ماهیت مسئولیتپذیری اجتماعی و انوع مسئولیتهای اجتماعی

دانلود پایان نامه

شناخت و پیگیری قوانی، تمیز درست از غلط و تصمصم گیری بر مبنای ارزشهای حقیقی
پاسخ به وظایف واگذار شده و عدم نیاز به شرح مکرر وظایف برای وی
سخت کار کردن، همکاری و انجام وظایف به طور کامل
آمادگی برای انجام اموری که ضرورت پیدا میکند، صرفنظر از خوشامدی شخصی
پذیرش خطر، دست به کار شدن ونمایش قضاوت رشد یافته
قابل اعتمادبودن ، پاسخگوبودن، توانایی انجام وظایف براساس تفکر ومنطق
وظایف را پارهای از وجود خویش تلقی نمودن، احساس مالکیت و تعلق به مسائل و موقعیتها داشتن.
توانایی برقراری ارتباط با سایرین و توسعه آن(همان منبع، 48).
کلمز و بین (1374) معتقدند، مسئولیت به لحاظ لغوی به معنی توانایی پاسخ دادن و در عرف به معنای تصمیمگیری مناسب و موثر است.مقصود از تصمیم گیری مناسب آن است که شخص در چارچوب هنجارهای اجتماعی و انتظاراتی که از او میرود، دست به انتخابی بزند که سبب ایجاد روابط انسانی مثبت، افزایش ایمنی، موفقیت و آسایش خاطر وی شود(کلمز و بین، ترجمه علیپور، 1374: 11). فورد(1985) نیز مسئولیتپذیری را ، پیروی از قوانین اجتماعی و برآورده ساختن انتظارات جامعه از فرد میداند(فورد،1985، به نقل از فتحیآذر، 1373: 180).
2-3-5-2: ماهیت مسئولیتپذیری اجتماعی
مسئولیتپذیری اجتماعی هر چند در ظاهر رفتاری است، همچون سایر رفتارهای اجتماعی، اما در واقع این احساس تعهد و پایبندی به سایرین مبتنی بر یک نگرش جامع و همه جانبه است. هر چقدر این نگرش عمیق تر و جامعتر باشد، احتمال وقوع رفتارهای مسئولانه از سوی فرد بیشتر خواهد بود. بنابراین تنها آن برنامهدرسی میتواند مدعی توجه به مسئولیتپذیری اجتماعی و رشد آن فرد شود که توانسته است، جامعترین نگرش ممکن را در خصوص آن در مخاطب خویش ایجاد کرده باشد.
نگرش را مجموعه نسبتا پایداری از احساسات ، باورها و آمادگیهای رفتاری نسبت به اشخاص ، اندیشهها و گروهها تعریف نمودهاند(ایگلی و همیل فارب، 1978 و راکلی، 1982 ، به نقل از سحابی نژاد،1379).
در واقع بزعم آنان نگرش خود رفتار نمیباشد، بلکه برای اقدام به رفتار، در فرد ایجاد آمادگی میکند و هر چه سطح این آمادگی بالاتر باشد، احتمال وقوع آن رفتار از سوی فرد بیشتر خواهد بود، پس میتوان گفت نگرشها به لحاظ قدرت و توان اثرگذاری بر رفتار یکسان نیستند و علت آن نیز در کیفیت و ابعاد موجود در نگرش است. پس نتیجه اینکه تنها زمانی یک نگرش به رفتار مبدل میشود که همه ابعاد آن به قدر کفایت مورد توجه واقع شده و قوی باشند یا به عبارتی تنها کسانی قادر به بروز نگرش خود هستند که نگرش مورد بحث در آنها بقدر کفایت قوی و همه جانبه باشد(آیزن، به نقل از سحابی نژاد، 1379).
2-3-5-3: انوع مسئولیتهای اجتماعی
مسئولیتهای اجتماعی شامل طیف و سیعی از فعالیتها و اقدامات اجتماعی خواهد بود، بمنظور سهولت بخشی به بحث و بررسی پیرامون آنها، در اینجا با توجه به شرایط و ملاحظات اعتقادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ایرانی به تفکیک و طبقهبندی مسئولیتهای اجتماعی پرداخته شده است. بنابر نتایج تحقیقات و مطالعات انجام شده در طرحها، تحقیقات و تجربیات گوناگون، میتوان مسئولیتهای اجتماعی را در شش دسته طبقهبندی کرد، این طبقهبندی شامل موارد زیر است(برمن،2000؛ دولنگا،2002).
