ماهیت بهره و مفاهیم آن در نظام سرمایه‌داری و نظریات مختلف در رابطه با بهره

دانلود پایان نامه
154
329
641
484
671
36
412
2-2- نظریات مختلف در رابطه با بهره
2-2-1- ماهیت بهره و مفاهیم آن در نظام سرمایه‌داری
نرخ بهره قیمتی است که در نظام سرمایه‌داری برای تأمین منابع مالی پرداخت می‌شود. در این نظام، پول با فرض ثبات سایر شرایط، کالای با ارزشی است که قیمت دارد، زیرا به عنوان یک کالای اقتصادی کمیاب و مفید است و بنابراین هزینه فرصت دارد(Priscilla,2002).
سرمایه‌گذاران حاضرند قیمتی برای پول شخص دیگری که آنان را قادر به تصاحب کالاها و خدمات می‌کند، بپردازند. این تصاحب وقتی به مرحله اجرا در می‌آید که مصرف‌کنندگان به قدر کافی پس‌انداز جمع‌آوری کرده باشند، و سرمایه‌گذاران آمادگی پرداخت بهره‌ای بابت خدمات پولی داشته باشند. این خدمات آنها را قادر می‌سازد تا کالاهای سرمایه‌ای که انتظار می‌رود سودی بیش از بهره پرداختی به بار آورد فراهم آورند. نرخ بهره در واقع قیمت پول بوده و پاداشی است که در وهله اول به وام دهندگان یا پس‌انداز کنندگان پرداخت می‌شود تاآنان را ترغیب کند که از وجوه نقد خود چشم‌پوشی نمایند ودر وهله دوم خطرات اقتصادی که ممکن است در جریان وام دهی پول پدید آید را خنثی کند.
مفهوم نرخ بهره ممکن است در شرایط مختلف، کم و بیش متفاوت باشد و گاهی بیش از یک نرخ معین معنی دهد. نرخ بهره به صورت یک نرخ قراردادی، نرخی است که برای استقراض تعیین می‌شود.
نرخ بهره به عنوان قیمت پول، مانند قیمت هر کلای دیگر به وسیله دو نیروی عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. (کرمی،1385 مندرج در پژوهشهای اقتصادی، سال6، شماره21).
2-2-1-1- بهره در اقتصاد معاصر
فهم ربا در دنیای معاصر به مقبولات ذهنی ما در مورد «بهره» و «نرخ بهره» بستگی دارد (مجموعه مقالات پولی و بانکی، 1384،ص58). این مفاهیم در نظام اقتصادی امروز اهمیت اساسی و نقش محوری دارند. بهره را از نقطه نظر اقتصادی می‌توان به «بهره طبیعی» و «بهره بازاری» تفکیک کرد.
2-2-1-2 بهره طبیعی
نظام اقتصادی در عصر جدید به دلی اهمیت و نقش محوری سرمایه درآن، «نظام سرمایه‌داری» نامیده می‌شود. چنانچه فردی لذت‌جویی از منابع زمان حال خود را به امید لذت بیشتر منابع آتی به تاخیر بیاندازد، این عمل او «سرمایه‌گذاری» نامیده می‌شود و اصطلاحاً گفته می‌شود که این فرد منابع زمان حال خود را به «سرمایه» مبدل کرده است. همانطور که ملاحظه می‌شود این تعریف گستره وسیعی دارد. بر اساس این تعریف کار سرمایه و کار کردن نوعی سرمایه‌گذاری است؛ زیرا کسی که کار می‌کند به جای صرف وقت و توان خود (منابع حاضر) در جهت کسب لذت آنی و فوری فراغت، آن را به امید لذت بیشتر با منابع آتی معاوضه می‌کند؛ به همین ترتیب، مالک کارخانه منابع حاضر خود را با جریانی از منابع آتی به منظور کسب لذت و خرسندی بیشتر مبادله می‌کند. در ساختار زبانی علم اقتصاد، درآمدی (ارزشی) که در فرآیند مبادله منابع حاضر با منابع آتی به وجود می‌آید، «بهره» نامیده می‌شود. بهره نیز گستره مفهومی وسیعی دارد و گرچه در خارج از ذهن در اشکال و قالب‌های مختلف ظهور می‌کند، اما در معنا و عالم ذهن، «واحد متکثر» است و به مثابه روح اقتصاد است که در کالبد‌های مختلف حلول می‌نماید.
در همین ارتباط، «نرخ بهره» تفاوت درصدی ارزش منبع فعلی نسبت به منبع آتی را نشان می‌دهد. بالا رفتن نرخ بهره به معنای کمتر شدن ارزش منبع حاضر نسبت به منبع آتی است. به همین جهت نرخ بهره با تمایل به سرمایه‌گذاری رابطه معکوس و با پس انداز رابطه مستقیم دارد؛ و نیز به همین جهت است که رابطه نرخ بهره با قیمت کالاها منفی است و هرچه کالا سرمایه‌ای‌تر باشد و منابع آتی حاصل از آن در افق زمانی دورتی تحصیل شود، تاثیر نرخ بهره بر آن بیشتر است. علاوه بر فراوانی نسبی منابع حال، نرخ رجحان مردم در تمایل یا عدم تمایل به تعویق مصرف و نوع تکنولوژی تبدیل منابع حال به کالاهای آینده نیز تعیین کننده نرخ بهره خواهد بود. بر این اساس، هیچ نرخی در کل نظام قیمتی اثر گذارتر از نرخ بهره نیست (Catao,1998).
لازم به ذکراست که در این تعریف از نرخ بهره، پول حاضر در مقابل پول آتی ارزش ‌گذاری نمی‌شود. این مفهوم تفاوت ارزش کالای حقیقی حاضر با همان مقدار کالای حقیقی آتی را نشان می‌دهد.
2-2-1-3- بهره‌ بازاری
بهره طبیعی مربوط به یک اقتصاد مبادله‌ای است که از یک نظام پولی خنثی برخوردار است. در چنین اقتصادی پول وسیله مبادله است و قیمت‌های نسبی کالاها به گونه‌ای تعیین می‌شوند که گویی در این اقتصاد پول وجود ندارد. در این اقتصاد فرضی و نظری بهره طبیعی حاضر و اثرگذار است و ثمن کالایی یا پولی منبع حاضر با همان منبع چنانچه تحویل آن محول به آینده باشد، تفاوت دارد. معنای دیگر خنثایی پول در اینجا این است که پول در این اقتصاد دارای ارزش مبادله‌ای نیست و صرفاً وسیله‌ای برای تسهیل مبادله است.