پایان نامه درباره مواد مخدر/:اقسام پيشگيري

تعريف، مفهوم و اقسام پيشگيري

طبق اصل ۱۵۶ قانون اساسی یکی از وظایف قوه قضائیه، پیشگیری از وقوع جرایم (به طور مطلق) است ولی متأسفانه در طول ۹۰ سال و اندی سابقه تقنین در خصوص مواد مخدّر، تا به حال یا اصلاً به مسأله پیشگیری –که بهتر و آسانتر و کم هزینه تر از درمان است- در خصوص اعتیاد توجّهی نشده و اگر هم توجّهی شده صرفاً در حد شعار بوده و گام عملی برداشته نشده است.

 

گفتار اول: تعريف و مفهوم پيشگيري

پیشگیری در لغت به معنای «جلوگیری» و «دفع» آمده است. در زمینه پیشگیری سه موضوع «انسان اعتیادپذیر»، «محیط اعتیادساز» و «عامل اعتیاد» را باید در نظر گرفت. در نتیجه، برای پیشگیری باید با توجه به ریشه اعتیاد در زمینه ها و موارد خاص با درایت تمام، دست كم، یكی از این علل را حذف كرد تا زنجیره اعتیاد از هم بپاشد.

پیشگیری از اعتیاد باید در دو جهت مورد توجه قرار گیرد: طرف تقاضا و طرف توزیع. هر كدام از این دو جهت ویژگی های مخصوص به خود را دارند. راهكارهای پیشگیری از عرضه كننده، مجموعه فعالیت هایی می باشد كه از منبع تولید تا مصرف كننده را در برمی گیرد. بخش دیگر، كه مربوط به فرد معتاد (تقاضاكننده) می باشد، جنبه وسیعی دارد.

 

 

بند اول ـ معناي لغوي پيشگيري

پيشگيري از نظر لغوي به معناي جلوگيري و دفع آمده است و پيشگيري يعني مانع شدن[1] پيشگيري به معني اقدامات احتياطي براي جلوگيري از رخدادهاي بد وناخواسته نيز به كار رفته است. با توجه به معناي لغوي پيشگيري ، اين واژه هم به معناي پيش دستي كردن، پيشي گرفتن و جلوي چيزي رفتن. هم به معناي آگاه كردن و هشدار دادن[2] اما از ميان اين معناها در جرم شناسي پيشگيرانه بيشتر معناي نخست مدنظر است. بر اساس اين معنا بايد با اتخاذ تدابير و به كارگيري اقدامات مناسب به استقبال جرم رفت و از ارتكاب آن ممانعت كرد.

 

بند دوم ـ معناي اصطلاحي پيشگيري

از نقطه نظر علمي منظور از پيشگيري هر گونه فعاليت سياسي جنايي است كه هدف خاص آن، محدود ساختن امكان پيشامد مجموعه اعمال جنايي از راه غير ممكن ساختن يا دشوار نمودن يا كاهش وقوع آن عمل بدون تكيه بر تهديد كيفر يا اجراي آن است.[3]

بنابراين مي‌توانيم پيشگيري را در دو مفهوم عام و خاص معني كنيم ، يك نوع پيشگيري با ساتفاده از سلاح كيفر و اقدامات واكنشي به مقابله با جرم مي‌رود و نوع ديگر با استفاده از ابزارهاي غير كيفري و البته با مشاركت عموم مردم و مداخله نهادهاي مدني به جلوگيري از وقع جرم مبادرت مي‌كند.

البته ماده يك لايحه قضايي «قانون تاسيس شوراي عالي پيشگيري از جرم» پيشگيري را پيش بيني، شناسايي و ارزيابي خطر وقوع جرم و اتخاذ تدابير و اقدامات لازم براي از بين بردن يا كاهش جرم تعريف كرده است كه در اينجا مقصود از پيشگيري كليه تدابير پيشگيري اعم از كيفري و غير كيفري مي‌باشد. از ديدگاه ديگر مي‌توان گفت اصلاح پيشگيري داراي دو مفهوم مضيق و موسع است.

در مفهوم موسع از پيشگيري ، طيف وسيعي از اقدامات كيفري و غير كيفري وجود دارد كه مجموعه‌اي از تدابير فردي و جمعي براي خنثي كردن عوامل تركيبي وقوع جرايم توسط مجرمين در آينده است. انواع كيفر و رسالت‌هاي آن نظير ارعاب و عبرت آموزي، بازپروري مجرمين، جايگزين‌هاي كيفر كه در نظام‌ قضايي اعمال مي‌شوند در مفهوم موسع پيشگيري قرار مي‌گيرند. در مقابل آن مفهوم مضيق پيشگيري قرار دارد كه در نظر دارد امكان وقوع بزه را از راه غير ممكن ساختن يا دشوار نمودن آن با مديريت مناسب نسبت به فرصتها و عوامل عيني جرم زا محدود نمايد. بدين ترتيب، پيشگيري غير كيفري با منظور خاص و انحصاري از نظام كيفري كه بيشتر توجه به بعد از وقوع جرم دارد عليرغم هدف مشترك، فاصله زيادي دارد.

براي تبيين هر چه بهتر مفهوم اصطلاحي پيشگيري در علوم جنايي لازم است مفهوم اين واژه را در جرم شناسي و سياست جنايي مورد بررسي و ارزيابي قرار دهيم. پيشگيري در جرم شناسي يعني جلوگيري از بزهكاري با شيوه‌هاي گوناگني كه بيرون از نظام كيفري به كار مي‌رود. بنابراين مركز ثقل پيشگيري در جرم شناسي تدابير غير كيفري است. اين تدابير پيشگيرانه، نخستين بار از سوي انريكو فري از جمله پرچم داران مكتب تحققي مطرح شد. وي بر اين باور بود كه محيط اجتماعي بايد به گونه‌اي سازمان داده شود كه پيشگيري از وقوع جرم در آن ملحوظ باشد. اين مفهوم از پيشگيري مورد توجه برخي از انديشمندان معاصر از جمله موريس كوسن قرار گرفت. وي پيشگيري را تدابير غير قهرآمير يا غير سركوبگري مي‌داند كه هدف آن مهار بزهكاري يا كاهش امكان وقوع جرم است. بدين ترتيب يكي از مهم ترين مولفه‌هاي پيشگيري غير قهرآمير بودن اقدامات پيشگيري است.[4]

اما مفهوم پيشگيري در سياست جنايي به منزله يك رشته مطالعاتي مستقل و ميان رشته‌اي در علوم جنايي، هم از ابزارهاي حقوق كيفري و هم از يافته‌هاي جرم شناسي براي پاسخ به پديده مجرمانه بهره مي‌برد. به بيان ديگر، پيشگيري را در سياست جنايي مي‌توان به كارگيري راهكارهاي گوناگون براي جلوگيري از بزهكاري تعريف كرد.[5]

  1. محمد معين، همان، ص 932.
  2. علي حسين ايرند آبادي، پيشگيري از بزهكاري و پليس محلي، 1378، ص 135.
  3. ريموند گسن، جرم شناسي كاربردي، 1370، ص 133
  4. مهرداد راجيان اصلي، رهيافتي نو به بنيادهاي نظري پيشگيري از جرم، مجله حقوقي دادگستري، ص 3.
  5. محمدعلي اردبيلي، پيشگيري از اعتياد، مجموعه مقالات، 1379، ص 159.

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

علل گرایش جوانان و نوجوانان شهرستان کاشان به مواد مخدر و راهکارهای مقابله با آن

Author: 92