مقاله رایگان درمورد پرسش نامه، سلامت خانواده، مفهوم وجود

دانلود پایان نامه

مربوط ، این مفهوم و ابعاد در نظر گرفته شده برای آن به صورت شفاف مشخص شوند. (ویلی ، 2000 ، کینگ ، 2003).
آنچه که در تعریف کیفیت زندگی اهمیت دارد این است که با آن بتوان میان مفهوم و سایر مفاهیم مرتبط مانند خوب بودن ، وضعیت سلامت، رضایت از زندگی و امید تمایز قایل شد. نظریات متفاوتی در مورد کیفیت زندگی وجود دارد. بعضی از محققین معتقدند تنها در صورتی که تواماً چندین بعد از سلامتی سنجیده شود می توان آن را کیفیت زندگی نامید. عده ای نیز براین باورند که یک تعریف واحد که در تمام مراحل یک بیماری یا در جوامع مختلف کاربرد داشته باشد برای این مفهوم وجود ندارد.
اغلب صاحب نظران در این زمینه توافق دارند که کیفیت زندگی،حقایق مثبت و منفی زندگی را درکنار یکدیگر در نظر می گیرد و چند بعد دارد .از طرفی آن را یک مفهوم ذهنی (subjective) و پویا (dynamic) قلمداد می نمایند . ذهنی به این معنا که حتماً باید توسط خود شخص، براساس نظر او و نه فرد جایگزین تعیین گردد و پویا یعنی در طی زمان تغییر خواهد کرد و لذا ضروری است در دوره ای از زمان اندازه گیری گردد. اگر چه ذهنی بودن دامنه های کیفیت زندگی از نظر برخی دانشمندان کافی نیست به طوری که برخی از صاحب نظران بر این باورند که هر یک از دامنه های کیفیت زندگی باید قابلیت این را داشته باشد که هم به صورت ذهنی و هم به صورت عینی (objective) قابل اندازه گیری باشد. این گروه معتقدند سنجش ذهنی اگر چه لازم است ولی کافی نیست . مهم این که در هر تحقیق که مرتبط با کیفیت زندگی باشد تعریف آن از نظر محقق روشن گردد.(ویلی ، 2000).
بنا به تعریف سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی ، درک یک افراد از موقعیت خود در زندگی از نظر فرهنگ، سیستم ارزشی که در آن زندگی می کنند، اهداف ، انتظارات، استانداردها، و اولویت هایشان است . پس موضوعی کاملاً ذهنی بوده و توسط دیگران قابل مشاهده نیست و بر درک افراد از جنبه های زندگی استوار است . (سازمان بهداشت جهانی ، 1377).
2-7-2- ابعاد کیفیت زندگی
علاوه بر تعریف کیفیت زندگی ضروری است که ابعاد مورد بررسی آن را در آموزش ، پ‍ژوهش و طب مشخص کرده باشیم.
جهت یافتن دامنه های موجود در این مفهوم معمولاً با رویکرد استقرایی134 از دادههای کسب شده از خود فرد و با استفاده از روش های آماری مانند آنالیز فاکتوری، قوی ترین تعیین کنند ههای کیفیت زندگی را به عنوان دامنه های آن در نظر گرفته اند. اغلب دانشمندان توافق دارند که مفهوم کیفیت زندگی همواره 3 بعد زیر را در بر می گیرد.
1ـ فیزیکی: مفاهیمی مانند قدرت، انرژی ، توانایی، انجام فعالیت های روزمره و مراقبت از خود از این دسته هستند.
2- روحی: زندگی و هدف و معنای زندگی را در بر می گیرد . ثابت شده است که بعد روحی، زیر مجموعه بعد روانی نبوده و یک دانه مهم و مستقل محسوب می شود.
3ـ علایم مربوط به بیماری با تغییرات مربوط به درمان: در این راستا مواردی مانند درد، تهوع و استفراغ را می توان نام برد. این بعد بیش تر در ابزارهای اختصاص مورد توجه واقع می شود.
