول : مفهوم تربیت واهمیت آن و روش تربیتی
بند اول : مفهوم تربیت