متن کامل مدیریت : مزایای پیاده سازی بورس الکترونیک

۱- امکان خرید و فروش اوراق بهادار در هر زمان: یعنی این امکان به سهامدار داده می‏شه تا در ۲۴ ساعت روز، ۷ روز هفته و در طول سال معامله کنن. افزایش ساعات معاملات و غیرمحدود بودن زمان سفارش گذاری الکترونیکی امکان معامله سهام رو از تموم نقاط دنیا آماده کرده و دیگه اختلاف ساعت کشورها، تأثیری بر شرایط معامله نمی ذاره. طوری که بورس الکترونیکی محدودیتهای بورس سنتی رو رفع می کنه و امکان سفارشگذاری در تموم ساعات حتی در روزای تعطیل هست (فهری و موسقی[۱]، ۲۰۰۱).

۲- ذخیره پول و زمان: باتوجه به اثر فناوری اطلاعات بر پروسه ها و روش های خرید و فروش اوراق بهادار، کارگزاریها و معامله گران صرفه جوییهای زیادی (از نظر پولی و وقتی) رو به دشت می کنن. به بیان دیگه، بورس الکترونیک این امکان رو واسه مشتریان جفت و جور می آورد که بدون مراجعه به کارگزاری، سفارشات خود رو ارسال کرده و معاملاتشان رو تحقق بخشن و از طرف دیگه کاهش هزینه های کارگزاری، دلیل کاهش قیمت خدمات واسطه گری هم می شه (فهری و موسقی، ۲۰۰۱).
کاهش قیمت

۳- رعایت نوبت در انجام سفارشات: در بورسهای مجهز به سیستم اینترنتی معاملات، احتمال اشتباه کارگزاری در ترتیب انجام سفارشات از بین میره و ارسال الکترونیکی سفارشات بعدا دلیل انجام ترتیبی سفارشات می شه (فهری و موسقی، ۲۰۰۱).

۴- پیگیری الکترونیکی وضعیت سفارش: مشتری بواسطه صفحه اختصاصی خود می تونن از روند انجام سفارش باخبر شه. ضمن اینکه اسناد مربوط به معاملات هم به شکل الکترونیکی و در اسرع وقت واسه مشتری فرستاده میشه (فهری و موسقی، ۲۰۰۱).

ب) بورس الکترونیک و کارگزاران:

۱- سرویس دهی به مشتریان در هر نقطه از جهان (بورس مجازی جهانی): گستردگی بازار سهام از بقیه ویژگیهای بورس الکترونیکیه که بواسطه اون کارگزاریها می تونن در بازار سهام جهانی فعالیت کنن (کانانا[۲]، ۲۰۰۰).

۲- عکس العمل سریع نسبت به مشتریان: با در نظر گرفتن امکان مبادله اطلاعات به صورت آنلاین، کارگزاریها می تونن نسبت به درخواست مشتریان عکس العمل سریع نشون بدن. ایجاد رابطه با مشتریان و اطلاع از خواسته ها و سطح درخواست اونا و سرویس دهی کارگزاری در سطوح جور واجور یه مزیت واسه فعالان در این حوزه س (کانانا، ۲۰۰۰).

۳- ارائه به موقع اطلاعات به مشتریان: مشتریان می تونن از تحلیلها و اطلاعات کارگزاریها بنا به نیازشون به صورت آنلاین و به موقع استفاده کنن و اینجوری معامله گران با صرف هزینه در زمان کم قادر به به دست آوردن اطلاعات و جزییات از خدمات و تحلیلهای مورد درخواست می شن (کانانا، ۲۰۰۰).

۴- ایجاد فرصتهای جدید: کارگزاریها در فضای بورس الکترونیکی دیگه فقط به عنوان نقش واسطه‏ای واسه خرید و فروش اوراق بهادار به حساب و در واقع فعالیتهای تخصصی در مورد ارائه تحلیلهای تکنیکال و بنیادی انجام میدن و منبع قابل اعتماد اطلاعات به روز شرکتها به حساب می‏آیند (کانانا، ۲۰۰۰).

ج) بورس الکترونیک و دیدگاه کلان:

۱- افزایش توان سازمان بورس در جمع آوری سرمایه های کوچیک: افزایش کارایی سیستم معالاتی بورس مطمئنا توان سازمان بورس رو در رسیدن به هدف تجمیع نقدینگی واسه سرمایه گذاری در شرکتهایی که پتانسیل و برنامه پیشرفت دارن، زیاد می کنه (کالن[۳]، ۱۹۹۹).

