مجلس شورای ملی و انقلاب مشروطه

دانلود پایان نامه
1- جامع نبودن قانون انتخابات
2- رعایت نشدن قاعده رقابت سیاسی از سوی بازیگران عرصه سیاست
3- عدم بی طرفی مجریان و ناظران درانتخابات . در مجموع وصف منصفانه بودن وعادلانه بودن در انتخابات کمتر منعکس شده است . چشم انداز اصلاح موارد سه گانه اگر چه سخت می نماید ، ولی دور از دسترس نیست . ١
از پیروزی انقلاب مشروطه در سال 1285 ه . ش تا پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357 ه . ش بیست و چهار دوره مجلس شورای ملی تشکیل شد که چگونگی برگزاری انتخابات و نحوه عملکرد هر یک از این ادوار در جای خود شایسته مطالعه و بررسی مستقلی است . از این بیست و چهار دوره ، پنج دوره در زمان سلطنت قاجاریه (1285-1304 ه .ش ) هفت دوره در زمان سلطنت پهلوی اول ( 1304-1320 ه .ش ) و دوازده دوره در زمان پهلوی دوم (1320-1357 ه .ش ) تشکیل شد که برگزاری انتخابات در هر یک از این دوره ها ویژگی خاص خود را دارد.٢
در 27 مرداد 1285 ه .ش مجلسی با حضور سه تا چهار هزار نفر جمعیت ، از جمله حدود پانصد نفر از روحانیون ، وزرا ، شاهزادگان و نایب السلطنه در مدرسه نظامیه تشکیل شد . به این ترتیب مجلس موقتی تشکیل شد که نمایندگان آن از طریق آراء مردم انتخاب نشده بودند . رأی مبارک همایونی بر آن تعلق گرفت که مجلس شورایی از منتخبین طبقات معینه به طوری که تفصیل آن در دست خط چهارده جمادی الثانی مشروح است ، تشکیل شود و لایحه قواعد انتخابات و لایحه نظام نامه این مجلس شورای ملی با کمال دقت و موافق دست خط همایونی ترتیب داده شود . ٣
انتخابات دوره اول مطابق نظام نامه انتخابات ، صنفی _ طبقاتی بود و طبقات شش گانه شاهزادگان قاجاریه ،علما و طلاب ، اعیان و اشراف ، ملاکین ، فلاحین و اصناف نمایندگان خود را برگزیدند . مجلس این دوره در مهر ماه 1285 با حضور مظفرالدین شاه گشایش یافت و پس از یک سال و هشت ماه فعالیت ، به دستور محمد علی شاه و توسط لیاخوف روسی به توپ بسته شد و نمایندگان انقلابی و سرشناس مجلس اغلب دستگیر ، زندانی ، مقتول و یا تبعید شدند . ١
ناظم الاسلام کرمانی در تاریخ بیداری ایرانیان ، مدعی است که این مجلس بر وفق نظام نامه نیست و دست تقلب و تدلیس در کار داخل شده و معتقد است متمولین با رشوه ، نتیجه انتخابات را تعیین کرده اند .
در 2 ذیقعده 1288 ه . ش نیز دومین دوره مجلس شورای ملی با 120 نماینده افتتاح و برگزار شد . فضای سیاسی ایران پس از فتح تهران ، نا آرام و پر تنش بود . انجمن های سری دوباره فعال شدند و فضای جامعه را نا امن کردند . برخی روزنامه ها به مقدسات دینی مردم توهین کردند . مجلس دوم خیلی زود گرفتار طوفان حوادث پس از مشروطه ایران شد.
مجلس سوم در سال 1333 ه. ق افتتاح گردید امام اندک زمانی بعد ، به دلیل اوضاع بحرانی تعطیل شد. این دوره مجلس پس از یازده ماه فعالیت تعطیل شد وایران نزدیک به شش سال فاقد مجلس گشت .
انتخابات مجلس چهارم در شرایطی برگزار می شد که ایران حدود پنج سال و نیم فاقد مجلس بود . دولت وابسته وثوق الدوله نیز تلاش داشت با تقلب در انتخابات نمایندگانی را به مجلس بفرستد که قرار داد 1919 را تصویب کنند . بنابراین انتخابات در فضایی آکنده از رعب و وحشت برگزار شد . عبدالله مستوفی درباره انتخابات این دوره می نویسد : « کمتر نقطه ای است که وکلای آن به آزادی انتخاب شده ، تهدید و تطمیع و حتی فشار و شلاق ، سهل است عوض کردن اوراق و آراء در آن مداخله نداشته باشد » . در شیراز ، در حالی که 15 هزار برگه رأی توزیع شده بود ، نماینده مورد نظر دولت با 25 هزار برگه رأی از صندوق بیرون آمد . افراد مسلح هر کدام بیش از 10 ورقه رأی به صندوق می انداختد و کسی جرأت نمی کرد اعتراض کند . در سیرجان ، حاکم شهر اعلام کرد هر کس تعرفه نگیرد ، 10تومان جریمه می شود . در روز اخذ رأی اوراق از پیش نوشته شده تحویل مردم شد و نام مستشار الملک از صندوق در آمد . در کوهپایه کرمان ،سربازان مأمور حفاظت صندوق ، ورقه پر شده رأی به دست مردم می دادند و هر کس رأی نمی داد، 10 تومان جریمه می شد .
