وابستگی به مواد مخدر و مبارزه با مواد مخدر

دانلود پایان نامه

برخی معتقدند که : «در قانونگذاری ایران عنوان مواد مخدر از سال 1388دیده می شود»، ولی به نظر می رسد قبل از این تاریخ در قوانین و مقررات قبلی از جمله در ماده 2نظامنامه‌ی تجدید ساخت و تنظیم توزیع ادویه مخدره مصوب 1313/4/25این اصطلاح به کار رفته و بعد از آن نیز در قوانین بعدی کاربرد این لفظ معمول شده است( رحمدل: پیشین، 23).
قانونگذار ایران در قوانین مختلف و متفرقه ای که در مورد مواد مخدر تصویب کرده است، آنها را احصاء کرده بود، تا اینکه در تاریخ 1338 /5/2با «تصویب نامه‌ی راجع به فهرست مواد مخدره» به وسیله هیات وزیران، کلیه مواد مخدر مورد نظر در این تصویب نامه احصاء شدند. این تصویب نامه مواد مخدر را به دو دسته مواد افیونی و حشیش و مانند آن و سایر ادویه مخدره تقسیم کرده و بین مواد مخدر صنعتی و طبیعی فرقی قائل نشده است و همچنین مواد مخدر مذکور اعم از آنکه، ساخت، تصفیه و طبخ آنها کامل شده یا نشده باشد یکسان تلقی شده اند. با تصویب «تصویب نامه راجع به فهرست مواد مخدره» ملاک تشخیص مواد مخدر ممنوعه در قوانین مصوب بعدی همین تصویب نامه قرار گرفت. از جمله در لایحه قانونی تشدید مجازات مرتکبین جرایم مواد مخدر مصوب 1359ضمن ارجاع به تصویب نامه مزبور، به فهرست سازمان ملل متحد، که در کنوانسیون 1961پیش بینی شده اند و سازمان بهداشت جهانی ارجاع داده شد. تبصره ماده یک «مصوبه مبارزه با مواد مخدر مصوب1367» نیز منظور از مواد مخدر مذکور در این مصوبه را، کلیه موادی می داند که در «تصویب نامه راجع به فهرست مواد مخدر مصوب 1338و اصلاحات بعد » احصاء و توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان مواد مخدر شناخته و اعلام شده است. درباره ی مواد روان گردان نیز باید ذکر کرد که در سال 1971میلادی کنوانسیونی در سطح بین المللی در خصوص این مواد به تصویب رسید و در قانون داخلی ایران نیز در سال 1354قانون خاصی تحت عنوان «قانون مربوط به مواد روان گردان» متشکل از 12ماده و 2 تبصره به تصویب رسیده است که مواد مزبور غیر از مواد مخدر هستند( پیشین، 24).
1-2-2- مفهوم جرایم مواد مخدر و روان گردان
از جمله رفتارهایی که صدمات جبران ناپذیری به جوامع بشری وارد می سازد، ارتکاب جرایم مربوط به مواد مخدر و روان گردان است. متأسفانه کشور ما به لحاظ وضعیت جغرافیائی، اقتصادی و اجتماعی طی سال های اخیر، در معرض آلودگی بیشتر به مواد مخدر و روان گردان قرار گرفته است که به اشکال مختلفی بروز و ظهور داشته است. در ذیل به موارد اشاره خواهد شد:
1-2-2-1- اعتیاد
اعتیاد در لغت به معنای خو گرفتن به چیزی است(دهخدا: پیشین، 185).
تعریف اعتیاد از تعریف معتاد جدا نیست و «معتاد به انسانی اطلاق می شود که از طرق مختلف خوردن، تزریق، دود کشیدن و غیره یک یا چند ماده از مواد مخدر را به طور مداوم مصرف می کند و در صورت قطع این عمل با مشکلات تنی، روانی و رفتاری به تنهایی و یا با هم روبرو می‌گردد»(ساکی: 1380، 283).
منظور از اعتیاد در اینجا، اعتیاد داشتن به مصرف موادمخدر و روان گردان، البته به معنای عام کلمه مخدر و روان گردان که تمام انواع مواد ممنوعه را شامل می شود، می باشد. با شروع جنگ جهانی اول، اعتیاد به مواد مخدر کاملا شناخته شده و نامگذاری شده بود و حتی امکانات کم کردن مصرف مرفین در اجتماع وجود داشت، چون داروهایی ساخته شد که درد را بدون خطر اعتیاد از بین می برد. مشهورترین آن‌ها آسپرین بود که در سال 1988وارد بازار شد و به زودی جای شربت تریاک را گرفت. در طول بیش از سه ربع قرن که معضل مصرف مواد مخدر توجه مراجع علمی جهانی را جلب کرده برای اعتیاد تعاریف متعددی ارائه شده و در بین اصطلاحات ارائه شده حداقل می توان از اصطلاح: اعتیاد، وابستگی، سوء مصرف، استفاده نابجا و عادت نام برد و در طبقه بندی بین المللی بیماری ها، اصطلاح «مصرف زیان بخش» نیز به کار برده شده است(باصری: 1384، 128).