سرمایه گذاری

۲- توانایی پشتیبانی حجم بالای تراکنشها: طی سالهای گذشته حجم معاملات و تراکنشهای بازار سرمایه رشد بسیار زیادی داشته و سیستم سنتی دیگه نمی تونه نیاز مشارکت کنندگان بازار رو برآورده کنه. یکی از اهداف اصلی قرار گرفتن نظام الکترونیکی، تجهیز سیستم معاملات و یکی بودن اون با روند پیشرفت و گسترش بازار سرمایه س (کالن، ۱۹۹۹).

۳-  جهانی شدن: در دنیای پیشرفته الان، به کار گیری وسایل سنتی دلیل هر چی عقب مونده شدن سیستما می شه و اگه سیستما خود رو با شرایط جدید و خواسته های کاربران تطبیق ندن، منزوی شده و در آخر نابود می شن. ساماندهی روش معاملات در سازمان بورس و اوراق بهادار هم کاستیهای موجود رو نابود می کنه و نظامی منظم و کارا رو ارائه می کنه (کالن، ۱۹۹۹).

 

۲-۲-       مروری بر تحولات بورس

واژه بورس از نام خانوادگی شخصی به نام واندر بورس اخذ شده که در اوایل قرن ۱۵ در شهر بروژ بلژیک زندگی می کرده و صرافان در مقابل خونه اون جمع می شدن و به خرید و فروش می پرداختن. نام اون بعدا به اماکنی گفته شد که محل خرید و فروش پول، کالا و اسناد تجاری بوده. تشکیل اولین بورس اوراق بهادار در سال ۱۴۶۰ میلادی روی داده. در این سال در شهر آنورس بلژیک که موقعیت تجاری قابل توجه های داشته، اولین بازار متشکل سرمایه به وجود آمده (باکوس[۴]، ۲۰۰۵).

بورس اوراق

در واقع بورس اوراق بهادار به معنی یه بازار متشکل و رسمی سرمایه س که در اون خرید و فروش سهام شرکتها یا اوراق قرضه دولتی یا مؤسسات معتبر خصوصی تحت قوانین و مقررات خاص انجام می شه. مشخصه مهم اون پشتیبانی قانون از صاحبان پس انداز و سرمایه های بی حرکت و چیزای مهم قانونی واسه خواهندگان سرمایه س. این بازار از سویی مرکز جمع آوری پس انداز و نقدینگی بخش خصوصی به خاطر تامین مالی پروژه های بلندمدته و از طرف دیگه منبع رسمی و مطمئنیه که دارندگان پس اندازه های بی حرکت می تونن محل به نسبت مناسبی واسه سرمایه گذاری جست و جو کرده و از سود حاصل از اون بهره مند شن. بورسهای دنیا رو میشه به سه دسته تقسیم کرد.

الف) بورسهای سنتی: اولین نسل بورسها حساب می شه، هماکنون در کشور ما در حال اجراست. در این نوع از بورسها، مردم باید به تالارهای بورس مراجعه و برگ سهم جفت و جور کنن، وجه اون رو پرداخت کرده و از کارگزار موجود در تالار بخوان که معامله رو انجام بده. در این نوع از بورس، بازار به وسیله یه مکان فیزیکی تعریف می شه.

ب) بورسهای در مرحله گذار: نوع دیگری از بورسها هستن که میشه اونا رو در مرحله گذار از بورس سنتی به بورس الکترونیکی دونست. در این بورسها، کارگزاران در تالارها هستن اما خواهندگان احتیاجی به حضور در اونجا ندارن و می تونن به کمک اینترنت از سهام موجود و نرخهای اونا اطلاع پیدا کنن. پس از اطلاع از این قیمتها، می تونن از راه تلفن و یا مراجعه حضوری مبادرت به خرید سهم مورد نظر خود کنن. یکی از ویژگیهای این نوع بورس، به کار گیری فرصتهای لحظه های واسه متقاضیانه.

