منبع تحقیق با موضوع ساختار اجتماعی

دانلود پایان نامه

نرم افزارهای لازم، به ویژه در حوزهی مصورسازی علم، رشد روش های تحلیل رابطهای کندتر صورت میگرفت ولی باید توجه کرد که حتی در همان سالهای اولیه نیز موسسه اطلاعات علمی، تلاشهایی را در زمینه مصورسازی علم صورت داده بود؛ در چنان شرایطی، تحلیلهای رابطهای اولیه با ترسیم سادهی ساختار علم، تصویرهایی جالب را در این خصوص ارائه میکرد؛ از جملهی این تصویرهای اولیه میتوان به نمودارهای شبکهای جریان استنادها به مجموعهای از مقاله های هسته اشاره کرد که در نوع خود جالب توجه محسوب میشود.
از بعد تاریخی، باید آن دسته از مطالعات علمسنجی را که به بررسی ساختار متون علمی میپرداخت، سر منشا اصلی ظهور حوزهی مصورسازی حوزه های دانش به شمار آورد (نوروزی چاکلی،1390)؛ در این میان پل اتله اولین مطالعات را در این باره شروع کرد. پل اتله در سال 1895 متوجه شد که ردهبندی دهدهی دیویی میتواند به عنوان یک نقشه علمی از حوزه های گوناگون علم باشد. بدین جهت اتله، مطالعات خود را به روی رده بندی دهدهی دیویی، برای تبدیل به رده بندی دهدهی جهانی آغاز کرد. در سال 1918 اتله اظهار داشت که رده بندی دهدهی جهانی میتواند به عنوان یک نقشه کلی از حوزه های مختلف علوم به حساب آید (اتله ،1918). جان برنال، یکی اولین نقشه های علم جهان را ترسیم کرد. اسمال و گارفیلد اظهار میدارند که شاید برادفورد یکی از اولین کسانی باشد که به طورغیر مستقیم به ترسیم ساختار علم اشاره کرده است (محمدی،1387).
دویله در سال 1961 با تأکید بر نقش رایانهها در ترسیم نقشه های علم، چگونگی ساخت و ترسیم این نوع نقشه ها را برای ایجاد تصویر بزرگی از حوزه های جامع علمی پیشنهاد داد (نقل در محمدی،1387).

در سال 1963، گارفیلد روش ترسیم نقشه های علم را بر اساس تحلیل استنادی تشریح کرد.
جدول 2-1 تاریخچه ترسیم نقشه های علم در جهان را نشان میدهد (عابدی جعفری و همکاران، 1390، ص.130):

جدول 2-1. تاریخچه ترسیم نقشه علم در جهان
1939 جان برنال ترسیم اولین نقشه علم جهان
1961 دویله تاکید به استفاده از روش های کامپیوتری برای ترسیم نقشه ها
1963 گارفیلد ترسیم نقشه کلی علوم بر اساس مستندات ISI
1965 درک پرایس نگاشت شبکه های علمی
1981 موسسهISI ایجاد اولین اطلس علم در زمینه بیوشیمی و بیولوژی مولکولی
1970 گولد و وایت اندیشه ترسیم ساختار علم در علوم اجتماعی و جغرافیای انسانی
1983 گارفیلد و اسمال تهیه نقشه علم برای علوم اجتماعی
1987 لیدرسوف بیان انواع روش های ترسیم نقشه علم در مقاله ای مروری
1994 هنری اسمال ترسیم نقشه مطالعات ایدز
1995 اسمال و سووینی اقدام به ترسیم نقشه علمی بر اساس مقالات
2005 بویاک، کلاونس و بورنرش تلاش برای ترسیم نقشه کلی علم
2006 لیدسدروف و رافولز تعداد 6164 مجله نمایه شده در موسسه ISI برای ترسیم نقشه یکپارچه علم بر اساس مستندات ISI

