مکانیزم های دفاعی و تجزیه واریانس

دانلود پایان نامه

از نظر تعداد کرک بالای گلوم رقم روشن در تیمار تنش (110 کرک) و نرمال (101 کرک) و پیشتاز در شرایط نرمال (3/101 کرک) بیشترین تعداد و چمران و الوند در شرایط نرمال (به ترتیب با 49 و 33/46 کرک) و امید در تنش (67/46 کرک) کمترین تعداد کرک را دارا بودند. پاسخ ارقام از این نظر نیز به شرایط تنش خشکی متفاوت بود بهطوریکه ارقام الوند، چمران و یاواروس در تیمار تنش خشکی افزایش معنیداری از نظر تعداد کرک بالای سطح گلوم نشان دادند، در مقابل ارقام ارگ، امید و پیشتاز در شرایط نرمال برتری معنیدار نسبت به تنش نشان دادند. در سایر ارقام واکنش معنیدار نبود (جدول 4). از نظر تعداد روزنه پایین گلوم رقم پیشتاز در شرایط نرمال (با 67/83 کرک) بیشترین و در همین شرایط الوند با 25 کرک در سطح پایینی گلوم کمترین تعداد را دارا بودند. ارقام پیشتاز، روشن و یاواروس بطور معنیداری در شرایط نرمال تعداد کرک بیشتری نسبت به تنش داشتند در حالیکه چمران در تنش تعداد کرک بیشتری در سطح پایین گلوم، نسبت به شرایط نرمال دارا بود. در سایر ارقام تفاوتها در اعمال تنش خشکی معنیدار نبود (جدول 4).
رقم یاواروس در هر دو شرایط تنش و نرمال حائز بیشترین تعداد کرک بالای لما بود (به ترتیب با 136 و 132کرک). چمران و امید (به ترتیب با 66 و 3/65 کرک) کمترین تعداد کرک بالای لما را داشتند. واکنش ارقام به تنش خشکی از نظر این صفت نسبت به نرمال معنیدار نبود و تنها رقم روشن بود که به صورت معنیداری در شرایط نرمال تعداد کرک بیشتری در سطح بالای لما نسبت به شرایط تنش داشت (جدول 4). رقم روشن در شرایط نرمال بیشترین تعداد کرک در سطح پایینی لما را نیز دارا بود (7/84 کرک). یاواروس در شرایط تنش حائز کمترین تعداد کرک در سطح پایینی لما بود (7/29 کرک). واکنش ارقام الوند، روشن، شیراز و یاواروس از نظر آماری نسبت به تنش خشکی معنیدار بود و در شرایط تنش خشکی کاهش معنیداری از نظر این خصوصیت نشان دادند (جدول 4).
کاهش هدایت روزنهای و کاهش تعرق بهعنوان مکانیزم های دفاعی در مقابل تنش خشکی از طریق کاهش تعداد روزنه و افزایش تعداد کرک نقش مهمی در افزایش کارایی مصرف آب تحت تنش خشکی دارد (81).
در مورد اثر خشکی بر تعداد روزنه و کرک در ریشک، گلوم و لما گزارشی در دست نیست اما گزارش شده که تعداد روزنه در واحد سطح برگ پرچم در شرایط تنش خشکی افزایش یافته است که دلیل آنرا در کاهش سطح برگ تحت تنش خشکی دانستهاند. در این حالت تراکم روزنه در واحد سطح برگ افزایش مییابد، همچنین در این مطالعه واکنش متفاوت ارقام از نظر تراکم روزنه در سطح پایینی برگ پرچم گزارش شده است (40). در مطالعهای دیگر گزارش شده که تعداد روزنه تحت تنش خشکی کاهش مییابد (70). همچنین کواری و جونز (1976) گزارش کردند که تنش خشکی سبب کاهش در تعداد روزنه در برگ و افزایش تولید کرک در برگ گندم گردیده است (76). مکبول و همکاران گزارش کردند که تعداد روزنه و سلولهای اپیدرمی در سویا تحت تاثیر تنش خشکی قرار میگیرند. این محققین نشان دادند که صفات آناتومیک وابسته به تغییرات در شرایط محیطی هستند(69). همچنین کاهش تراکم روزنه در برگ انجیر نیز با افزایش شدت تنش خشکی گزارش شده است (16).
سلیمانی و همکاران (1392) اثر تنش خشکی را بر تراکم روزنه در برگ گندم معنیدار گزارش کرده و تنش را سبب افزایش تراکم روزنه ای گزارش کردند. در این بررسی عنوان شده که به دلیل توقف گسترش سطح برگ و ثبات تعداد روزنه درنتیجه تراکم در سطح برگ افزایش مییابد (14).
جدول 1- تجزیه واریانس خصوصیات مختلف آناتومیکی ریشک در ارقام مختلف گندم تحت تیمارهای نرمال و تنش خشکی
تعداد ردیف روزنه (میانگین مربعات) تعداد روزنه (میانگین مربعات) درجه آزادی منابع تغییر
پایین لما بالای لما پایین گلوم بالای گلوم پایین ریشک بالای ریشک پایین لما بالای لما پایین گلوم بالای گلوم پایین ریشک بالای ریشک
1/05 ns 0/517 ns 0/467 ns 0/867 ns 0/217 ns 0/467 ns 0/117 ns 1/72 ns 30/22 ns 12/20 ns 8/52 ns 14/82ns 2 تکرار
7/35 ns 0/017 ns 6/02 ns 1/07 ns 6/67* 0/017 ns 18/15 ns 0/60 ns 3/75 ns 62/02* 0/067 ns 14/02 ns 1 تنش
3/15 0/117 1/87 0/067 0/217 0/067 10/55 0/65 3/05 1/27 0/617 4/72 2 خطای a
5/04** 10/85** 6/34** 3/79** 2/73** 1/646** 46/39** 77/38** 75/16** 32/16** 52/38** 46/53** 9 رقم
2/09 ns 2/72** 4/61** 3/29** 1/74* 0/683* 21/93 ns 19/01** 33/49* 10/98** 12/88 ns 22/65** 9 تنش×رقم
1/58 0/74 0/87 0/67 0/698 0/304 12/68 2 13/36 1/67 9/08 7/08 36 خطا
ns، ** و * بهترتیب غیرمعنیدار، معنیدار در سطح احتمال یک و پنج درصد
ادامه جدول 1-
تعداد کرک (میانگین مربعات) درجه آزادی منابع تغییر
پایین لما بالای لما پایین گلوم بالای گلوم پایین ریشک بالای ریشک
85/7* 398/5 ns 135/27 ns 193/4 ns 46/9 ns 158/9 ns 2 تکرار
992/3** 22/8 ns 1411/3 ns 18/2 ns 2613/6* 3526/7 ns 1 تنش
1/72 82/5 185/40 74/4 35/6 420/1 2 خطای a
253/5** 2268/8** 468/31** 1319/5** 1370/8** 1502/3** 9 رقم
626/9** 392/2* 720/35** 788/7** 637/8** 1749/1** 9 تنش×رقم
45/8 143/8 83/8 103/8 48/4 317/6 36 خطا
ns، ** و * بهترتیب غیرمعنیدار، معنیدار در سطح احتمال یک و پنج درصد
ادامه جدول 1-
مساحت سلول اپیدرمی (میانگین مربعات) طول سلول اپیدرمی (میانگین مربعات) درجه آزادی منابع تغییر