مدل پنج عاملی شخصیت و ویژگی‌های شخصیتی

دانلود پایان نامه

درون‌‌گرای حسی: در ظاهر بی‌اعتنا و خشک، خود را در فعالیت‌های هنر شناختی ابراز می کنند.
درون‌‌گرای شهودی: بیشتر در ارتباط با ناهشیار هستند تا واقعیات روزمره.
با وجود فقدان توافق درباره تعداد صفات بنیادی شخصیت، مطالعات، صفات مشترکی را به دست داده است.
دو بعدی که در بیشتر مطالعات تحلیل عوامل شخصیت یافت شده عبارتند از«برونگرایی-درون‌‌گرایی» و «استواری- نااستورای هیجانی». در انتهای درون‌‌گرایی این مقیاس، افراد خجولی قرار دارند که ترجیح می‌دهند در تنهایی کار و کوشش نمایند و به خصوص هنگام روبرو شدن با فشار یا تعارض هیجانی در خود فرو روند. در انتهای برون‌گرایی، افرادی قرار دارند که مردم آمیزند و حرفه‌‌هایی را ترجیح می‌دهندکه در آنها مستقیماً با مردم رابطه داشته باشند. این افراد زمانی که تحت فشار باشند مشارکت دیگران را می‌طلبند.
استورای- نااستورای، بعد هیجان پذیری است که افراد آرام، سازگار و قابل اعتماد در انتهای استواری آن و اشخاص مضطرب‌عصبی و غیر قابل اعتماد در انتهای دیگران قرار می‌گیرند. (اتکینسون و همکاران، 1381).
2-7-مدل پنج عاملی شخصیت
طبقه‌بندی چارچوبی نظام دار برای تمایز قائل شدن، نظم دادن و نام گذاری انواع گروه ها در یک علم می‌باشد(جان و پروین، 1381). از جمله اهداف اصلی طبقه‌بندی‌های علمی، ارائه از حوزه‌های اصلی و غالب یک علم است که از طریق آن می‌توان تعداد زیادی از موارد خاص و منفرد را به جای بررسی جداگانه، به صورت (گروهی و متعاقباً) ساده‌تر، مورد بررسی قرار داد. علاوه بر اینکه، یک طبقه بندی که به صورت عمومی پذیرفته شده است، می‌تواند تا حد زیادی فرآیند افزایش و انتقال یافته‌های تجربی را از طریق ارائه یک سیستم نامگذاری و واژگان استاندارد تسهیل کند(جان و سریواستاوا، 1999). خوشبختانه علی‌رغم وجود چنین دشواری هایی، می توان ادعا کرد پس از چندین دهه تحقیق، روان‌شناسان شخصیت در حال نزدیک شدن به یک وفاق عمومی در مورد ویژگی‌های شخصیتی انسان می‌باشند: مدل پنج عاملی شخصیت (جان و سریواستاوا،1999).