الف) مسئولیتهای دینی- اجتماعی
در اعتقادات اسلامی، انسان نیز همچون سایر موجودات و عناصر جهان هستی، وظیفه و رسالتی بر دوش دارد. وظیفه او درک مبدأ آفرینش، زندگی در راستای مبدأ آفرینش و حرکت به سوی مبدأ آفرینش است. انسان در نظام اسلامی دارای قدرت اختیار و انتخاب است، در عین حال خداوند او را مسئول آفریده است، تا به انجام رسالت الهیاش که همان بندگی خداوند است، بپردازد، از این رو او باید پارهای صفات و خصایص را در خود ایجاد کند تا در سایه تحقق آن صفات و مبنای عمل قرار دادن آنها به رسالت الهی و بندگی خویش عمل نماید. ایجاد این صفات در خود، رسالت و ظیفه انسان مسلمان است، که البته برخی از این از این صفات جلوه فردی و برخی جلوه اجتماعی دارند(نیکزاد،1371: 32).
هر چند انسان مسلمان همه این صفات را در خود شکل میدهد تا به وظیفه دینی خویش عمل نماید، ولی از آنجا که پارهای از این صفات، در صحنه اجتماعی اثر داشته و پیامد جمعی دارند، پس اسنان مومن در راستای رسالت بندگی خود، عامل برخی وظایف و مسئولیتهای اجتماعی نیز خواهد شد. از جمله صفات و وظایف انسان مسلمان که پرتو اجتماعی دارد میتوان به حسن خلق، خلق گویی، مشورت، جهاد، پرداخت خمس و زکات، انفاق، ایثار، امانتداری، عدم اسراف، ظلم ستیزی، پاسداری از دین و ناموس، صله رحم، کمک به نیازمندان، علم آموزی و راستگویی اشاره کرد. ملاحظه این دسته مسئولیتها نشان میدهد، تا حد زیادی این نوع از مسئولیتهای اجتماعی به انواع خاصی از مسئولیتهای اجتماعی(مسئولیتهای مدنی، سیاسی، اقتصادی و غیره) که در پی میآید نزدیک هستند، اما در واقع با توجه به مبانی عقیدتی و فرهنگی جامعه ایرانی باید اذعان داشت در اینجا مقصود آن دسته از مسئولیتهای اجتماعی است که در انجام و رعایت آنها، بیش از هر چیز تبعیت و پیروی از دستورات و تعالیم دینی اسلام، مبنای حرکت و تلاش شخص بوده است. در حالیکه انسان میتواند به برخی از این صفات نیز متصف باشد، اما مبنای عملکرد او ضرورت گریز ناپذیر همکاری و همراهی با سایرین در زنگی اجتماعی کنونی باشد، بنابراین اولین دسته از مسئولیتهای اجتماعی، وظایف و تکالیفی است که باید بواسطه تکلیف و رسالت اعتقادی انسان مسلمان به آنها پرداخت.
ب) مسولیتهای فرهنگی
نوع دیگری از مسئولیتهای اجتماعی، مسئولیت آحاد مردم یک جامعه نسبت به میراث فرهنگی خود میباشد. مجموعه ای از سنتها، آداب و رسوم و بطور کلی فرهنگ و تمدن نسل گذشته که باید توسط نسلهای آتی شناخته شده، ضمن تحلیل و برسی، تا حد توان بمنظور رشد و اعتلای آن کوشش شود. بنابراین یکی از انواع مسئولیتهای اجتماعی که باید توسط طراحان و برنامه ریزان درسی به آن توجه شوده مسئولیتهای فرهنگی افراد جامعه است. چرا که هویت و اصالت هر قوم و فرهنگ مبتنی بر شناخت مواریث فرهنگی گذشته خود و تلاش برای حفظ، گسترش و پویایی آن است(بنکز، 2007: 33).
ج) مسئولیتهای سیاسی
هر یک از افراد جامعه، باید در خصوص روند تاریخی شکلگیری دولت در جامعه خود، نقش، اهمیت و ضرورت وجود دولت سالم و با کفایت در جامعه و وظیفه خویش در قبال گزینش، تثبیت و هدایت دولت، به نحو کافی مطلع و هوشیار باشند. انتخاب و انتصاب دولت کاردان و با لیاقت ماحصل اطلاع، اهتمام و جدیدت مردم یک جامعه در انجام مسئولیتهای سیاسی خویش است. در واقع دولت از ملت برمیخیزد و تنها ملتهایی دولتمردان صالح و با کفایت خواهند داشت، که توسط عناصر تربیتی جامعه با وظایف و مسئولیتهای سیاسی خویش بنحو مطلوب آشنا شده باشند(کریج، 2009: 65).
د) مسئولیتهای اقتصادی
جوامع در دنیای امروز به علت کثرت جمعیت، رشد سریع فنآوری و محدودیت منابع در دسترس، با محدودیتهایی در عرضه و تولید روبرو هستند، از جمله مسئولیتهای آحاد افراد جامعه درک تنگناهای اقتصادی و منابع تولید است. شرکتها و سازمانها در سطوح مختلف، باید در خصوص القای فرهنگ صحیح مصرف و تلاش برای تولید هر چه بیشتر، کوشش نمایند، در واقع باید سعی نمایند، محدودیت منابع و اعتدال در مصرف آن را برای مخاطبان خود تشریح نمایند.