بررسی سیر تاریخی این تحول نشان گر آن است که به تدریج با ترسیم نقشه های علوم توسط پیشگامانی چون گارفیلد و پرایس، بر مبانی نظری این حوزه ی پژوهشی نوظهور نیز افزوده شده است. مثلاً گارفیلد و اسمال (1989) بعد از گسترش اطلس علوم در مؤسسهی اطلاعات علمی آمریکا، نقش ساختارهای استنادی را در شناسایی جبهههای در حال تغییر علم تشریح کردند. سپس گارفیلد با اظهار علاقه به این حوزه ها، مصورسازی را به عنوان حوزهای علمی معرفی کرد که میتوان از آن به عنوان ابزاری کارآمد در تحلیل حوزهای بالاخص در حوزه های علمی چندرشتهای و با رشد سریع استفاده کرد ( نقل از: زوارقی، فدایی و فهیم نیا، 1390)
اما امروزه مطالعات مربوط به به مصورسزی حوزه های دانش از پیشرفتهایی چشمگیر بهرهمند شدهاند؛ چرا که با ظهور نرمافزارهای قدرتمندی مانند سایتسپیس ، اینفو ویز سایبر اینفراستراکچر ، بیبِکسل و… کار مصور سازی برای متخصصین رشته سهل شده است که نتایج بسیار جالبی نیز در پی دارد (نقل از نوروزی چاکلی، 1390).
2-5-3. انواع نقشه های علم
نوروزی چاکلی (1390) نقشه های علم را به 4 دسته تقسیم میکند:
2-5-3-1. نقشه های درختی یا خوشهای
نقشه های درختی که در بسیاری از متون از آنها به نام نقشه های خوشهای نیز یاد میشود، از پر کاربردترین نقشه های علم محسوب میشوند؛ در واقع بسیاری از نقشههایی که به منظور نشان دادن برجستهترین و پراستنادترین پژوهشگران، مقاله ها، کتابها، مجله ها، جدیدترین مقاله ها، تأثیر گذارترین حوزه های موضوعی، همکاران پژوهشی و مانند آنها ترسیم میشوند جزء نقشه های ساختار درختی یا خوشهای به شمار میروند.
استفاده از نقشه های درختی و خوشهبندی در مصورسازی خوشههای نویسندگان در حوزه های علمی بسیار رایج است. با وجود اینکه هدف اصلی از ترسیم این نوع نقشه ها، معرفی جبهههای پژوهشی هر حوزه به لحاظ موضوعی نیست، در واقع این نوع نقشه ها در شناسایی پژوهشگران حاضر در عرصه های پژوهشی مختلف و به ویژه در معرفی سر شاخه ها و تأثیر گذارترین آنها کاربردهایی فراوان دارد.
2-5-3-2. نقشه های همبستگی علمی
علاوه بر نقشه های درختی و خوشهای، باید به نقشههایی دیگر اشاره کرد که همبستگی میان بروندادهای پژوهشی، مانند مقاله ها و بودجههای پژوهشی را به نمایش میگذارند؛ این نوع نقشه ها امکان تحلیل بهتر این همبستگی را فراهم میسازند و به منظور ارزیابی مؤثرتر پژوهش استفاده میشوند (بویاک ،2004). این نوع نقشه ها برای تحلیل شبکه های همکاری علمی بسیار کاربرد دارند (نیومن ، 2004، نقل از: نوروزی چاکلی، 1390)
به طور معمول در هر یک از نقشه های همبستگی که به تحلیل و مصورسازی همکاریها میپردازد، مقوله های مورد نظر از رویکردها و ابعادی گوناگون مورد توجه قرار میگیرند؛ برای نمونه، در برخی از این نقشه ها، بر نمایش روابط همنویسندگی تأکید میشود؛ اما در بعضی دیگر از نقشه ها، به همآیندی (هم وقوعی) ، همواژگانی ، همبستگی میان حوزه های موضوعی یا مواردی دیگر از این قبیل توجه میشود (لین؛ بیوزیدلوسکی و چن ،2004).
2-5-3-3. نقشه های تشبیه جغرافیایی
برخی از روش های مصورسازی مورد استفاده در ترسیم نقشه های علم، از همان اصول رایج در نقشه نگاری و تشبیههای جغرافیایی استفاده میکنند (اسکیوپین ، 2004). برای ارائه نمونهای از این دست نقشه ها میتوان به کارهای آلن مک ایکرن ، مارک گهگن و ویلیام پایک (2004) اشاره کرد. آنها برای اینکه تکتک پژوهشگران را قادر سازند تا از مصورسازی در مقام ابزاری برای توصیف فرایندهای تولید دانش استفاده کنند و پیوندهای میان گروه های مختلف همکاران را به نمایش درآورند، فنون رایج در مصورسازی جغرافیایی را با مفاهیم طراحی نقشه های علم و به شبیه سازی آنهادر محیط نقشه های جغرافیایی پرداختند (نقل از نوروزی چاکلی، 1390).
2-5-3-4. نقشه های شبکهای
نقشه های شبکهای نوعی دیگر از نقشه های علم هستند که امکان نمایش روابط پیچیدهی میان عوامل تولید را برای متخصصان علمسنجی فراهم میسازند. از آنجایی که میان بسیاری از عوامل دخیل در تولید علم، از جمله نویسندگان، مجله ها، سازمانها، کشورها و موضوعها روابط عمیق و مستحکمی برقرار است، کشف این روابط در علمسنجی از اهمیت خاصی برخوردار است . از این رو برای ایجاد امکان درک بهتر این روابط از نقشه های شبکهای استفاده میشود. در نقشه های شبکهای، روابط پیچیدهتر به آسانی قابل درک است (نوروزی چاکلی، 1390). در این نقشه های علم، از گراف ها برای نمایش اطلاعات شبکهی مورد نظر استفاده میشود. در این نوع نقشه ها هر گرهی با رنگ و اندازه مشخص، مفهومی مشخص دارد (درودی و سلیمان نژاد، 1388).

