پایگاه موسسه اطلاعات علمی و بین میزان تولیدات علمی

دانلود پایان نامه

در بررسی میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی در طی پنج سال گذشته از سال های 1385 تا 1389، میزان مقالات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز در دو پایگاه (پایگاه استنادی جهان اسلام (ISC) و پایگاه موسسه اطلاعات علمی(ISI))، 3904 مقاله بوده است.67 درصد از مقالات مربوط به ISI (2619 مقاله)و 37 درصد مربوط به ISC (1285 مقاله) می باشد. بیش ترین تولیدات علمی در پایگاه ISC مربوط به گروه علوم انسانی است و در پایگاه ISI مربوط به گروه علوم پایه است. این یافته ها با نتایج سلیمانی (1387)، گنجی و آزاد (1384)، و گدازگر و علی زاده اقدم (1385) نیز هم سو بوده است.
در بررسی رابطه بین سن و تولید مقاله اعضای هیات علمی مشخص شد که بین این دو متغیر رابطه معنی دار مثبتی وجود دارد به طوری که با افزایش سن اعضا، تولیدات علمی اعضا افزایش می یابد. اعضای هیات علمی مسن نسبت به اعضای هیات علمی جوان تر فرصت پژوهشی بیش تری برای تولید مقاله دارند. علاوه بر این تعداد دانشجوایان بیش تر برای اعضای هیات علمی مسن تر در طی مراحل تدریس و همچنین قوانین دانشگاهی مبنی بر این که تعدادی مقاله هر یک از اعضای هیات علمی در هر سال باید داشته باشند می تواند دلیل فزونی تولیدات علمی اعضای هیات علمی مسن نسبت به اعضای هیات علمی جوان تر باشند. این یافته با مطالعات سایر پژوهشگران از جمله محمدی (1384)، فدایی و حسن زاده کمند (1389)، گدازگر و علی زاده اقدم (1385) و حجازی و بهروان (1388)همسو بوده است.
در بررسی رابطه بین گروه های آموزشی و تولید مقاله مشخص شد که بین گروه های آموزشی از نظر تولید مقاله تفاوت معنی داری وجود دارد به طوری که بیش ترین تولیدات علمی در گروه علوم پایه و کم ترین تولیدات مربوط به گروه علوم انسانی بوده است. ماهیت تحقیقات در بعضی از گروه های آموزشی مبتنی بر تحقیقات آزمایشگاهی است و در بیشتر مواقع زمان تحقیقات آزمایشگاهی نسبت به تحقیقات میدانی بسیار کوتاه می باشد و قابلیت تبدیل سریع نتایج به مقاله را دارند. در نتیجه تولیدات علمی این گروه ها نسبت به گروه های علوم انسانی بیش تر است. علاوه بر این، اختصاص بودجه بیش تر برای پروژه ها و طرح های تحقیقاتی حوزه های علوم و سادگی تالیف در این حوزه ها می تواند دلیلی دیگر بر فزونی تولیدات علمی در حوزه های علوم باشد. از دلایلی دیگر که می توان برای تولید بیش تر علوم پایه نسبت به دیگر علوم می توان بیان نمود این است که بسیاری از مجلات ایرانی که در پایگاه موسسه اطلاعات علمی نمایه می شوند بیش تر در زمینه علوم و فن آوری است و این مجلات غالباً مقالات بومی ( مقالاتی که حداقل یک نویسنده ایرانی دارند) را منتشر می نمایند . لذا این امر موجب می شود که بر تولیدات علمی گروه هایی که در حوزه های علوم و فن آوری فعالیت می کنند تاثیر مثبت داشته باشد (ابراهیمی، 1386). نتایج حاصل از این تحقیق با تحقیقات سلیمانی (1387)، گنجی و آزاد (1384)، گدازگر و علی زاده اقدم (1385) و کریمیان (1387)نیز هم سو بوده است.
