نظریه های یادگیری اجتماعی و نظریه های کنترل اجتماعی

دانلود پایان نامه

از آن جا که جرم یک پدیده اجتماعی است و برای تحلیل آن نیازمند استفاده از نظریه های مختلف جرم شناسی می باشیم، در گفتار اول فصل حاضر به بیان نظریه های جرم شناسان یادگیری اجتماعی و کنترل اجتماعی به عنوان نظریاتی که در تدوین سؤال های پرسشنامه، سؤال و فرضیه پژوهش استفاده شده است می پردازیم. در گفتار دوم به اهمیت و نقش عوامل مؤثر در بروز بزهکاری نوجوانان و تأثیر عوامل اجتماعی در بزهکاری نوجوانان پرداخته می شود.
مبحث اول: چارچوب نظری پژوهش
برای تحلیل بزهکاری نیازمندیم که از نظریه های مختلف جرم شناسی در باب انحرافات اجتماعی استفاده نماییم و نیز با توجه به این که هسته اصلی بحث انحراف های اجتماعی، عمل اجتماعی می باشد لذا در تحلیل آن نیز بایستی به ساختار اجتماعی و روابط اجتماعی نیز توجه کرد. به همین دلیل در این مبحث به بیان نظریه های جرم شناسان یادگیری اجتماعی و کنترل اجتماعی به عنوان نظریاتی که در تدوین چارچوب اصلی پژوهش از جمله سؤالات، فرضیه های پژوهش و نیز تدوین سؤالات پرسشنامه و تحلیل محتوایی داده های پژوهش استفاده شده است، می پردازیم.
لازم به ذکر است که نظریات جرم شناسی با تأکید بر عوامل اجتماعی در سطوح مختلف به چهار دسته اصلی تقسیم می شوند:
نظریه های ساختار گرایی
نظریه های فرایند اجتماعی
نظریه های تضاد
نظریه های ترکیبی
هر یک از نظریه های اربعه فوق به شاخه های فرعی تقسیم می شوند که با توجه به موضوع پژوهش ما و ارتباط با ان نظریه های فرایند اجتماعی در ذیل به بررسی نظریه های مذکور پرداخته می شود:
گفتار اول:
نظریه های فرایند اجتماعی
نظریه های فرایند اجتماعی، بزهکاری را بر اساس طبقه اجتماعی تبیین نمی کنند بلکه بزهکاری را تابعی از جامعه پذیری افراد می دانند. این نظریه ها به تعامل افراد با سازمان های مختلف، نهادها و فرایندهای اجتماعی توجه می کنند زیرا طبق این نظریه ها افراد در بیشتر مواقع تحت تأثیر روابط دوستان و اشخاصی چون معلم، پلیس و … هستند. طبق این نظریه ها اگر این روابط مثبت و سازنده باشد فرد ضمن پذیرفتن هنجارهای اجتماعی نقش های جامعه را به خوبی ایفا می کند اما اگر این روابط ناسالم و دارای کارکردی مخرب باشد فرد از ایفای نقش های اجتماعی و رسیدن به موفقیت های قراردادی اجتماع باز می ماند و در نتیجه راه حل های بزهکارانه را جایگزین راه حل های پذیرفته شده اجتماع می کند. نظریه های فرایند اجتماعی در یک مفهوم اساسی مشترکند و آن این که همه افراد بدون توجه به نژاد، طبقه و جنسیت استعداد بزهکاری را دارند.
این نظریه ها به سه شاخه مستقل از یکدیگر تقسیم می شوند:
1-نظریه های یادگیری
2-نظریه های کنترل اجتماعی
3-نظریه های کنش اجتماعی ( برچسب زنی )
که با توجه به موضوع پژوهش در ذیل به بررسی و تشریح نظریه معاشرت ترجیحی / افتراقی به عنوان زیر شاخه نظریه های یادگیری اجتماعی و نظریه های کنترل اجتماعی می پردازیم.
گفتار دوم:
نظریه معاشرت ترجیحی / افتراقی
یکی از مهمترین نظریه های یادگیری، نظریه معاشرت ترجیحی / افتراقی ادوین ساترلند می باشد. طبق این نظریه ” افراد الگوهای رفتار انحرافی را به همان شیوه الگوهای رفتار غیر انحرافی یاد می پیرند که این جریان از طریق کنش متقابل با سایر افراد درونی می گردد.1
نکته اصلی نظریه ساترلند این است که افراد به این علت کج رفتار می شوند که تعداد تماس های انحرافی آنان بیش از تماس های غیر انحرافی شان است. افراد از طریق ارتباط با دیگران که حاصل هنجارهای تبهکارانه هستند بزهکار یا تبهکار می شوند2″
ساترلند رفتار بزهکاری را ناشی از تماس فرد با افراد بزهکار در اثر فرایند یادگیری می داند که مخصوصاً از روابط شخصی در داخل یک گروه محدود نظیر خانواده، مدرسه، کوچه و محله گرفته می شود. به نظر وی وسایل ارتباط جمعی نقشی کم اهمیت در تکوین رفتار بزهکارانه دارند. طبق نظریه ساترلند مردن در مصاحبت که تکیه بر احترام و مقبولیت هنجار دارد متمایل به همنوایی می شوند ولی اگر فرد در جریان جامعه پذیری طغیان و تخطی از هنجارها را بیاموزد افراد به سوی رفتارهای انحرافی کشیده خواهند شد. در واقع هر کس در طول حیات خود از طریق پیوند و ارتباط با دیگران انگیزه ها، گرایش ها و ارزش ها را فرا می گیرد. ” اما جهت خاصی که یادگیری و جامعه پذیری به سوی اطاعت از قوانین و یا در جهت سر پیچی از آن دارد بسته به این است که از چه کسی یاد می گیرد زیرا این که فرد پیوند و ارتباط را با چه کسی ایجاد کرده تا حدود زیادی تعیین کننده نحوه رفتار فرد خواهد بود. به عبارتی دیگر ارتباط با قانون شکنان و هنجار شکنان فرد را بزهکار ساخته و عوامل تعداد، شدت و تعداد تماس، نیت تماس و سن افراد تماس گیرنده در این کار شدیداً تأثیرگذار است1.
ساترلند معتقد بود” مردمی که مرتکب قانون شکنی می شوند مطمئناً نسبت به کسانی که مرتکب قانون شکنی نمی شوند ارتباط بیشتری با قانون شکنان دارند2.”
تئوری ساترلند نقش مهمی را برای همنشینی و مجالست فایل است به عبارتی دیگر یک فرد زمانی بزهکار می شود که در اطراف او بزهکارانی وجود داشته و با ان ها ارتباط برقرار نماید. به نظر وی پروسه یادگیری ضرورتاً حاصل استقرار فرد در محیط اجتماعی منحرف و ارتباط فرد با افراد منحرف و بزهکار است.