مدل ثانویه پذیرش فناوری و سیستم های اطلاعات

دانلود پایان نامه
متخصصان روانشناسی اجتماعی مدل ها و نظریه های مختلفی را برای بررسی رفتار افراد در مواجهه با فناوری ها و نوآوری ها ارائه کرده اند اما مدل پذیرش فناوری دیویس یکی از مدل هایی است که برای تشریح پذیرش و کاربرد فناوری های اطلاعاتی به طور گسترده ای استفاده شده است و یکی از ساده ترین و قدرتمندترین مدل ها در مورد کاربرد فناوری است. همانطور که اشاره شد این مدل از نظریه کنش مستدل آیزن و فیشن اقتباس شد و توسط دیویس مطرح گردید که بر اساس آن تصمیمات کاربران در پذیرش فناوری بر پایه سودمندی ادراکی و سهولت استفاده ادراکی تعریف می شود. (پیرعلیدهی 1392)
در زمینه آموزش الکترونیکی که موضوع مورد بررسی این پژوهش می باشد، سودمندی درک شده به باور کارکنان مبنی بر اینکه استفاده از نظام آموزش الکترونیکی موجب ارتقا و بهبود عملکرد یادگیری آنها می شود، اشاره دارد. هرچقدر این افراد، این احساس را داشته باشند که استفاده از نظام آموزش الکترونیکی برای آنها مفید خواهد بود، در آن صورت احتمالاً، احتمال پذیرش این فناوری افزایش و در نتیجه، تجربه یادگیری آنها و میزان رضایتشان از نظام های آموزش الکترونیکی نیز بهبود چشمگیری می یابد. به همین ترتیب نیز، سودمندی درک شده بر قصد پذیرش نظامهای آموزش الکترونیکی نیز اثرگذار خواهد بود.
سهولت استفاده از دیدگاه فرد، سطحی است که فرد به این باور می رسد که کار با یک سیستم خاص بدون انجام دادن تلاش خاصی میسر است. نکته مهم در طراحی یک نظام آموزش الکترونیکی اثربخش،کاربرپسند بودن آن است انتظار می رود که سهولت استفاده درک شده بر سودمندی درک شده و قصد رفتاری افراد برای استفاده از نظامهای آموزش الکترونیکی اثرگذار باشد. تحقیقات بسیاری شواهدی را دال بر تأثیر سهولت استفاده درک شده بر قصد رفتاری افراد برای استفاده از نظامهای آموزش الکترونیکی، چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم و از طریق تأثیر بر سودمندی درک شده، ارائه کرده اند.(نوری 1392)
تعاریف مربوط به برساخته های اصلی مدل پذیرش فناوری به طور خلاصه در جدول زیر ارائه شده است.
جدول 2-2. برساخته های اصلی مدل پذیرش فناوری(رستگارپور 1392)
برساخته اصلی
تعریف
درک از سودمندی
برداشت ذهنی یک کاربر درخصوص اینکه استفاده از یک سیستم کاربردی خاص در آینده باعث افزایش عملکرد شغل او در یک عرصه یا زمینه سازمانی می شود.(دیویس 1989)
درک از سهولت استفاده
درجه ای که یک کاربر انتظار دارد در آینده استفاده از سیستم مورد نظر بی نیاز از تلاش و کوشش باشد(دیویس 1989)
نگرش
احساس منفی یا مثبت فردی(ناشی از ارزیابی) درباره انجام رفتاری مشخص(فیشن و آیزن 1975)
اگر چه مدل TAM با نمونه های مختلف و در موقعیت های گوناگونی آزمون شده و اعتبار آن در توضیح پذیرش و استفاده از سیستم های اطلاعات تأیید شده است، با این حال مدل های توسعه یافته بسیاری برای مدل TAM پیشنهاد شده است. برای توضیح چگونگی تأثیر هنجارهای ذهنی و فرایندهای شناختی بر سودمندی درک شده و نگرش، مدل اولیه پذیرش فناوری TAM را با عنوان مدل TAM2 توسعه داده اند. در این مدل از یک طرف اقلام متغیرهای بیرونی مشخص شده، از طرف دیگر، عنصر نگرش از آن مدل حذف شده است. دلیل حذف نگرش این است که درک سودمندی و درک سهولت استفاده از فناوری به عنوان باورهای رفتاری در مدل اولیه پذیرش فناوری منجر به ایجاد نگرش مثبت یا منفی در فرد می شود. بنابراین در مدل ثانویه پذیرش فناوری که هر دو عامل وجود دارند و لزوماً وجود این دو برای ایجاد نگرش لازم است، از آوردن متغیر جداگانه با عنوان نگرش صرف نظر شده است. مدل TAM2 سعی بر آن دارد که درک افراد از سودمندی فناوری و قصد استفاده از آن را از لحاظ تأثیرات اجتماعی و فرایندهای ادراکی تشریح کند.