ج) بورسهای الکترونیک: اما در نوع سوم بورسها که در خیلی از کشورای پیشرفته و حتی در حال پیشرفت اجرا می شه، تالارهای بورس به طور کامل جمع شده و کارگزاران در دفاتر خود به انجام معامله می پردازن. این نوع بورسها از نظر ساختمون و تعداد پرسنل بسیار بزرگتر از شکل های جور واجور قبلی هستن و خواهندگان خرید سهام دیگه احتیاجی به مراجعه حضوری ندارن و همه کارای خود رو به صورت الکترونیکی انجام میدن. یکی از مشخصه های اصلی این بورسها، امکان فعالیت ۲۴ ساعته در همه دنیاست. مثلا بورس الکترونیکی توکیو الان، سه نشست جور واجور واسه کشورای آسیایی، اروپایی و آمریکایی برگزار می کنه. در این نوع بورس، سیستم مبادلات به طور کامل به صورت الکترونیکیه و امکان خرید و فروش یه سهم رو واسه تقاضا کننده در طول کمتر از یه روز جفت و جور می‏کنه.

با در نظر گرفتن ادبیات موضوع در مورد تعاریف بورس الکترونیک، میشه تعریف زیر رو به عنوان چکیده تعاریف جور واجور خلاصه کردن کرد: بورس الکترونیکی، امکان خرید و فروش اوراق بهادار به خصوص سهام به صورت الکترونیکیه. معامله اوراق بهادار از راه اینترنت و بواسطه سامانه معاملات و یا سایت کارگزاری شکل میگیره (کانونا[۵]، ۲۰۰۰).

امکان معامله آنلاین رای اولین بار در سال ۱۹۶۹ از راه اینترنت، واسه سرمایه گذاران نهادی (مثل مؤسسات مالی) جفت و جور شد. بعد از گذشت ربع قرن امکان معامله اینترنتی واسه سرمایه گذاران حقیقی جفت و جور شد. این در حالیه که در کشور ما تا یه چند وقت پیش واسه رسمیت داشتن معاملات انجام شده در بورس، باید بعضی از اسناد به امضای ناظر و دبیرکل بورس می رسید.

 

۲-۳-       نگاهی به وضعیت بورس اوراق بهادار در ایران و بررسی کاستیهای اون

عمر بورس اوراق بهادار در ایران به کمتر از چهل سال می رسه و بررسی سالهای رشد این سازمان نشون دهنده دوران قابل تفکیک در طول این سالهاه. در زیر به بررسی این دوره ها پرداخته می شه و کاستیهای اون مورد بحث قرار میگیره. پر روشنه که خیلی از کاستیها و مسایل بیشتر در سالهای گذشته به واسطه رشد و پیشرفت بازارهای مشابه خارجی، گسترده شدن سازمان در مناطق و رشد حجم و ارزش بازار بروز کرده، مسایلی که شاید در دوره های قبل نه خیره کننده بوده و نه نیاز به رفع اونا و یا پیشرفت در اون زمینه ها احساس می شده (جعفرپور و فتحی، ۱۳۸۵)۰

 

۲-۱۰-۱-     بورس اوراق بهادار تهران

بورس اوراق بهادار تهران در سال ۱۳۴۶ تاسیس گردید، ولی در واقع از سال ۱۳۶۸، در چارچوب برنامه ۵ ساله اول پیشرفت اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی تجدید فعالیت بورس اوراق بهادار تهران به عنوان زمینه ای واسه اجرای سیاست خصوصی سازی بیشتر مورد توجه قرار گرفت. جدول ۲-۱- سیر تکاملی سازمان بورس در ایران رو نشون میده:

اقتصادی

 

جدول ۲-۱- سیر تکاملی سازمان بورس در ایران

 

 

تاریخدورهاتفاق
۱۳۴۶-۱۳۴۶  

دوران تشکیل و ایجاد بورس تهران

١٣۴۶ سال تأسیس بورس اوراق بهادار تهران
پذیرش شرکت نفت پارس، اوراق قرضه دولتی، اسناد خزانه، اوراق قرضه سازمان گسترش مالکیت صنعتی و اوراق قرضه عباس آباد در بورس تهران
بازاری با شش بنگاه اقتصادی با ۲/۶ میلیارد ریال سرمایه
۱۵ میلیون ریال ارزش مبادلات در بورس
۱۳۶۸-۱۳۵۸  

 

دوران فترت و قطع زندگی

تصویب لایحه قانون اداره امور بانکها و ملی شدن اونا
بانکهای تجاری و تخصصی کشور در چهار چوب ٩ بانک شامل ۶ بانک تجاری و ٣ بانک تخصصی ترکیب و ملی شدن. شرکتهای بیمه هم در همدیگه ترکیب شدن و به مالکیت دولتی در اومدن
تصویب قانون حفاظت و پیشرفت صنایع ایران در تیر ١٣۵٨ باعث شد تعداد خیلی از بنگاهایاقتصادی قبول شده در بورس از اون خارج شن. طوریکه تعداد اونا از ١٠۵ شرکت و مؤسسه اقتصادی در سال ١٣۵٧ به ۵۶ شرکت در آخر سال ١٣۶٧ کم شد.
ارزش مبادلات بیشتر از ١۵٠ میلیارد ریال
۱۳۸۱-۱۳۶۷  

