معرفی کارت امتیازی متوازن و مدل کارت امتیازی متوازن

دانلود پایان نامه

کارت امتیازی متوازن تکنیکی است که در آن استراتژی سازمان به شاخص های عملکرد قابل اندازه گیری تقسیم شده و از طریق اجرای آن سیستمی روی سنجش استراتژی ایجاد می شود.
کارت امتیازی متوازن ابزاری مدیریتی است برای تبدیل دیدگاه ها و استراتژی به اهداف قابل اندازهگیری و ارتباط دهنده تصمیمات استراتژیک و معیارهای عملکرد در سطوح کلیدی مؤسسه (ابراهیمی، 1383 ، ص 8 ـ 9)
2 ـ 10 ـ 3 . سیر تکامل کارت امتیازی متوازن
در دهه 1950 ، دراکر اصولی را مطرح کرد که تحولی در مبانی مدیریت ایجاد کرد. برای تجزیه و تحلیل سازمان، عناصر استراتژیک را محور قرار داد و این رویکرد را مدیریت بر مبنای هدف نام گذاری کرد. این سیستم استراتژی سازمان را به شاخص های کمی و کیفی بخصوص در حوزه های انسانی، مالی، تولید و خلاقیت تقسیم می کرد. مدیریت بر مبنای هدف جریانی را پایه گذاری کرد که منجر به ابداع شیوه های مهندسی مجدد فرایندهای تجاری و مدیریت عملکرد مانند الگوبرداری، مدیریت کیفیت جامع، هزینه بر مبنای هدف، مدیریت عملکرد و سرانجام کارت امتیازی متوازن برای بهره وری شد.
در واقع عناصر اصلی مدل کارت امتیازی متوازن همان مفروضات مدیریت بر مبنای هدف بود ولی تاکید بیشتری بر بازخورد نتایج دارند. پیتر دراکر (1945) در کتاب معروف خود تحت عنوان “اجرای مدیریت” یادآور میشود که مدیریت عملی است که با تصمیم گیری و اقدام روزانه با در اولویت قرار دادن مسائل اقتصادی انجام میشود. (الوانی و سید نقوی، 1382 ، ص 6 ـ 7)
در دهه 1980 “کاپلان و جانسون ” با استفاده از نظرات دراکر به رفع این نقیصه پرداخته و تلاش کردند تا به سنجش و اندازه گیری بهره وری بپردازند که حاصل کار آن ها طراحی مدل کارت امتیازی متوازن بود. (جانسون ، 2001، ص 6)
تکامل کارت امتیازی متوازن را بر اساس نوع کاربرد می توان به سه دوره تقسیم کرد:
دوره اول: در این دوره که از سال 1992 همزمان با معرفی کارت امتیازی متوازن شروع شده، کارت امتیازی متوازن به عنوان ابزاری جهت ارزیابی عملکرد سازمان و مدیریت شناخته شده است.
دوره دوم : این دوره که از سال 1996 شروع شده کارت امتیازی متوازن به عنوان یک سیستم مدیریت استراتژیک به کاربرده شده است.
دوره سوم : که از سال 2001 شروع شده و افزون بر کاربردهای قبلی از کارت امتیازی متوازن به عنوان چارچوبی جهت ایجاد تغییرات سازمان استفاده شده است. (ابراهیمی، 1383، ص 9)
کارت امتیازی متوازن بعد از گذشت از سه نسل به تکامل رسید که عبارتند از:
الف) کارت امتیازی متوازین نسل اول
کارت امتیازی متوازن شامل چهار دسته معیار می باشد که چهار وجه آن را تشکیل می دهد. عبارت متوازن در کارت امتیازی متوازن به معنای زیر است:
ـ ایجاد توازن بین معیارهای مالی و غیر مالی
ـ ایجاد توازن بین معیارهای درون نگر و معیارهای برون نگر
ـ ایجاد توازن بین معیارهای پیش نگر که بر فعالیت های آینده تمرکز دارند و معیارهای پس نگر که مربوط به فعالیت های گذشته میباشد.
ب ) کارت امتیازی متوازن نسل دوم
ابداع کنندگان کارت امتیازی متوازن در دومین مقاله خود در سال 1993 کارت امتیازی متوازن را نه فقط بعنوان یک سیستم اندازه گیری بلکه یک سیستم مدیریتی مطرح کردند و بر نقش چشم انداز ماموریت و استراتژی سازمان در آن تاکید کردند . آن ها بیان داشتند که بسیاری از شرکت ها از تعداد زیاد سنجههای عملیاتی برای فعالیت ها استفاده می کنند. این سنجه ها بخشی از پایین به بالا هستند و از نیازهای موردی نشأت گرفته اند. اما سنجه های کارت امتیازی متوازن بر اهداف استراتژیک سازمان و نیازهای رقابتی استوار می باشد.
