هزینه نگهداری و فرسایش خندقی

دانلود پایان نامه

شکل 4-3 نمایی از فرسایش آبراهه ای در محدوده مورد مطالعه

6-4- فرسایش خندقی ( Gully Erosion )

خندق آبراهه‌ای است نسبتا دائمی که جریان‌های موقت آب در هنگام بارندگی از آن می‌گذرد و مقدار بسیار زیادی رسوب در خود حمل می‌کند . به طور کلی وقتی آبراهه‌های فرسایش یافته موجود در سطح زمین به اندازه‌ای بزرگ باشند که وسایل کشت و زرع نتواند به طور عمودی از آنها عبور کند یا به عبارت دیگر نتوان آنها را به وسیله عملیات کشت و زرع معمولی تسطیح کرد خندق نامیده می‌شوند.

به طور کلی خندق‌ها به دو دسته V شکل و U شکل تقسیم می‌گردند، خندقهای V شکل بر روی دامنه‌ها با شیب بیشتر و در اثر نیروی کنش آب به وجود می‌آیند . خندقهای U شکل با ایجاد یک فرورفتگی در سطح توپوگرافی دشت و در شیب‌های پایین‌تر ایجاد می‌شوند . این فرورفتگی ممکن است طبیعی بوده و یا در نتیجه از بین رفتن پوشش گیاهی ، آب در داخل این گودالها متمرکز شده و در نتیجه پدیده انحلال و ایجاد راهرو زیرزمینی و گسترش آن ، تونلی به وجود آید که در اثر ریزش سقف آن خندق و یا گالی U شکل ایجاد می‌گردد .
قسمت عمده فرسایش در سر گالی که همان هدکت باشد متمرکز می‌شود و دیواره نسبتا عمودی در نتیجه ریزش آب و تخریب و گسترش فرورفتگی اولیه به وجود می‌آید.
باید در نظر داشت که فرسایش خندقی از بسیاری جهات شبیه فرسایش آبراهه‌ای است به عبارت دیگر مرز مشخصی که فرسایش خندقی و آبراهه‌ای را از یکدیگر جدا کند وجود ندارد. در واقع تفاوت فرسایش خندقی و آبراهه‌ای در این است که در فرسایش خندقی عرض و عمق خندق‌ها خیلی با هم اختلاف ندارند، در حالی که در فرسایش آبراهه‌ای عرض آبرهه‌ای معمولا چندین برابر عمق آنهاست، به طور کلی فرسایش خندقی را هنگامی می‌توان به سهولت از فرسایش آبراهه‌ای تشخیص داد که ابعاد خندق‌ها بزرگ باشد و در مواردی که ابعاد خندق‌ها کوچک ( نزدیک 30 سانتی ‌متر) تشخیص آنها از آبراهه‌ها آسان نیست فرسایش خندقی علاوه بر تخریب خاک زراعتی سبب وارد آمدن خسارات زیادی به راهها ، جاده‌ها خطوط ارتباطی و مجاری آبها و همچنین موجب افزایش هزینه نگهداری تاسیسات مزبور می‌شود . بنابراین فرسایش خندقی از نظر اثرات فرسایشی به مراتب از انواع دیگر فرسایش مهم‌تر و حادتر می‌باشد .
این نوع فرسایش غالبا در مناطق با خاکهای فقیر ، غیر مستعد پوشش گیاهی تنک و همچنین در تشکیلات مارنی و شیلی حوزها دیده می‌شود . در این نوع فرسایش علاوه بر عوامل زمین‌شناسی و آب و هوایی ، عوامل انسانی به ویژه راه‌سازی و بهره‌برداری‌ نادرست کشاورزی نقش عمده‌ای دارد. در حوزه مورد مطالعه به دلیل پراکنش وسیع اراضی با شیب‌های بالا اشکال فرسایش خندقی به شکل بسیار محدودی دیده می‌شود، این فرسایش بیشتر در شیبهای پایین و به خصوص پایین دست جاده ها و اراضی کشاورزی و دیمزارها مشاهده می شوند(شکل2-4) به طوریکه به دلیل حساسیت و ریزدانه بودن سازندها با اندک رواناب ایجاد شده توسط تغییر کاربری این توع فرسایش ظاهر شده. مع الوصف با توجه به مقیاس مطالعه نمایش آن بر روی نقشه اشکال فرسایش تنها در سطوح قابل بیان نشان داده شده است.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   آمادگی جسمانی و سازگار نیست

دیم زاربافرسایش ورقه ای
شکل 4-4-گسترش خندق و فرسایش آبراهه ای در پایین دست اراضی دیم زار
6-5- فرسایش بدلند یا هزار دره ( Bad Land )
بدلند یا هزار دره به قسمتی از دامنه با تراکم زیاد شیار و آبراهه اطلاق می‌گردد که خاک آن از بین رفته پوشش گیاهی نادر و یا دامنه عاری از پوشش گیاهی می‌باشد .
هزار دره‌ها در نتیجه نیروی تخریبی ‌آب در روی دامنه‌ها ایجاد می‌گردند، که مرفولوژی آن شامل دره‌های V شکل و کوتاه و بریده بریده با شیبهای تند است که اغلب در قسمتهای پایین دامنه با شیب ملایمی به زمینهای مسطح ختم می‌گردند. بنابراین مرحله تکاملی فرسایشهای سطحی ، شیار و آبراهه به فرسایش بدلند یا هزار دره خاتمه می‌پذیرد. با توجه به ویژگی‌های عمومی حوزه آبخیز تالوگ و سردشت، این نوع از فرسایش در محدوده کمی از مناطق بالادست یافت شد. همچنین در اراضی بسیار حساس رس و مارن فاقد پوشش و نفوذ پذیری پایین که توان تولید رواناب بالایی را دارند ابن فرسایش به سرعت تشکیل شده . تراکم زهکش بسیار بالا در این مناطق مشخصه ویژه آنها می باشد. در روی عکسهای هوایی بافت بسیار ریز شبکه آبراهه از ویژگی های این منطقه می باشد (شکل2-5). در منطقه مرکز حوزه تالوگ و منطقه پایین است که اراضی فاقد پوشش دائمی می باشند. در اثر پیشرفت فرسایش آبراهه ای در حال تشکیل این رخساره فرسایشی می باشد که به دلیل نزدیکی به محل خروجی به عنوان یکی از منابع مهم تولید رسوب به شمار می آید. این رخساره تنها در حوزه آبخیز تالوگ مشاهده شده و در حوزه آبخیز سردشت وجود ندارد.
شکل 4-5 نمای عکس هوایی و حالت ریز بافت آن در حوزه آبخیز شیرین آب (زیر حوزه های 33و32 و 35)