کشورهای صادرکننده نفت و نرخ ارز حقیقی تعادلی

دانلود پایان نامه

با بررسی هر یک از نقاط در نمودارهای 4-2 و 4-3 و مقایسه آنها با یکدیگر ملاحظه میشود، در بیشتر نقاط افزایش انحرافات نرخ ارز توأم با ایجاد وضعیت 1 و ماندگاری تورم در اقتصاد است. همینطور در اغلب دورهها تغییر جهت انحرافات نرخ ارز و تعیین نرخ ارز بالاتر از سطح تعادلی موجب میشود تا تورم در وضعیت 1 قرار گیرد. بنابراین بهنظر میرسد که در وضعیت عدم انحراف نرخ ارز، تورم ماندگاری کمتری دارد.
این نکته قابل توجه است که نگاهی دقیقتر به رفتار نرخ ارز اسمی، تعادلی در نمودار 4-1 و تورم در نمودار 4-3 نشان میدهد، در محدوده 1368-1357 روند تغییرات نرخ ارز تعادلی مشابه نرخ ارز اسمی بوده اما در محدوده 1390-1368 تشابه کمتر بوده و در برخی نقاط تفاوت زیادی بین روند نرخ ارز اسمی و تعادلی وجود دارد. با توجه به این نکته میتوان گفت زمانیکه نرخ ارز اسمی روند مشابه نرخ ارز تعادلی را دنبال میکند تورم نیز غیرماندگار میباشد. از طرف دیگر، افزایش نرخ ارز با بروز ماندگاری تورم در اقتصاد همراه است. از این مطلب میتوان در بررسی گذار نرخ ارز در ایران استفاده نمود.
با قراردادن نتایج در کنار یکدیگر، ملاحظه میگردد که نمیتوان رابطه یک به یک میان انحرافات نرخ ارز و ماندگاری تورم به دست آورد، اما بهطور کلی با مشاهده نمودارها میتوان بیان کرد که انحرافات نرخ ارز همراه با بروز ماندگاری تورم میباشد. لذا این نتایج، با فرضیهای که در فصل سوم مطرح شد و بیانگر آن است که انحرافات نرخ ارز موجب ایجاد هزینه بر اقتصاد شده و این هزینه فشار تورمی بر اقتصاد را به دنبال دارد، منطبق است.
رابطه رفتار غیرخطی تورم و ماندگاری آن با انحرافات نرخ ارز برای چهار کشور آمریکای لاتین نیز مورد بررسی قرار گرفته است. این چهار کشور شامل برزیل، مکزیک، اوروگوئه و ونزوئلا میباشد. در این مطالعه نیز برای بررسی رفتار تورم از الگوی خودرگرسیون آستانهای استفاده شده است. نتیجه آزمون ریشه واحد الگوی خودرگرسیون آستانهای، بیانگر غیرایستا بودن نرخ تورم در برزیل است. بر اساس نتیجه این آزمون و روند نرخ تورم در برزیل، بیان میشود که تورم در این کشور همواره ماندگار میباشد. با در نظر گرفتن نمودار نرخ ارز تعادلی و نرخ ارز اسمی و نیز مشاهده نمودار عملکرد تورم این نتیجه حاصل میگردد که وضعیت تورمی در برزیل تحت تأثیر شدت افزایش نرخ ارز میباشد. در مورد مکزیک، اوروگوئه و ونزوئلا آزمون ریشه واحد، ایستایی جزئی را برای تورم در هریک از این سه کشور نشان میدهد؛ اما در این کشورها نیز رابطهای میان انحرافات نرخ ارز و رفتار تورم مشاهده نشده است، لیکن در این سه کشور هم افزایش شدید وناگهان نرخ ارز بر وضعیت تورمی تأثیر گذاشته و موجب ماندگاری تورم شده است.
فصل پنجم:نتیجهگیری و پیشنهادات
1.5 مقدمه
با توجه به اهمیت نرخ ارز در موضوعات مختلف اقتصادی و کانالهای تأثیر آن بر عملکرد تورم، بررسی ارتباط این دو متغیر میتواند راهگشای بسیاری از مسائل اقتصادی باشد. به عبارت دیگر تعیین نرخ ارز تعادلی یکی از موضوعاتی است که به دلیل اهمیت آن، در حوزه مطالعات اقتصاد بینالملل مورد توجه زیادی بوده و به دلیل پیچیدگی و گستردگی موضوع، روشهای متنوعی جهت برآورد آن ارائه شده است. از آنجا که این متغیر به نوعی شرایط اقتصادی را توصیف میکند انحراف نرخ ارز تحقق یافته از این مقدار تعادلی میتواند با توجه به مبانی نظری و جوانب مختلف الگوی نرخ ارز تعادلی، سایر متغیرهای اقتصادی همانند تورم را تحت تأثیر قرار دهد.