بر اساس این مدل، شخصیت از پنج بعد اصلی تشکیل شده است که عبارتند از:روان رنجور خویی (N)، برونگرایی (E)، انعطاف پذیری (O)، سازگاری (A)، وظیفه‌شناسی (C). حجم انبوهی از تحقیقات در زمان‌های مختلف و با ابزارهای و نمونه‌های متفاوت، اصلی بودن این پنج عامل را تایید کرده‌اند و نشان داده‌اند که هر پنج عامل مذکور از اعتبار همگرا و تفکیکی بین ابزار و بین ناظر خویی برخوردارند و در طی تحول فرد نیز نسبتاً پایدار می‌مانند. هر کدام از عامل‌ها یک بعد هستند نه یک گونه یا نوع (مانند تیپ‌های شخصیت) بدین معنا که تفاوت افراد در هر بعد و مولفه، تفاوت کمی و درجاتی است. در این مدل هر عامل از شش مؤلفه تشکیل شده است که به صفات مختلف تحت پوشش آن عامل اشاره دارند(جهان و پروین، 1381)
2-8-پیشینه تاریخی مدل پنج عاملی شخصیت
مک دوگال (1932؛ به نقل از گروسی فرشی، 1380) در اولین نشریه خود درباره منش و شخصیت (که بعداً به نام مجله شخصیت منتشر شد) در باره گستردگی معانی خاص منش و شخصیت با دو مفهوم متفاوت بحث می‌کند. او در این نشریه فرضیه‌هایی را مطرح می‌کند که مورد علاقه‌اش می‌باشد و در آن می‌گوید که شخصیت ممکن است بر اساس تحلیل وسیعی از پنج عامل تفکیک به نام‌های «منش، هوش، مزاج، خلق یا گرایش، خشم و غضب» توجیه می‌شود. هر یک از این عوامل پیچیده و دارای متغیر‌های فراوان است. کلیچ (1926، به نقل از گروسی فرشی، 1380) عنوان می‌کندکه تحلیل دقیقی از زبان به فهم شخصیت کمک خواهد کرد. آلپورت و آدبرت (1936) بررسی زبان خودشان را بر عهده گرفتند و زمینه را برای تحقیقات بعدی فراهم ساختند. بنابراین می‌توان گفت تا حدودی این پنج بعد عمده در بر الگویی در تنظیم تفاوت‌های فردی است و بدین ترتیب وجود ابعاد پنج‌گانه اصلی به تأیید رسید(پروین و جان، 1381).
مدل پنج عامل شخصیت رابرت مک‌کری و پلی کاتسیا
مهمترین تغییر در مدل نورمن هنگامی بوجود آمد که مک‌کری و کاستا مدل پنج عامل جدید را ارائه دادند و آن تغییری بود که در بعد فرهنگ صورت پذیرفت. آنها مدعی شدند که این بعد تنها بار عاملی اندکی به مواد مربوط به فرهنگ دارند. در عوض بار عاملی زیادی با اصیل بودن، خلاقیت، مستقل بودن و جرأت ورزی دارد. بنابراین آنها این عامل را تجربه‌پذیری نام نهادند. نتایج تحقیقات نشان داده است که این مدل برای سنجش شخصیت افراد در گستره و قالب سرشتی به اندازه کافی مناسب است(کارور وشیر، 1992). بر اساس نظر مک‌کری می‌توان معتقد شد که مدل پنج عاملی در بین تقریباً تمام سازه‌های صنعتی شخصیت، دارای وارایانس مشترکی بوده، بر اساس آن می‌توان آنها را در قالب پنج عامل روان رنجور خویی، برونگرایی، انعطاف پذیری، سازگاری، و وظیفه شناسی خلاصه نمود(شولتز، 1390). این پنج عامل نه تنها در مقیاس‌های رتبه‌ای همسالان (تیوپس و کریستال، 1992 و 1961) وجود دارند، در ویژگیهای توصیفی سویسه (1997)، در پرسشنامه اندازه‌گیری نیاز و انگیزش کاستا و مک‌کری، 1998) در مقایس‌های تخصصی مجموعه A کالیفرنیا لنینگ (1994) و در مجموعه علایم اختلالات شخصیت کلارک و لیوسلی (1997) نیز آشکار هستند (مک‌کری و کاستا، 1998)
این مدل سودمندی زیادی درزمینه وحدت‌بخشی و انسجام بخشیدن به مفاهیم و اندازه‌گیری‌های گوناگون داشته است. تحقیقاتی که با مدل پنج عاملی مرتبط می‌شوند، جمعیت‌های گوناگون را در بر می‌گیرند (مک‌کری و همکاران، 1998).
و غالباً دوره‌های متعدد زندگی را تحت پوشش قرار می‌دهند (کاستا و مک‌کری، 1992).