در بررسی رابطه بین رتبه علمی و تولید مقاله اعضای هیات علمی مشخص شد که بین رتبه های مختلف (استادیاری، دانشیاری، و استادی) از نظر تولید مقاله تفاوت معنی داری وجود دارد به طوری که با افزایش رتبه علمی اعضای هیات علمی تولید مقاله هم افزایش می یابد. طبق یافته های این پژوهش، استادان نسبت به دانشیاران تولیدات علمی بیش تری داشته اند و همچنین تولیدات علمی دانشیاران نسبت به استادیاران بیش تر بوده است. به نظر می رسد وابستگی بسیار شدید ارتقاء و ترفیع اعضای هیات علمی به فعالیت های پژوهشی و تولید مقاله موجب شده که اعضای هیات علمی برای افزایش رتبه، تولید مقالات خود را افزایش دهند. در نتیجه رتبه های بالاتر تولیدات علمی بیش تری نسبت به رتبه های پایین تر دارند. این نتایج با مطالعات سلیمانی (1387)و کریمیان (1387) و فدایی و حسن زاده کمند (1389) و محمدی (1384) گدازگر و علی زاده اقدم (1385)و طیفوری (1383)حجازی و بهروان (1388)همسو بوده است.
در بررسی رابطه بین سابقه کار و میزان تولیدات علمی اعضای هیات علمی مشاهده شد که بین سابقه کار و میزان تولیدات علمی رابطه معنی داری وجود دارد، به طوری که آن دسته از اعضای هیات علمی که سابقه کاری بیش تری دارند، تولید مقاله بیش تری دارند. از آنجا که اعضای هیات علمی هرساله تعدادی پایان نامه، هم در دوره کارشناسی ارشد و هم در دوره دکتری هدایت می کنند و در بیش تر مواقع از این پایان نامه ها مقاله تهیه می شود، اعضای هیات علمی باسابقه تر نسبت به افراد جوان تر تولیدات مقاله بیش تری دارند. علاوه بر این، بسیاری از اعضای هیات علمی کم سابقه نسبت به افراد با سابقه باید وقت و انرژی بیش تری را جهت تدریس و آمادگی تدریس صرف نمایند. زیرا این افراد نسبت به افراد با سابقه دروس بیش تری دارند و اغلب این درس ها متنوع است و تخصصی نیست. در نتیجه وقت کم تری را صرف پژوهش می کنند که این موجب می شود تولیدات علمی کم تری نسبت به افراد مسن تر داشته باشند. این نتایج با تحقیقات محمدی (1384) و سلیمانی (1387) و گنجی و آزاد(1384) حجازی و بهروان (1388)همسو بوده است.
در بررسی رابطه بین مهارت های اطلاعاتی و تولیدات مقاله اعضای هیات علمی مشاهده شد که بین میزان مهارت های اطلاعاتی اعضا و میزان تولیدات مقاله آن ها رابطه معنی داری وجود دارد، به طوری که افرادی که مهارت های اطلاعاتی بیش تر و قوی تری داشته اند تولیدات مقاله بیش تری داشته اند. در این پژوهش برای مهارت های اطلاعاتی متغیرهایی شامل میزان آشنایی با زبان های خارجی، میزان آشنایی با روش های تحقیق، آمار و مقاله نویسی، میزان آشنایی با روش های جستجوی اطلاعات در اینترنت و بانک های اطلاعاتی، و میزان آشنایی با نرم افزارهای مرتبط با فعالیت های پژوهشی در نظر گرفته شده است. در بین متغیرهای مهارت های اطلاعاتی مورد مطالعه، میزان آشنایی با روش های تحقیق، آمار و مقاله نویسی پیش بین بوده است. اعضای هیات علمی که با روش های تحقیق، آمار و مقاله نویسی آشنایی کافی داشته باشند آمادگی بیش تری برای تولید مقاله دارند. بسیاری از اعضای هیات علمی برای قبول شدن در آزمون دکتری و جذب در دانشگاه ها به عنوان اعضای هیات علمی نیاز به انجام فعالیت های پژوهشی و تولید مقاله دارند و از سوی دیگر، بسیاری از این اعضای هدایت مقاله ها در دوره کارشناسی و پایان نامه ها دانشجویان در مقاطع تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری) را بر عهده دارند. در نتیجه آشنایی کامل با روش تحقیق، آمار و مقاله نویسی را طی این مراحل کسب می کنند. علاوه بر این بعضی از اعضای هیات علمی تدریس روش تحقیق به عنوان واحد درسی را در دانشگاه برعهده دارند و حتی بعضی از اساتید همراه با این تدریس، روش مقاله نویسی و تحقیق را به صورت عملی و همراه با انجام مقاله در کلاس انجام می دهند. درنتیجه تسلط کافی را بدست می آورند. ولی در زمینه آشنایی با نرم افزارهای مربوط به فعالیت های پژوهشی و آشنایی با بانک های اطلاعاتی و روش های جستجو اطلاعات در اینترنت، چون این زمینه ها محصول پدیده جدید فن آوری اطلاعات هستند و در هنگام تحصیل اعضای هیات علمی مسن این فن آوری ها نبوده یا کمتر بوده، آشنایی کافی و آموزش لازم در این زمینه پیدا نکرده اند وکاستی هایی در این زمینه ها دارند. همچنان که در جدول 4-1 مشاهده شد در این زمینه ها مهارت بسیار کم بوده است. نتایج بدست آمده با تحقیقات گنجی و آزاد (1384)، اعظمی (1385)، سلیمانی (1387) و طیفوری (1383)همسو بوده است.