هدف اصلی این پایاننامه بررسی ارتباط میان انحراف نرخ ارز با ماندگاری تورم در ایران میباشد. در این راستا، ابتدا رفتار نرخ ارز اسمی در برابر نرخ ارز تعادلی در ایران بررسی میشود؛ به این منظور نرخ ارز تعادلی با استفاده از یک الگوی پولی برآورد میگردد. سپس به مطالعه رفتار تورم از جهت ماندگاری در ایران پرداخته میشود؛ و در نهایت رابطه نقطه به نقطه میان انحراف نرخ ارز از سطح تعادلی آن و ماندگاری تورم در ایران مشخص خواهد شد.
ساختار تحقیق حاضر را میتوان بهطور خلاصه چنین بیان کرد. در فصل اول ضمن ارائه کلیاتی از بحث، به ضرورت، هدف و سؤالات تحقیق پرداخته شده است. در فصل دوم، برخی مطالعات پیشین مرتبط با موضوع تحقیق بیان میشود. با توجه به گستردگی این موضوع، ادبیات اقتصادی مربوطه در چند بخش مورد بررسی قرار گرفته است؛ به این صورت که ابتدا به مطالعات مربوط به نرخ ارز تعادلی و انحرافات نرخ ارز پرداخته میشود. در این قسمت نظریههای مختلف برآورد نرخ ارز تعادلی مطرح گردیده و سپس برخی مطالعات تجربی در این رابطه مورد بررسی گیرد. برخی مطالعات خارجی در این بخش به نرخ ارز تعادلی واقعی در کشورهای صادرکننده نفت پرداخته و اثر این شرایط بر نرخ تعادلی ارز را مورد بررسی قرار دادهاند و برخی دیگر که شامل مطالعات داخلی و خارجی است، به صورت تجربی به برآورد نرخ ارز تعادلی توسط رویکرد پولی و یا الگوی اثر تقویت شده سرمایه بر نرخ ارز تعادلی میپردازند. در قسمتی دیگر مطالعات مربوط به ماندگاری تورم مورد بررسی قرار گرفته است. در این قسمت بهطور خلاصه ماندگاری تورم در مکاتب مختلف اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته و همینطور روشهای مختلف بررسی رفتار تورم و تعیین ماندگاری یا عدم ماندگاری تورم بیان شده است و در نهایت برخی مطالعاتی که اثر سیاستگذاریها را بر ماندگاری تورم مورد توجه قرار دادهاند، مطرح میگردند. در قسمت نهایی این فصل ترکیبی از مباحث قبلی صورت گرفته و اثر نرخ ارز بر متغیرهای کلان اقتصادی با تأکید بر تورم بررسی شده است. در این قسمت در بخش مربوط به مطالعات خارجی در زمینه اثرات متقابل نرخ ارز بر تورم، اثر گذار نرخ ارز و اثر سیاست هدفگذاری تورم بر تورم و نرخ ارز میپردازد؛ و در بخش مطالعات داخلی به مطالعات مربوط به گذار نرخ ارز و مطالعات مربوط به اثر انحرافات نرخ ارز بر تولید و تورم در ایران میپردازد. اما آنطور که بررسی ادبیات اقتصادی ایران در این حوزه نشان میدهد، مطالعهای تاکنون رابطه انحرافات نرخ ارز و ماندگاری تورم را مورد بررسی قرار نداده است و لذا این تحقیق برای اولین بار انحرافات نرخ ارز و ماندگاری تورم را در ایران توسط دادههای فصلی سالهای 1390-1357 مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد.