رابطه این دامنه ها با یکدیگر نیز از اهمیت زیادی برخوردار می باشد. برای تفسیر درست این رابطه ، آگاهی از زیربنای تئوری آن ها لازم است . (ویلی، 2000).
در تحقیقات دیگر دامنه های متفاوتی برای کیفیت زندگی متصور می شوند. برای مثال 5 بعد در نظر گرفته شده توسط Padilla شامل خوب بودن از نظر روانی ، دغدغه های اجتماعی، کنار آمدن با شکل ظاهری، خوب بودن جسمانی و پاسخ به درمان است.
فرل135 چهار بعد “خوب بودن فیزیکی” شامل توانایی عملکردی ، قدرت ، خستگی ، خواب ، اشتها و… “خوب بودن روانی” شامل اضطراب، افسردگی، لذت و تفریح، درد ، شادی ، ترس ، توجه و تمرکز ،
“دغدغه های اجتماعی” شامل نقش در خانواده و جامعه، رابطه با اطرافیان، محبت ، روابط جنسی و مشکل ظاهری و در نهایت “خوب بودن روحی” شامل رنج کشیدن، مذهب و.. . را برای کیفیت زندگی در نظر گرفته است . فرنز136 نیز چهار بعد تقریباً مشابه ” سلامت و عملکرد “، ” اجتماعی ـ اقتصادی ” .
“روانی ـ روحی” و ” فامیلی ” شامل بچه ها ، همسر و سلامت خانواده را جهت این مفهوم امتحان و اثبات نموده است (زکی ،1385).
دانشمندان دیگری نیز بر این باور بوده اند که شادی و رضایت، دو مشخصه اصلی کیفیت زندگی بوده و دامنه هایی که به آن ها اشاره شد می توانند به عنوان عوامل مؤثر بر این دو خصوصیت در نظر گرفته شوند. در واقع این گروه از نظریه پردازان کیفیت زندگی را به عنوان یک تجربه شناختی که با رضایت از ابعاد مهم زندگی از نظر خود فرد نشان داده می شود و نیز یک تجربه احساس که با شادی تظاهر می یابد می شناسند (کنیگ، 2003).
در واقع با این تعاریف ، درک خود فرد از سطوح شادی و رضایت در ابعاد ذکر شده ، مشخص کننده سطح کیفیت زندگی او خواهد بود. بنابراین کیفیت زندگی هر فرد تحت تاثیر خصوصیات زمینه ای فرد، وضعیت اجتماعی، فرهنگی و محیطی او قرار داد. (کینگ ، 2003).
3-7-2- ابزار اندازه گیری عمومی در مقابل ابزار خاص
ابراز اندازه گیری عمومی، با استفاده از ابزار عمومی می توان کیفیت زندگی را در ابعاد وسیعی در گروههای مختلف بیماران مانند بیماران قلبی ، ریوی ، عروقی . ایدز ، سرطان یا افراد سالم با استفاده از یک پرسشنامه سنجید و با یکدیگر مقایسه نمود. این نوع ابزار مخصوصاً در مواردی که افراد بیمار نیستند ولی کیفیت زندگی به دلایل متفاوت پایین است تعیین کننده خواهد بود. (میمندی نیا ، 1384).
ابزار عمومی در دو گروه قرار می گیرند :
الف ـ نمای سلامتی (Health Profile) مختلف و
جود ندارد و به طورکلی این ابزارها به اندازه ابزارهای عمومی کامل نیستند در عوض از حساسیت و قابلیت پاسخگویی بیشتری برخوردارند. ( میمندی نیا ، 1384).