در بررسی رابطه بین رضایت از خدمات رفاهی دانشگاه با میزان تولیدات علمی مشخص شد که رابطه معنی داری بین رضایت از خدمات رفاهی دانشگاهی و میزان تولیدات علمی وجود ندارد. همچنین امکانات و تجهیزات پژوهشی دانشگاهی رابطه معنی داری با حجم تولیدات مقاله توسط آن ها نداشته است. علی رغم اهمیت و نقش بسیار مهم برخورداری از رفاه نسبی و به دور بودن از دغدغه های معیشتی در پرداختن به فعالیت های علمی، و تایید این مسئله در تحقیقات محمدی (1384)و علمداری و افشون (1382)ولی در تحقیق سلیمانی (1387)این مسئله تایید نشد. در تحقیق سلیمانی (1387) نیز نتیجه فوق مشاهده شده ولی در تحقیق محمدی (1384) رابطه معنی داری بین میزان تولیدات علمی با امکانات و تجهیزات پژوهشی مشاهده شده است. بسیاری از اعضای هیات علمی که تولیدات پژوهشی بالایی دارند می توانند بر اساس آیین نامه استفاده از فرصت های مطالعاتی، در یکی از دانشگاه های خارجی به تحصیل و کسب توانایی های علمی لازم بپردازند. یا ممکن است بعضی از اعضای هیات علمی مقطعی از تحصیلات خود را در خارج از کشور یا در دانشگاه داخلی به اتمام رسانده باشند. بنابراین این اعضا با مقایسه قرار دادن خدمات رفاهی، تجهیزات و امکانات پژوهشی دانشگاه حاضر با امکانات و تجهیزات پژوهشی دانشگاه محل تحصیل یا فرصت مطالعاتی، امکانات حاضر را بسیار پایین و حتی ناکافی بدانند. رضایت بسیار پایین اعضای ازخدمات رفاهی دانشگاهی و امکانات و تجهیزات دانشگاه می تواند رابطه بین تولیدات علمی و خدمات رفاهی دانشگاهی و امکانات و تجهیزات پژوهشی را تحت تاثیر قرار دهد.
در بررسی رابطه بین ارتباطات علمی با تولید مقاله مشخص شد که رابطه معنی داری بین تولید مقاله و ارتباطات علمی وجود ندارد. نتایج بدست آمده این تحقیق با تحقیق سلیمانی(1387)ناهمسو بوده است. از دلایل عدم رابطه می توان به فقدان روحیه همکاری در بین اعضای هیات علمی و همچنین استفاده از فن آوری اطلاعات و تامین کسب اطلاعات به صورت فردی اشاره کرد. دلیل احتمالی دیگری به سیستم امتیازدهی دانشگاه ها و همچنین هیات تحریریه مجلات برمی گردد که امتیازهای بیشتر را به مقالات فردی می دهند که به این شیوه فردگرایی افراد جهت تولید مقالات تقویت می شود. علاوه بر این، ضعف در زبان انگلیسی برای ارتباط با همتایان خود در دانشگاه خارجی و همچنین بی توجهی بخش صنعت به تحقیقات، کاربردی نبودن پژوهش ها و نهایتاً عدم تناسب موضوع با نیازهای جامعه می تواند از دلایل احتمالی نبود رابطه بین ارتباطات علمی و حجم تولیدات علمی باشد.