در فصل سوم مبانی نظری موضوع مورد بررسی قرار گرفته است. در این فصل درابتدا جهت بررسی انحرافات نرخ ارز، مفهوم نرخ ارز تعادلی با جزئیات تشریح میگردد تا بدینوسیله مفهوم انحرافات نرخ ارز که در این تحقیق مد نظر میباشد بهخوبی تبیین گردد. در این بخش نظریههای تعیین نرخ ارز تعادلی نیز بهطور خلاصه توضیح داده شده و با توجه به توضیحات و هدف تحقیق، رویکرد پولی نرخ ارز به عنوان روشی مناسب جهت برآورد نرخ ارز تعادلی در این مطالعه برگزیده میشود. در بخش دیگر ماندگاری تورم و نرخ ارز مورد بررسی قرار گرفته و در این راستا گذار نرخ ارز و عملکرد تورم، جهت بیان روابط اقتصادی اثر نرخ ارز بر عملکرد تورم به تفصیل بیان میگردد و در نهایت برخی پایههای نظری اثر انحرافات نرخ ارز بر ماندگاری تورم بیان میشود. در ادامه این فصل در بخش ساختار الگو، الگوی نرخ ارز تعادلی تشریح شده و الگوی بررسی رفتار تورم نیز بیان میگردد. در نهایت در بخش روششناسی تحقیق به معرفی الگوها، روش برآورد و آزمونها پرداخته میشود.
در فصل چهارم الگوهای مورد نظر برآورد میگردد. در این راستا ابتدا نرخ ارز تعادلی را توسط یک الگوی غیرخطی تخمین میزنیم، که مراحل این تخمین بهطور مفصل در این فصل شرح داده شده است. سپس رفتار تورم توسط یک الگوی اتورگرسیو آستانهای مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. این الگو با تعیین یک مقدار آستانه، وضعیت تورم را به لحاظ ماندگاری یا عدم ماندگاری در نقاط مختلف نمونه مورد بررسی قرار میدهد. بهعلاوه این الگو قابلیت آن را دارد که ایستایی یا عدم ایستایی تورم را در هر یک از وضعیتها به طور جداگانه یا توأم با یکدیگر تعیین کند. درپایان، وضعیت هریک از نقاط نمونه از جهت انحرافات نرخ ارز و ماندگاری تورم تعیین شده و با مقایسه آنها میتوان روابط موجود را مورد بررسی قرار داد. این مقایسه در این فصل تشریح شده است. در نهایت نتایج کلی تحقیق بیان شده و پیشنهاداتی که در طی فرآیند تحقیق و از نتایج نهایی آن بهدست آمده است مطرح میگردند.
2.5 یافتههای عمده تحقیق
1-رعملکرد تورم از یک الگوی غیرخطی خودرگرسیون آستانهای پیروی میکند. آنچه از برآورد رفتار تورم توسط این الگو حاصل میشود، بیان میکند، چنانچه نرخ تورم در پنج فصل پیاپی تغییراتی کمتر از 5/6 درصد داشته باشد، تورم عملکردی متفاوت داشته، به عبارتی ضرایب اثر متغیرهای وقفه متفاوت بوده و آزمونهای ایستایی، ماندگاری تورم را در این حالت نشان میدهند. در غیر این صورت چنانچه نرخ تورم در پنج فصل بیش از 5/6 درصد تغییر کند، ضرایب الگو تغییر کرده و نتایج آزمونهای ایستایی دلالت بر عدم ماندگاری تورم دارد، و طبق نتایج در این شرایط تورم از یک فرآیند گام تصادفی پیروی میکند. در81 درصد مشاهدات فصلی در بازه زمانی 1390-1357 تورم ماندگار میباشد.
2- نتایج این مشاهدات، شواهد چندانی را بر وجود رابطه یک به یک میان انحرافات نرخ ارز و عملکرد تورم به دست نمیدهد. اما بهطور کلی کاهش انحرافات نرخ ارز همراه با برطرف شدن ماندگاری تورم میباشد. نکته قابل توجه آنکه میزان تأثیر انحرافات را باید با توجه به تغییرات نرخ ارز تعادلی و نرخ ارز اسمی تعیین کرد. در بازهای که توأماً با حالتهای ماندگاری و عدم ماندگاری مواجه هستیم (1368-1357)، مشاهده میشود که جهت انحرافات علاوه بر بزرگی آنها بر رفتار تورم تأثیر دارد؛ بهطوریکه به عنوان مثال اگر نرخ ارز کمتر از سطح تعادلی تعیین شده باشد، افزایش انحرافات نرخ ارز بهطور معمول موجب ماندگاری تورم خواهد شد. لذا در بررسی اثر انحرافات توجه به دینامیک تغییر این متغیر و شرایط متغیرهای مربوط به آن شامل نرخ ارز اسمی و نرخ ارز تعادلی از اهمیت زیادی بر خوردار است.