در سال 1950میلادی، تعریف بالنسبه جامع زیر توسط کمیته متخصصان تشخیص مواد اعتیاد آور وابسته به سازمان بهداشت جهانی ارائه شد. اعتیاد به مواد مخدر، مسمومیت حاد یا مزمنی است که مضر به حال شخص و اجتماع می باشد و به واسطه استعمال مکرر یک ماده طبیعی یا مصنوعی ایجاد می شود و مشخصات آن عبارت است از:
1. احساس خوشی و تعادل موقت پس از استعمال.
2. احتیاج شدید و غیر قابل مقاومت برای به دست آوردن و استعمال
3. تمایل به ازدیاد مقدار استعمال مواد بر اثر تحمل سلولهای بدن به مقادیر معمولی.
4. وابستگی به اثرات روانی و جسمانی، به خصوص در مورد اعتیاد به مواد افیونی، زیرا نرسیدن دارو به بدن،
موجب بروز آثار محرومیت جسمی و روانی توام و در مورد اندکی از مواد وابستگی روانی می‌شود.
لازم به ذکر است، در منابع جدید علمی-کاربردی «ماده» به دارو ترجیح داده می شود و در درسنامه‌های پزشکی امروزی عموما از اصطلاح اختلال وابسته به مواد نیز استفاده می کنند. در سال 1964سازمان بهداشت جهانی وابستگی دارویی را به جای اعتیاد به کار برد. در اوایل دهه1980، سازمان بهداشت جهانی وابستگی را به صورت سندرمی توصیف کرد که ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی وابستگی را در بر می گرفت. در هر حال، وابستگی به مواد مخدر یا اعتیاد با سه ویژگی مهم وابستگی جسمی، وابستگی روانی و تحمل مشخص می شود(اسعدی: پیشین، 74).
1-2-2-2- حمل، نگهداری و اخفای مواد مخدر و روان گردان
عنصر مادی جرم حمل مواد مخدر و روان گردان با هر گونه فعل مادی ایجابی که موجب نقل و انتقال مواد مخدر از نقطه ای به نقطه دیگر شود محقق می شود. نگهداری مواد مخدر و روان گردان نیز به معنی در اختیار داشتن این مواد است خواه نزد خود شخص باشد یا در جا و مکانی معین قرار داشته باشد. همین که شخص تسلط و استیلا بر مواد دارد عنصر مادی بزه نگهداری محقق می شود. اما در خصوص اخفای این مواد باید گفت، عنصر مادی این جرم عبارت است از هر گونه فعل مادی ایجابی برای مخفی کردن و دور نگهداشتن آن ها از انظار، اعم از آنکه مواد مخدر به وسیله پوششی خاص پوشیده شود یا این که در جاسازی قرار گیرد و قرار دادن در هر مکان دیگری که از انظار مخفی باشد(ساکی: پیشین، 122).
2-2-2-3- خرید، فروش، عرضه و توزیع مواد مخدر و روان گردان
عنصر مادی بزه خرید به صورت فعل مادی ایجابی است یعنی به دست آوردن مواد مخدر و روان گردان در قبال پرداخت وجه یا هر مال دیگری که بر اساس عرف عنوان مال بر آن صدق کند. عنصر مادی فروش بر عکس عنصر مادی خرید است و عبارت است از فعل مادی ایجابی انتقال مواد مخدر و روان گردان در قبال دریافت وجه یا مالی دیگر. جرم در معرض فروش قرار دادن مواد زمانی است که متهم مواد را برای فروش به دیگران عرضه می کند. بنابراین یک مرحله فراتر از نگهداری و یک مرحله پایین تر از فروش قرار می گیرد. اگر شخص مواد را به دیگران منتقل کند و در مقابل آن وجهی دریافت کند عمل وی فروش خواهد بود. در غیر این صورت عنوان توزیع بر آن صدق می کند. پس عنصر مادی توزیع عبارت است از هر گونه فعل مادی ایجابی که منجر به انتقال و پخش مواد به دیگران شود بدون دریافت هر گونه وجه یا مالی از آن ها به نفع خود(پیشین، 126).
1-2-2-4- قاچاق مواد مخدر و روان گردان
مفهوم این جرم را ابتدا در لغت و سپس در اصطلاح مورد بررسی قرار می دهیم:
1-2-2-4-1-مفهوم لغوی
قاچاق کلمه ترکی و به معنی برده و ربوده است، آنچه ورود آن به کشور و یا معامله آن از طرف دولت ممنوع
است. قاچاقچی کسی است که مال التجاره ممنوع الورود یا ممنوع المعامله را بدون کسب اجازه از دولت و یا