 

اینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  77u.ir  مراجعه نمایید

رشته روانشناسی و علوم تربیتی همه موضوعات و گرایش ها :روانشناسی بالینی ، تربیتی ، صنعتی سازمانی ،آموزش‌ و پرورش‌، کودکاناستثنائی‌،روانسنجی، تکنولوژی آموزشی ، مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، زیست روانشناسی ، روانشناسی رشد

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

2-5-4. فرایند ترسیم نقشه های علم
بورنر و چن و فرایند ترسیم نقشه های علم را در 6 مرحله وصف میکنند (نقل در ابویی ادرکان و همکاران، 1390):

استخراج داده
تعریف واحدهای تحلیل
انتخاب شاخص
محاسبه شباهتهای بین واحدها
اولویت بندی
استفاده از نتیجه برای تحلیل و تفسیسر داده ها.
متخصصان علمسنجی بر این باورند که ترسیم ساختار علم ، از طریق گروهبندی خوشهای میسر است و میتوان از طریق ساختار علم، روابط داخلی بین قسمتهای مختلف علم را به روشنی نشان داد. از طریق مطالعات علمسنجی افزون بر مطالعه تاریخ علم، میتوان نقشه موضوعی علوم را نیز ترسیم کرد و مؤثرترین دانشمندان، مجلات، و مقالات را شناسایی و نقش آنها را در توسعه علوم تبیین کرد (ابویی اردکان، عابدی جعفری و آقازاده دهده ،1390).
فرایند معمول در تحلیل نگاشت علمی شامل گامهای مختلف است که از دیدگاه کوبو و همکاران (2011) عبارتند از: 1)بازیابی داده، 2) پیشپردازش، 3) استخراج داده، 4) نرمالسازی، 5) نگاشت، 6) تحلیل، 7) مصورسازی. 8) نتیجه گیری.
منابع کتابشناختی مختلفی برای مثال مانند آی اس آی (پایگاه علوم) یا اسکوپوس وجود دارد که از آنها میتوان داده ها را بازیابی نمود. علاوه بر این، تحلیل نگاشت علمی میتواند با بهره گرفتن از داده های تجاری و پروانه ثبت اختراع انجام شود.
مرحله پیش پردازش از مهمترین گامهاست. مرغوبیت نتایج به کیفیت داده بستگی دارد. چندین روش ، به عنوان مثال، تشخیش عناصر تکراری و کلمات غلط میتواند در این مرحله به کار گرفته شود.
داده بازیابی شده از منابع داده به صورت معمول دارای خطا است، برای مثال املای اشتباه در نام نویسنده، در عنوان مجله، یا در فهرست منابع. برخی اوقات، اطلاعات اضافی باید به دادهی اصلی اضافه شود، برای مثال اگر آدرس نویسنده کامل نباشد یا اشتباه باشد. به همین دلیل نگاشت علمی نمیتواند به صورت مستقیم با داده های بازیابی شده از منابع کتابشناختی انجام شود، به این معنی که مرحلهی پیش پردازش بر داده های بازیابی شده ضروری است. در حقیقت مرحلهی پیش پردازش یکی از مهمترین مراحل برای ایجاد کیفیت واحدهای تحلیلی (به صورت عمده نویسندگان و کلمات) و در نتیجه به دست آوردن نتایج بهتر در تحلیل نگاشت علمی است. فرایندهای پیش پردازش مختلفی را میتوان برای آماده سازی داده به اجرا در آورد تا عملکرد خوبی در تحلیل نگاشت علمی بدست آورد:
مشخص کردن اقلام تکراری و املای غلط. برخی اوقات، اقلامی در داده ها وجوددارد که شی یا مفهوم یکسانی را ارائه میکنند اما با املای متفاوت، برای مثال نام نویسنده میتواند به صورتهای مختلف نوشته شود ولی هر کدام نویسنده یکسانی را نشان میدهد. در مواردی دیگر، مفهوم مشابهی را بیان میکند. با تشخیص موارد تکراری و املای غلط این نقصانها برطرف میشود.
فرایند برش زمانی برای بخشبندی داده ها در دوره های زمانی مختلف، یا برش زمانی برای تحلیل تکامل حوزهی پژوهشی تحت بررسی مفید است.
تقلیل داده با هدف انتخاب مهمترین داده ها. به صورت طبیعی دارای مقدار زیادی داده هستیم. با چنین داده های کمی، رسیدن به نتایج خوب و روشن در تحلیل نگاشت علمی میتواند دشوار باشد. به همین دلیل معمول است با بهره گرفتن از بخشی از داده ها تحلیل صورت گیرد. به عنوان مثال این بخش میتواند، بیشترین مقالات ارجاع داده شده، پرتولیدترین نویسندگان و مجلاتی با بهترین عملکرد باشد.