در رابطه با مجراهای ارتباطی علمی مشخص شد که مجلات تخصصی داخلی و خارجی و کتاب های تخصصی داخلی و خارجی و خدمات مختلف اینترنت مهم ترین مجراهای ارتباطی هستند. مجلات تخصصی معمولاً آخرین دستاوردهای علمی را در هر حوزه علمی نشان می دهد و این مجرا می تواند به اعضای هیات علمی در کسب اطلاعات علمی روز کمک کند. پژوهش محمدی (1384)میزان دسترسی به مجراهای ارتباطی را بر حجم تولیدات علمی موثر می داند و پژوهش سلیمانی (1387)مجلات تخصصی را مهم ترین مجرای ارتباطی می داند.
در خصوص عوامل انگیزشی موثر بر تولید مقاله، اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز در بین عوامل انگیزشی (علاقه به دانش افزایی، ارتقای عمودی، توجه به امر پژوهش در جامعه و دانشگاه و به کارگیری یافته های پژوهشی، استفاده از فرصت مطالعاتی، پاداش های مالی خاص فعالیت های پژوهشی، و علاقه به شهرت) مهمترین عامل را علاقه به دانش افزایی دانسته اند. هرتزبرگ اعتقاد داشت که افراد دارای نیازهایی می باشند که برای ارضای آن ها در تلاشند. در این نظریه نیازها به دو دسته کاملاً مجزا، انگیزاننده ها و نگهدارنده ها تقسیم شده اند. نگهدارنده ها نیازهای سطح پایینی هستند که شامل نیازهای اجتماعی، ایمنی و زیستی است که این عوامل به محیط فیزیکی مربوط می شوند و محیط فیزیکی مناسب را طلب می کنند مثل رضایت از حقوق، پاداش های مالی وغیره. ولی انگیزاننده ها نیازهای سطوح بالایی هستند. این نیازها از نظر محتوایی درونی اند به گونه ای که به تمایلات ذاتی انسان ارتباط دارند که موجب چالش افراد و استقلال کامل فرد می شوند. بعلاوه انگیزه ها مستقیماً بر رضایت شغلی و اجرا مربوط می شوند و نقش محرک اولیه را در تشویق کارکنان به انجام کار بر عهده دارند. اگر این عوامل در محیط کار وجود داشته باشند توانایی بالا بردن رضایت شغلی را دارند ولی نبود آن ها در محیط کار موجب عدم رضایت شغلی نمی شوند فقط احساس بی تفاوتی را تشدید می کنند. مثل نیاز به انجام موفقعیت آمیز کار، مسئولیت و پیشرفت( ریچارد، 1372). انگیزه های درونی عمدتاً کارایی و تاثیرات عمیق تری در طول زندگی فرد دارند و به عنوان ذخایر پرانرژی به شمار می روند که پایداری بالاتری داشته و عملکرد فرد را در حیطه های گسترده تحت تاثیر قرار می دهند. بر این اساس وجود یک انگیزه درونی تاثیرات خود را در جنبه های مختلفی از زندگی فرد نمایان می سازد بنابراین از اهمیت و نقش فزاینده ای برخوردار است. تلاش بسیار بالای اعضا هیات علمی در مراحل مختلف تحصیلی، کسب مرتبه های بالای علمی و تولیدات علمی بسیار زیاد اعضای هیات علمی فقط در صورت وجود علاقه به دانش افزایی که جزیی از انگیزه های درونی اعضای هیات علمی می باشد، قابل توجیه است.