ابزارهای اندازه گیری یگانه در مقابل ابزارهای اندازه گیری چند گانه :
برخی از محققین برای دستیابی به پوشش مناسبی از ابعاد، چندین آزمون پی در پی انجام می دهند. این کار داده های با ارزشی جهت هر یک از ابعاد کیفیت زندگی فراهم می کند. ولی در این حالت استفاده جداگانه یکی از این ازمون ها یا حجم نمونه کم مشکل آفرین خواهد بود. از طرفی در این رویکرد ارائه یک امتیاز خلاصه شده ممکن نیست و آنالیز چند متغیره ارجح می گردد. در این حالت این امکان وجود دارد که بیماران برای ابعاد مختلف، وزن های متفاوتی براساس باورشان که خود متاثر از شدت بیماری آن ها، فرهنگ، مذهب و یا تجربیات گذشته آنهاست ، قائل شوند.
ابزارهای با امتیاز خلاصه شده در مقابل ابزارهای اندازه گیری با امتیاز جدا برای هر بعد
برخی از ابزارهای موجود مانند FACT137 یک نمره کلی که از امتیاز ابعاد متفاوت اندازه گیری شده محاسبه می گردد، خواهند داشت. در مقابل ابزارهای دیگر برای هر بعد، امتیاز جداگانه ای را به تفکیک گزارش می نمایند. یکی از خصوصیاتی که برای شاخص مناسب و قابل استفاده در سیاست گذاری ها مطرح است، وجود یک عدد کلی برای وضعیت کیفیت زندگی است. اگر چه بسیاری از نویسندگان با این موضوع موافق نیستند ولی اغلب صاحب نظران بر این باورند که قابل ارائه بودن کیفیت زندگی در یک عدد خلاصه شده می تواند سیاست گذاران را قادر به تشخیص تغییرات و روند کیفیت زندگی نماید ؛ هر چند این عدد کلی باید بتواند به امتیاز دامنه ها شکسته و گزارش شود (کینگ، 2003).
ابزارهای مدولار در مقابل ساده
این ابزارها در یک هسته مرکزی به نام Core ، کیفیت زندگی کلی را که شامل ابعاد گسترده آن است
می سنجند. در مورد بیماری های مختلف یک پرسشنامه کوتاه تر به نام مدول برحسب نوع بیماری ضمیمه می گردد. مثال مشهور این نوع ابزار EORTC است. بخش core پرسش نامه در مورد
بیماری های مختلف قابل مقایسه خواهد بود.
استفاده از جانشین در مقابل پرسش از خود فرد
اکثر ابزارهای موجود، خود بیماران را به طور مستقیم بررسی می کنند. تحقیقات مختلف نشان داده است زمانی که از پرشک به عنوان جایگزین استفاده گردد، تاکید بیشتر بر روی مشکلات فیزیولوژیک بیماران متمرکز خواهد شد ؛ در حالی که پرستاران و مددکاران، مشکلات روانی و روحی را پررنگ تر جلوه
می دهند. نتیجه آن که کیفیت زندگی بیماران با استفاده از جایگزین معمولا بدتر از حالتی که از خود بیمار سوال شود خواهد بود. بنابراین همواره تاکید می گردد جز در مواردی که بیمار قادر به همکاری نیست (مانند کودکان، بیماران بد حال و یا افراد عقب افتاده ذهنی) از خود افراد به طور مستقیم سوال گردد. البته این کار محدودیت هایی نیز خواهد داشت؛ به طور مثال می توان مشکلات زبان، اختلاف فرهنگ، زحمتی که به بیمار تحمیل می گردد و در نهایت Missing data را نام برد. به هر حال در مواردی که استفاده برای سیاست گذاری مدنظر باشد بهتر است در کنار سوالات فردی از سوالات objective نیز استفاده نمود تا اختلاف در انتظارات اشخاص از شرایط محیطی نتواند پاسخ را به میزان زیاد متأثر نماید. (کینگ، 2003).