 

 

دوران تجدید زندگی

بهبود در نظام بانکداری بدون ربا و فعالتر شدن بانکها
پایان جنگ تحمیلی و فعالتر شدن فعالیتهای عمرانی کشور
مشکلات نظام ارزی کشور، بحران سال ١٣٧۴ و ١٣٧٠ و خروج از اون از راه تزریق پول در بازاربه وسیله بانکهای دولتی
نگاهی گذرا به خصوصی سازی شرکتهای دولتی (دوره شروع اولی)
گسترش بازار سرمایه و پذیرش ٣٢۵ شرکت در بورس تهران
۱۳۸۴-۱۳۸۱  

دوران گذار از اقتصاد دولتی به خصوصی

راه اندازی بورسهای منطقه ای
ایجاد بورس کالا
جورواجور سازی وسایل مالی، ظهور بازارگردانی، سبد اختصاصی و نهادهای تخصصی مشاوره سرمایه گذاری و…
رونق شدید در سال ١٣٨٢ و رکود بزرگ درسال ۱۳۸۴-۱۳۸۳

 

بورس اوراق بهادار تهران با هدف جذب نقدینگی و جمع آوری منابع پس اندازی پراکنده و هدایت اون به طرف مصارف سرمایه گذاری فعالیت خود رو در پیش گرفت. بر این پایه سیاستگذاران عزمشونو جزم کردن که پاره ای از وظایف تصدیگریهای دولتی به بخش خصوصی منتقل شه که این نقش مهم و اساسی در تجهیز منابع پیشرفت اقتصادی و انگیزه مؤثر بخشهای اقتصادی واسه مشارکت فعالانه در فعالیتهای اقتصادی داره (جعفرپور و فتحی، ۱۳۸۵).

 

۲-۱۰-۲-     نقاط ضعف و کاستیهای سیستم معاملاتی فعلی

معاملات سهام در سازمان بورس و اوراق بهادار به روش سنتی صورت میگیره و این در حالیه که در تعداد خیلی از بورسهای معتبر و پیشرفته دنیا نقش سیستمای سنتی کمرنگ شده و دیگه جوابگوی نیاز مشتریان نیس.

پیشرفت و گسترش فعالیت بورس در سالهای گذشته خیره کننده بوده، طوری که ارزش معاملات و حجم اون در سال ۱۳۸۴ به ترتیب ۳۰,۱ و ۳۳,۶ برابر ارزش و حجم معاملات در سال ۱۳۷۴ گردید. مطمئنا در شرایط الان، سیستم معاملاتی فعلی سازمان بورس و اوراق بهادار قادر به رفع خواسته های مشتریان و مشارکت کنندگان بازار و هم اینکه پاسخگویی به اونا نیست و تغییر روش ها و جانشین کردن روش های پیشرفته معاملاتی نیازیه که در سالهای گذشته به طور کامل محسوسه (جعفرپور و فتحی، ۱۳۸۵).

 

 

 

 

 

 

جزئیات سیستم معاملات الان در ایران در نمودار ۲-۱- به تصویر کشیده شده:

 

نمودار ۲-۱- سیستم الان معاملات در ایران

در سیستم سنتی، سفارشات خرید و فروش با مراجعه حضوری به دفاتر کارگزاری و پر کردن فرمهای مربوط به سفارشهای خرید و فروش انجام می شه. این سفارشات روزانه از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۲:۳۰ به وسیله کارگزاران وارد سیستم معاملاتی بورس می شه تا در صورت نبود وجود صف و امکان معامله، نقل و انتقال سهام انجام بشه. با کمی تفکر در شکل و مقایسه اون با روش معاملات در بورسهای پیشرفته به جربزه میشه کاهش کارایی این سیستم رو با در نظر گرفتن رشد حجم و ارزش معاملات و ظهور وسایل جور واجور بازار فهمید (جعفرپور و فتحی، ۱۳۸۵).

[۱] – Fahri & Movassaghi

[۲] – Konana

[۳] – Cullen

[۴] – Bakos

[۵] – Konana