روش های مختلفی برای استخراج شبکه ها با بهره گرفتن از واحدهای گزینشی تحلیل (نویسندگان، مدارک، مجلات و اصطلاحات) ایجاد شده است. تحلیل همایندی کلمات از مهمترین کلمات یا کلمات کلیدی مدارک برای مطالعه ساختار مفهومی حوزه تحقیقاتی استفاده میکند. هم تألیفی مؤلفان و وابستگی سازمانی آنان را برای مطالعه ساختار اجتماعی و شبکه های همکاری آنها تحلیل میکند. در پایان منابع استناد شده به تحلیل پایگاه معرفتی آن حوزه پژوهشی یا مدارکی که مراجع یکسانی را مورد استناد قرار دادهاند، تحلیل میکند. پیش پردازش شبکه ها برای انتخاب مهمترین گرههای شبکهی روابط میان واحدهای تحلیلی بر طبق ارزیابیهای مختلف حذف گرههای ایزوله شده، حذف پیوندهای کمتر مهم بین گرهها و غیره میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
روش های تحلیل در نگاشت علمی این امکان را میدهد تا دانش مفیدی از داده استخراج نماییم. تحلیل شبکه این امکان را میدهد تا تحلیل آماری بر روی نقشه های تولید شده انجام داده و مقیاسهای کل شبکه یا مقیاسهای رابطه یا همپوشانی خوشههای مختلف را نشان دهیم.
به علاوه، فنون مصورسازی برای نمایش نقشه علم و تحلیلهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرند.
معمولترین واحدهای تحلیل در نگاشت علمی مجلات، مدارک، منابع استناد شده، نویسندگان (وابستگی سازمانی نویسندگان نیز میتواند مورد استفاده قرار گیرد)، و اصطلاحات و کلمات توصیفی هستند. کلمات می توانند از عنوان، چکیده، متن مدرک، یا ترکیبی از اینها انتخاب شوند. به علاوه میتوانیم کلمات کلیدی اصلی از مدارک (کلمات کلیدی نویسنده) یا اصطلاحات نمایهای فراهم شده از منابع کتابشناختی را انتخاب نماییم.
چندین رابطه میتوان میان واحدهای تحلیل ایجاد نمود. معمولاً، واحدهای تحلیل به عنوان داده های همرخدادی از طریق فرایند نگاشت علمی مورد استفاده قرار میگیرند، به این معنی که، تشابه میان واحدهای تحلیل معمولاً تعداد دفعاتی که دو واحد با یکدیگر در مدارک ظاهر میشوند مورد ارزیابی قرار میگیرند. به علاوه، پیوند مستقیم برای بدست آوردن روابط میان واحدها نیز میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
روابط میان واحدها میتواند به صورت گراف یا شبکه نمایش داده شود، که در آن واحدها به صورت گره و روابط در میان آنها پیوند بین دو گره را نمایش میدهد و با بهره گرفتن از روابط میان واحدهای تحلیل شبکه کتابسنجی مختلفی میتوان ساخت.
جنبههای مختلفی از رشته علمی میتواند بسته به واحد تحلیل مورد تحلیل قرار گیرد، برای مثال با بهره گرفتن از نویسندگان (تحلیل هم نویسندگی یا هم تألیفی)، ساختار اجتماعی رشته علمی میتواند مورد تحلیل قرار گیرد. همچنین با بهره گرفتن از وابستگی سازمانی نویسندگان، موسسه همکار، دانشگاه همکار، یا کشور همکار، بعد بین المللی رشته تحقیقی مورد مطالعه قرار میگیرد.
2-6.جمع بندی مباحث نظری
در مجموع میتوان بیان کرد که با بهره گرفتن از ابزار تحلیل شبکه اجتماعی امکان تحلیل و ترسیم نقشه های علمی فراهم میشود. نقشه های علمی در قالب شکلهای گرافیکی به تفکیک حوزه های مختلف علوم و نمایش ارتباطات بین آنها به درک ساختارهای علوم کمک میکنند. نقشه های علمی برای تصمیمگیریهای کلان در سازمانها می تواند راهگشای سیاست گزاران علمی آنجا باشد؛ چرا که با مشخص نمودن جبهههای پژوهشی، روابط همتألیفی، روابط استنادی و تعیین منشأ و زمان شروع یک حرکت علمی زمینهساز برنامهریزیهای کلان باشد. یک سازمان و کشور بایستی همواره خود را در زیر ذرهبین مطالعات دقیق علمسنجی قرار دهد، ترسیم نقشه علم و بالطبع بررسی روند تولیدات علمی و همتألیفی یک سازمان میتواند نتایج ثمر بخشی برای سازمان به ارمغان آورد؛ چرا که با مشخص شدن عملکرد سازمان به صورت تصویری که برای همگان قابل فهم باشد، تصمیمگیریها و سیاستگذاریها هدفمند و با کارایی بالا خواهد بود، در نتیجه بودجه و وقت سازمان و پژوهشگرانش تلف نخواهد شد.