3- مشاهده روند تغییرات نرخ ارز در بلندمدت نشان میدهد، افزایش نرخ ارز با برقراری وضعیت ماندگاری تورم همراه میباشد. در نهایت از مهمترین یافتههای این تحقیق آن است که، چنانچه نرخ ارز اسمی توأم با انحرافات نرخ ارز افزایش ناگهانی یابد، با وضعیت ماندگاری تورم مواجهیم و درصورتیکه این افزایش به مقدار کمتری و بهطور آهسته رخ دهد، تورم غیرماندگار میباشد. این یافته اثر گذار نرخ ارز را نشان میدهد.
4- از دیگر یافتههای این مطالعه که با برآورد نرخ ارز تعادلی توسط الگوی پولی نرخ ارز در چارچوب یک رهیافت غیرخطی بدست میآید، چنین میباشد. چنانچه تفاضل لگاریتم حجم پول کمتر از 42/3 باشد، نرخ ارز بهخوبی با رویکرد پولی انطباق یافته و ضرایب متغیرهای تفاضل حجم پول و تولید ناخالص ملی مطابق الگو به ترتیب تقریباً برابر با یک و منفی میباشد؛ اما چنانچه تفاضل لگاریتم حجم پول بیش از 42/3 گردد، ضریب تفاضل حجم پول کاهش یافته و درحالیکه همچنان معنادار است، مقداری متفاوت با یک خواهد داشت. از طرف دیگر لازم به ذکر است شوک قیمت نفت و مخارج نسبی دولت متغیرهای معناداری در الگوی نرخ ارز تعادلی بوده و تغییرات آنها نرخ ارز تعادلی را تحت تأثیر قرار میدهد. نکته دیگر آنکه اثر تفاوت تکنولوژی و بهرهوری بر نرخ ارز که به تصحیح بالاسا وساموئلسون مشهور است، در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفته و معناداری آن در هر دو قسمت خطی و غیرخطی الگو رد میشود.
3.5 پیشنهادات
با توجه به یافتههای این تحقیق، برای اجتناب از انحرافات گسترده نرخ ارز، اتخاذ سیاستهای پولی و ارزی مناسب پیشنهاد میگردد؛ زیرا این انحرافها اثر خود را بر نرخ تورم برجای گذاشته و موجب ماندگاری تورم در بلند مدت میشود.
از طرف دیگر، از آنجا که افزایش ناگهانی نرخ ارز ماندگاری تورم را به دنبال دارد، لذا جهت کنترل تورم و اجرای سیاستهای هدفگذاری تورم، کنترل نرخ ارز و جلوگیری از تغییرات ناگهانی نرخ ارز پیشنهاد میگردد.
به علاوه با توجه به اهمیت موضوع، پیشنهاد میگردد در مراحل بعد الگوهای مورد استفاده گسترش داده شود، به صورتی که با فراهم آوردن امکان بررسی رابطه انحرافات نرخ ارز و نرخ تورم و ماندگاری آن در یک چارچوب کمّی این مطالعه توسعه یابد. و نتایج با دقت بیشتری جهت به کارگیری آن حاصل گردد.
فهرست منابع
منابع فارسی
ابریشمی، حمید و محسن مهرآرا (1383). انحراف نرخ ارز حقیقی تعادلی و سیاستهای تجاری در اقتصاد ایران، پژوهشنامه اقتصادی، شماره 14، صص 188-167.
اخباری، محمد (1384). آزمون پولی بودن روند حرکت نرخ ارز در دوره درآمد 83-1357، مجله تحقیقات اقتصادی، شماره 75، صص 74-32
باستانزاد، حسین (1382). بررسی تطبیقی الگوهای پولی با الگوهای تعدیل روند ساختاری نرخ ارز، مجله تحقیقات اقتصادی، شماره 63، صص 14-1.
بهبودی، داود ، حسین اصغرپور و محمدحسن قزوینیان (1388). شکست ساختاری و مصرف انرژی و رشد اقتصادی ایران، فصلنامه پژوهشهای اقتصادی، شماره 3، صص 84-53.
جلائی، عبدالمجید، حمیدرضا حرّی و فاطمه ایرانی کرمانی (1385). برآورد رفتار نرخ ارز واقعی در ایران، پژوهشنامه اقتصادی، شماره 22، صص 229-256.