دوره پنجم مجلس از این رو که مصوبات آن ، مسیر تاریخ ایران را تغییر داده ، دارای اهمیت است . انتخابات این دوره در تهران ، هنگام فعالیت مجلس چهارم انجام و ادامه آن در شهرستان ها و با دخالت امرای نظامی ، بعد از دوره مجلس چهارم تعقیب شد . این امر در کمیته ای تحت ریاست امیر لشکر خدایار خان و حزب تازه تأسیسی به نام دمکرات مستقل دنبال می شد و بر اساس لیست ارسالی از سوی این کمیته ، امرای لشکر زمینه انتخاب فرد مورد نظر را فرآهم می کردند . در تهران نیز مسئولان انتخابات با توزیع نامناسب تعرفه ، مشارکت مردم را به حداقل رساندند . ١
در زمان سلطنت رضا شاه هشت دوره انتخابات مجلس شورای ملی ( دوره های ششم تا سیزدهم ) برگزار شد که هفت دوره آن در زمان سلطنت وی افتتاح گردید و دوره سیزدهم در اویل سلطنت محمد رضا پهلوی فعالیت خود را آغاز کرد . نحوه برگزاری انتخابات دوره رضا شاه نتیجه تحولاتی بود که در فاصله بین سال های 1299 تا 1304 ه . ش در ایران به وقوع پیوست . ٢
انتخابات مجلس ششم در دوران رئیس الوزرایی محمد علی فروغی با شعار انتخابات آزاد ، با مداخله گسترده نظامیان آغاز شد . آگاهان علم سیاست با استهزا می گفتند انتخابات برای دولتیان آزاد است .
انجمن نظارت بر انتخابات به ریاست تدین وظیفه داشت فقط طرفداران رضا خان را روانه مجلس کند . به رغم تهدیدات و مداخلات نظامیان ، از تهران چند نماینده مردمی از جمله شهید مدرس به مجلس ششم راه یافتند .
از دوره هفتم به بعد ، انتخابات مجلس کاملا فرمایشی و انتخابات تبدیل به انتصابات شد ، به نحوی که اگر فردی از سوی وزارت دربار تأیید نمی شد ، نمی توانست به مجلس راه یابد .عدل الملک دادگر ریاست هیئت نظارت بر انتخابات مجلس هفتم را بر عهده گرفت . او از جمله افراد مورد اعتماد رضا خان بود که توانست انتصابات را در به اصطلاح انتخابات هفتم اداره کند . عوامل رژیم با تقلب گسترده مانع از راه یافتن نمایندگان واقعی مردم نظیر شهید مدرس به مجلس شدند .
انتخابات دوره هشتم نیز بدون مشارکت واقعی مردم و بر اساس لیست تعیین شده توسط تیمور تاش انجام شد .
در دوره نهم مهم ترین اقدام مجلس ، تصویب قرار داد نفتی 1933 بود که جایگزین قرار داد دارسی شد و به تاراج منافع مردم جنبه قانونی داد .
انتخابات مجلس دهم همانند سایر دوره ها ، با لیست ارسالی از سوی دفتر مخصوص شاهنشاهی که جایگزین دربار تیمور تاش شده بود ، انجام گرفت .
مجلس یازدهم همچون دیگر مجالس عصر پهلوی ، برخاسته از اراده شخص پهلوی بود . مجلسی مطیع و عاری از حضور نمایندگان مردمی .
انتخابات مجلس سیزدهم بر اساس لیست ارسالی از سوی دولت انجام شد . در این دوره ، رضا خان چون از عملکرد مجلس دوازدهم رضایت داشت ، با دیدن لیست دولت که قصد داشت تعدادی نماینده جوان وابسته به خود را وارد مجلس کند ، گفت : مگر وکلای سابق چه عیبی داشتند که به جای بعضی از آنها اشخاص دیگری را در نظر گرفته اید ؟ چنین بود که در این مجلس ، نمایندگان دوره دوازدهم به مجلس سیزدهم راه می یابند . ١
با توجه به شرایط بحرانی کشور ، بخصوص آذربایجان ، انجام انتخابات مجلس پانزدهم در ایران به تعویق افتاد ، تا اینکه در چهاردهم 1325 ، فرمان انجام انتخابات صادر شد . دولت قوام السلطنه با تشکیل حزب دموکرات ، خود را آماده کرده بود تا بیشتر کرسی های مجلس را اشغال کند . تقلبات گسترده حز دموکرات باعث شد هفتاد نمایده جدید که همگی عضو حزب دموکرات بودند وارد مجلس شوند . وضعیت در انتخابات دوره پانزدهم به نحوی بود که هنوز انتخابات انجام نشده ، معلوم بود چه کسانی به مجلس راه می یابند .
با توجه به اوضاع بحرانی کشور ، بخصوص آذربایجان ، انجام انتخابات مجلس پانزدهم در ایران به تعویق افتاد ، تا اینکه در چهاردهم 1325 ، فرمان انجام انتخابات صادر شد . دولت قوام السلطنه با تشکیل حزب دموکرات، خود را آماده کرده بود تا بیشتر کرسی های مجلس را اشغال کند . تقلبات گسترده حزب دموکرات باعث شد هفتاد نماینده جدید که همگی عضو حزب دموکرات بودند وارد مجلس شوند . وضعیت درانتخابات دوره پانزدهم به نحوی بود که هنوز انتخابات انجام نشده ، معلوم بود چه کسی به مجلس راه می یابد .