بررسی کمی در مقابل بررسی کیفی
همان گونه که اشاره گردید، کیفیت زندگی یک مفهوم ذهنی است که در آن درک خود فرد از توانایی کنونی و استانداردهای ممکن درونی نقشی اساسی دارد. برای مثال ممکن است بیماران طی بیماری انتظارات و استانداردهای متفاوتی را نسبت به قبل از بیماری بیابند. لذا شاید یک رویکرد کیفی که در آن می توان از سوالات عمیق تری استفاده نمود نمای با ارزشی از داده های بیماران فراهم نماید؛ اگرچه این کار برای بیماران وقت گیر و پرزحمت است . در ابزار کمّی زمان کوتاه تری صرف می شود و در عمل اجرا و تحلیل آسان تری دارد. به هر حال توصیه می گردد در انتهای هر ابزار کمّی یک یا چند سوال باز نیز گذارده شود به شکلی که ترکیبی از رویکرد کمی و کیفی به شکل توام به کار رود.
ابزارهای وابسته به سلامتی (Health related) در مقایسه با ابزارهای کلی (Overall)
کیفیت زندگی وابسته به سلامتی مستقیما اثرات بیماری یا درمان آن را بررسی می کند و به تاثیرات دورتر مانند سلامت محیط، وضعیت استخدامی، رضایت بیمار از خانواده و سلامت اجتماعی که در ابزارهای کلی مورد توجه واقع می شوند، توجه ندارد (کینگ 2003) پرسشنامه هایی مانند SF-36از جمله ابزار وابسته به سلامتی و WHOQOL-BREF نمونه ای از ابزارهای کلی هستند.
پرسشنامه های کلی به سایر جنبه های کیفیت زندگی مانند محیط، امنیت و وضعیت مالی
افراد نیز علاوه بر کیفیت زندگی وابسته به سلامت می پردازند. لذا می توانند جهت ارزیابی برنامه های بهداشتی یا محیطی و نیز تجزیه و تحلیل اجتماعی ـ اقتصادی که کاهش بهره وری و سایر
تعیین کننده های کیفیت زندگی را می سنجد نیز به کار رود . به طورکلی در مواردی که پیامدهای بیماری ها مورد ارزیابی قرارمی گیرند بهتر است از ابزارهای وابسته به سلامتی که به تغییرات سلامتی حساس تر هستند استفاده گردد. در عوض در مواردی که مداخلات اجتماعی و محیطی مد نظر باشند طبعاً استفاده از ابزارهای کلی مانند WHOQOL – BREF مفیدتر خواهد بود این پرسش نامه ها
WHOQOL-BREF) و SF-36) هر دو برای جمعیت ایرانی مورد روان سنجی قرار گرفته است (نجات و منتظری ، 2008 نقل از انجمن روانشناسی ایران )
4-7-2- پژوهش های کیفی
ت زندگی
پژوهش های کیفیت زندگی می توانند در دو گروه “تولید تئوری” و ” آزمون تئوری ” قرار گیرند. گروه اول برای روشن نمودن مفهوم، ابعاد و رابطه ابعاد با یکدیگر تلاش می کنند. در حالی که گروه دوم فرضیاتی را که در گروه اول ایجاد شده اند در جمعیت های دیگر امتحان می کنند. با این کار قابلیت تعمیم و امکان مقایسه در گروه های مختلف ایجاد می گردد. تنها اعتراف به چند بعدی بودن این مفهوم کافی نیست و اهمیت زیر بنای تئوریک در هر دو گروه قابل توجه است ، بدیهی است که تفسیر نتایج نیز وابسته به این زیربنا خواهد بود. (کینگ،2003)
از طرفی می توان دو مدل عملکردی (Functional) و دریافتی (perceptional) برای این تحقیقات متصور شد. در رویکرد بیمار محور ـ که همواره توصیه می گردد ـ مدل دریافتی مورد توجه است ، در حالی که در رویکرد متکی بر پزشک یا پرستار، بیشتر به مدل عملکردی

دیدگاهتان را بنویسید