ابعاد شخصیت در مدل پنج عاملی شخصیت مک‌کری و کاستا
رابرت مک‌کری(1949)و پل‌کاستا(1942) با مطالعه مستمر در مرکز پژوهشهای پیری‌‌شناسی مؤسسه علمی تندرستی «مریلند» و با تکیه بر روش تحلیل عاملی به پنج عامل نیرومند در شناخت ویژگی‌های شخصیت انسانها دست یافتند که هرکدام از این 5 عامل در درون خود شش ویژگی خاص (جمعاً 30 ویژگی) را شامل میشوند و در واقع پنج عامل معرفی شده را میتوان «سوپر صفات» نامید. (هازینسکی و همکاران، 2000)
مدل ارائه شده از سوی رابرت مک کری و پل کاستا به مدل پنج عاملی شخصیت مشهور است. این مدل شخصیت افراد را به پنج بعد بزرگ شامل روان رنجور خویی، برونگرایی، انعطاف‌پذیری، سازگاری و وظیفه‌شناسی تقسیم می‌کند.از این پنج عامل، دو عامل برون‌گرایی و مقبولیت به صفات شخصیتی دارای ماهیتی بین شخصی مربوطاند.عامل وظیفه‌شناسی اساساً صفات رفتاری هدف‌گرا و نیز کنترل تکانهها به شکلی جامعه پسند رادر بر میگیرد. در عامل نوروزگرایی، پایداری هیجانی در برابر گسترهای از هیجانات منفی مانند غم، تحریک‌پذیری، تنش عصبی و … قرار میگیرد و عامل گشودگی نیز به گستردگی، عمق و پیچیدگی وجوه فکری، ذهنی، و تجربیات فرد مربوط است.
2-9-روان رنجور خوییN
مؤثرترینقلمرو مقیاسهای شخصیت تقابل سازگاری یا ثبات عاطفی با ناسازگاری یا روان رنجور خویی است. متخصصین بالینی انواع گوناگونی از ناراحتی‌های عاطفی، چون ترس اجتماعی، افسردگی و خصومت را در افراد تشخیص می‌دهند، اما مطالعات بی‌شمار نشان می‌دهد، افرادی که مستعد یکی از این وضیعت‌های عاطفی هستند، احتمالاً وضعیتهای دیگر را نیز تجربه میکنند(مک کری و کاستا، 1992).
تمایل عمومی به تجربه عواطف منفی چون ترس، غم، دستپاچگی، عصبانیت، احساس گناه و نفرت مجموعه N را تشکیل می دهند، و بیشترین آمادگی برای ناراحتیهای روانشناختی را دارد.عواطف شکننده مانع از سازگاری می‌شود، هر چند مستعد داشتن علایق غیر منطقی هستند و کمتر قادر به کنترل تکانش‌های خود بوده و خیلی ضعیف‌تر از مردان و زنان با نمره بالا در دیگران با استرس کنار میآیند. هم چنان که اسم این عامل نشان میدهد، بیمارانی که به طور سنتی به عنوان نوروتیک تشخیص داده شده‌اند کلاً نمره بالایی در پرسشنامه N به دست میآورند(به عنوان مثال آیرنگ 1964 به نقل از مک کری و کاستا 1992). اما مقیاسهای N اندازههایی همانند سایر مقیاسهایش یک بعد از شخصیت سالم را اندازه می‌گیرد. نمرات بالا ممکن است نشانه احتمال ابتلا به برخی از اختلالات روانی در نظر گرفته شود و نمرات بالای N ممکن است از انواع مشکلات روان پزشکی باشد. اما زیر مقیاس با یک اختلال قابل تشخیص روایی همراه نباشد. به عنوان مثال یک فرد ممکن است اختلال شخصیت چند اجتماعی داشته باشد و نمره بالایی در N کسب نکند و وقتی که نمره N پائین است دارای ثبات عاطفی بوده و معمولاً آرام، معتدل و راحت هستند و قادرند که با موقعیتهای افرادی که نمرات آنها در N فشارزاست، بدون آشفتگی یا هیاهو روبرو شوند.
2-10-برونگرایی(E)