فرایند تأثیرات اجتماعی(هنجار ذهنی، اختیاری بودن، تصویرذهنی) و فرایندهای ادراکی(ارتباط شغلی، کیفیت خروجی، قابلیت اثبات پذیری نتایج، سهولت استفاده درک شده) به صورت چشمگیری در پذیرش فناوری به وسیله کاربر مؤثر هستند. همچنین فرض می شود که تأثیر فرایندهای اجتماعی بر سودمندی درک شده و قصد استفاده با افزایش تجربه کاربر در طول زمان کاهش پیدا می کند.(قربانیزاده 1392)
سیستم های عامل و ابزار یادگیری آنلاین یک منبع بسیار مفید برای اهداف آموزشی فارغ از فضا و زمان می باشند. موفقیت کاربر، با این حال، تا حد زیادی در مورد چگونگی شرایط و در روند یادگیری بستگی دارد. به همین دلیل، برای تعیین و یا ارزیابی پذیرش این فن آوری اطلاعات بسیار مهم است. پذیرش و استفاده از فن آوری های جدید به طور گسترده ای در دو دهه گذشته مورد مطالعه قرار گرفت، به خصوص مدل پذیرش فناوری TAM از دیویس و همکاران در 1989 ، پس از آن TAM2 مدل دیویس و ونکاتش در سال 2000 و مدل TAM3 از ونکاتش و بلا در 2008 که این مدل ها ارائه راه قوی و قابل اعتماد برای پیش بینی چگونگی پذیرفته شدن یک تکنولوژی جدید و در نهایت استفاده می شود. اگر چه بسیاری از موسسات آموزشی در حال حاضر از وب در سیستم های تدریس خود استفاده می کنند ولی در مقایسه استفاده از تکنولوژی، مطالعات کمی با تمرکز بر شناسایی عواملی که پذیرش فناوری را بیشتر می کند انجام شده است. مطالعات اولیه بر روی TAM به طور عمده در سه حوزه یا منافع متمرکز کرده اند:
اول: تکرار مدل TAM با تمرکز بر جنبه های روانی برساخته ها
دوم: مطالعات که تاکید بر اهمیت نسبی برساخته های اصلی TAM
سوم: مطالعات با هدف اضافه کردن برساخته های جدید را به عنوان عوامل و یا متغیرهای اصلی
این متغیرها جدید را می توان به شرح زیر طبقه بندی:
تفاوت های فردی از قبیل ویژگی های شخصی و یا جمعیتی یا تجربه، در میان دیگران
برجسته ترین ویژگی های سیستم این است که می تواند به مثبت یا منفی بودن سودمندی درک شده و یا سهولت استفاده درک شده کمک کند.
تاثیر اجتماعی، یعنی فرایندهای اجتماعی و مکانیزم های که تحت تاثیر جنبه های مختلف فناوری اطلاعات درک شود
فعال کردن شرایط مانند حمایت سازمانی به منظور تسهیل استفاده از فناوری اطلاعات