در خصوص تنگناها و موانع تولید مقاله، مهم ترین مانع و تنگنا در انجام فعالیت های پژوهشی در بین موانع و تنگناها (کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی، نبود مشوق ها، انگیزه ها و حمایت های معنوی از فعالیت های پژوهشی، توزیع نامناسب بودجه پژوهشی بین بخش های مختلف دانشگاه، فقدان روحیه همکاری بین اعضا هیات علمی برای انجام فعالیت های پژوهشی گروهی، عدم توجه جامعه به ارزش و جایگاه تحقیق و محقق، وجود مسائل و مشکلات معیشتی، طولانی بودن مراحل تصویب موضوع و تاثیر فعالیت های تحقیقاتی (مقاله)، داوری نامناسب مقاله (دخالت افراد ناوارد و غیر مرتبط در تصویب موضوع)، کمبود پرسنل خدمات پژوهشی (مشاوره آماری و دستیار پژوهشی مجرب و کارآمد)، وجود موانع و مشکلات مختلف برای چاپ و انتشار نتایج تحقیقات، وجود موانع و مشکلات مختلف برای چاپ و انتشار نتایج تحقیقات، فقدان آیین نامه و مقررات صریح و روشن در زمینه فعالیت های پژوهشی، و وجود موانع و مشکلات مختلف برای شرکت در همایش های داخلی و خارجی)از نظر اعضای هیات علمی کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی می باشد. بسیاری از اعضای هیات علمی برای انجام طرح ها و تحقیقات شان نیاز به بودجه و اعتبارات پژوهشی دارند و در بعضی از مواقع به علت عدم بودجه، بسیاری از این پروژه ها یا انجام نمی شوند یا اینکه به تاخیر می افتند. تاخیر انجام پروژه نقش مهمی در کندی تولید علم ایجاد می کند چرا که بسیاری از تحقیق ها به علت رقابت بسیار زیاد کشورها برای دستیابی به تولید علم و پیشرفت صنعتی به انجام می رسد و تاخیر انجام پژوهش باعث از دست رفتن بخشی از پژوهش ها می شود. برای انجام پروژه های تحقیقاتی و طرح های تحقیقاتی نه تنها به بودجه نیاز است، بلکه به وسایل و تجهیزات آزمایشگاهی هم نیاز است. فراهم کردن این وسایل و تجهیزات آزمایشگاهی نقش بسیار مهمی در به ثمر رساندن تحقیقات دارد. گارفیلد پایه گذار موسسه اطلاعات علمی و نمایه نامه استنادی علوم، نیز دلیل حضور زیادتر تولیدات علمی بعضی از کشور ها در پایگاه (ISI) را سرمایه و بودجه پژوهشی بالاتر، تعداد پژوهشگران و همچنین دانشجویان در این کشورها می داند (گارفیلد، 1993).
5-4- نتیجه گیری
با توجه به نتایج به دست آمده از تحقیق می توان چنین نتیجه گیری کرد که:
اعضای هیات علمی که مهارت های اطلاعاتی بیش تری داشته باشند تولیدات مقاله بیش تری دارند. بالطبع می توان این نتیجه را به اعضای هیات علمی دیگر دانشگاه ها هم تعمیم داد. پس لازم است دوره ها و کارگاه هایی جهت افزایش مهارت های اطلاعاتی برای اعضای هیات علمی گذاشته شود. مسلما با افزایش مهارت های اطلاعاتی در اعضای هیات علمی، افزایش تولید مقاله در دانشگاه ها به دست خواهد آمد. اعضای هیات علمی مهم ترین مجرای ارتباطی برای کسب اطلاعات علمی را مجلات علمی تخصصی داخلی و خارجی بیان کردند. لازم است با ایجاد تمهیدات لازم و تهیه بودجه لازم جهت خرید مجلات و پایگاه های مجلات علمی زمینه برای تهیه این مجلات فراهم شود. اعضای هیات علمی مهم ترین مانع انجام فعالیت های پژوهشی و تولید مقاله را کمبود بودجه و اعتبارات پژوهشی دانسته اند. همان طور که قبلاً گفته شد کشورهای که بودجه بیش تری صرف تحقیقات می کنند تولیدات علمی بیش تری دارند. نیاز است سیاستگذاران کشور با توجه به اهمیت و جایگاه بودجه در تولید مقاله و فعالیت های پژوهشی، تمهیداتی را جهت برطرف کردن دغدغه های مالی دانشگاه ها و اعضای هیات علمی فراهم کنند تا با فراهم کردن آن، زمینه برای افزایش تولیدات علمی و مقاله فراهم شود.
5-5- پیشنهادها
5-5-1- پیشنهاد های کاربردی پژوهش