۲-7. پیشینه پژوهش
2-7-1. پیشینه پژوهش در داخل کشور
گرایش به پژوهش در زمینه سنجش تولیدات علمی دانشمندان ایرانی از نزدیک به دو دهه پیش آغاز شده و رو به گسترش است. در طول سالهای اخیر تعداد قابل توجهی پایان نامه و طرح پژوهشی در این زمینه انجام شده است و یافته های آنها نشان از رشد تولید علم در ایران دارد ( نیاکان و غریبی، 1384،ص.5؛ مهراد و مقصودی، 1387، ص.9 ؛ نقل از فتاحی، دانش، سهیلی، 1390). در کنار این پژوهشها در حوزه علمسنجی، پژوهشهای زیادی نیز در زمینه ترسیم نقشه علم در جنبههای مختلف صورت گرفته است که در ادامه برخی از آنها مرور میشوند. با بررسیهای انجام شده به دلیل نبود پیشینه مرتبط با دانشگاه تبریز در این قسمت به بررسی پیشینههایی پرداخته شده است که به لحاظ روش شناسی مرتبط با پژوهش حاضر هستند.
2-7-1-1. ترسیم شبکه هم تألیفی با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی
این دسته از پژوهش‌ها به بررسی شبکه‎های هم‎تألیفی پرداخته‎اند که می‎توان به پژوهش‎های حسنزاده و همکاران (1387)، غفوری و همکاران (1391)، حسن زاده و خدادوست (1391)، حریری و نیکزاد

دیدگاهتان را بنویسید