ج) کارت امتیازی متوازن نسل سوم
کاپلان و نورتون در سال 1996 شکل توسعه یافته تری از کارت امتیازی متوازن را به عنوان یک سیستم مدیریت استراتژیک ارائه کردند. آنان عنوان کردند که سیستم های سنتی مدیریت در برقراری ارتباط بین استراتژی های بلند مدت شرکت با اعمال کوتاه مدت آن ناتوانند . اما مدیرانی که کارت امتیازی متوازن استفاده می کنند مجبور نیستند بر سنجه های مالی کوتاه مدت به عنوان معیار منحصر عملکرد شرکت تکیه کنند. کارت امتیازی متوازن به آنان اجازه می دهد که چهار فرایند مدیریتی جدید آغاز کنند که جداگانه و در ترکیب با هم به برقراری ارتباط بین اهداف استراتژیک بلند مدت و اعمال کوتاه مدت کمک کند. (ابن الرسول و رضایی، 1383 ، ص 44 ـ 45)
2 ـ 10ـ 4. معرفی کارت امتیازی متوازن
در سال 1987 تحقیقی توسط انجمن حسابداران آمریکا و موسسه (A.M.I) نشان داد که 60 درصد از مجموع 20 مدیر مالی و 64 مدیر اجرایی شرکت های آمریکایی از سیستم ارزیابی عملکرد ناراضی هستند و نارسایی سنجش مالی صرف پیش از پیش نمایان گردید. امروز دانش و قابلیت کارکنان، روابط با مشتریان و تأمین کنندگان کیفیت محصولات و خدمات، فناوری اطلاعات و فرهنگ سازمانی دارایی به مراتب ارزشمندتر از دارایی فیزیکی است. توانمندی سازمان ها در به کارگیری این دارایی ها نامشهود قدرت اصلی ارزش آفرینی آن ها را رقم می زندو معیارهای مبتنی بر سنجه های مالی نشان دهنده رویدادهای تاریخی و گذشته اند و خلاصه ای از فعالیت های سازمان را در دوره های گذشته ارائه می دهندبه طوری که ارزیابی عملکرد مبتنی بر سنجه های مالی، وزن بیش از حد به سود و زیان کوتاه مدت شرکت داده و عوامل موثر بر مبالغ سود را تحت تاثیر قرار می دهد و دراین راستا همه اقدامات مربوط به کاهش هزینه و افزایش درآمدها مثبت ارزیابی می شوند. در حالی که بسیاری از این کاهش هزینه ها مانند برنامه آموزشی کارکنان و توقف فعالیت های تحقیق و توسعه اگر چه سود را افزایش می دهند ولی موجب از دست دادن موقعیت رقابتی شرکت شده و سود بلند مدت را به مخاطره می اندازند. (بختیاری، 1386، ص 11 ـ 13) کارت امتیازی متوازن اولین بار در سال 1992 توسط کاپلان و نورتون در مجله هاروارد بیزینس ریویو معرفی گردید آن ها نتیجه مشاهدات خود را در تحقیقی تحت اندازه گیری عملکرد در سازمان آینده (که در سال 1990) صورت گرفته بود) و به نام کارنامه متوازن معرفی کردند. نتایج این تحقیق، نشان دهنده میل به جایگزینی شاخص های مالی با برخی شاخص های غیر مرتبط با حوزه مالی، که بعدها شاخص های غیر مالی نامیده شده بود. کارت امتیازی متوازن در سال 1992 صرفاً یک سیستم اندازه گیری بود که شاخص های مالی را در کنار شاخص های غیر مالی قرار می داد. چهار جنبه اندازه گیری در این مدل عبارتند از: مالی، مشتریان، فرایندهای داخلی و رشد و یادگیری .
در سال 1996 کارت امتیازی متوازن به ابزاری مدیریتی تبدیل شد و شاخص ها با استفاده از روابط علت و معلولی با هم مرتبط شدند. بدین ترتیب شاخص های مالی، خروجی نهایی سیستم بوده که نشان دهنده نتایج مالی هستند که منجر به رشد و ارتقای سازمان در بلندمدت می شوند.
امروزه کارت امتیازی متوازن بعنوان یک سیستم یادگیری و مدیریت استراتژیک شناخته شده که بر پایه اهداف جامع شرکت، ایجاد ارزش در بلند مدت را مد نظر قرار می دهد.
هسته اصلی کارت امتیازی متوازن توسط چشم انداز و استراتژی شکل میگیرد. این دو در واقع پایه ای جهت تشکیل چهار جنبه کارت امتیازی متوازن هستند. و نتایج مالی زمانی بدست می آیند که تلاش های سازمان درسه حوزه دیگر بخوبی هدایت شود. (صدوقیان و تدوین، 1386، ص 49 ـ 50)
مالی