گیاهان دارویی و محصولات زراعی

دانلود پایان نامه

C. solstitialis در ایالت متحده آمریکا معرفی شده است. این سرخرطومی‌ به دلیل (1) شکار شدن تخم‌هایش توسط شکارگرها، (2) توانایی رقابتی پایین با سایر عوامل بیوکنترل و (3) آلودگی به پروتوزوئر Nosema (ویلگاس و همکاران، 2000) کارایی کمتری در کنترل این علف هرز دارد (گولتکین و همکاران، 2008). سرخرطومی L. latus روی کپیتلوم علف‌های هرز Onopordon L.
تخمگذاری می‌کند و در کنترل این علفهای هرز در استرالیا نقش مهمی دارد (برایس، 1995). همچنین اوتایی و عبدل (2006) سرخرطومی L. latus را به عنوان عامل بیوکنترل علف هرز
Silyburium maculatus نیز معرفی کردند که با تغذیه از بذرهای این گیاه باعث کنترل این علف هرز می‌شود.
1-9- نقش سرخرطومیهای جنس Larinus در تولید مان
مان کلمه‌ای با ریشه سامی است که در انگلیسی به آن Manna و در عربی به آن “من” گفته می‌شود (نصیر‌زاده و همکاران، 1384). مان‌ها فرآورده‌های نسبتا شیرینی هستند که به صورت طبیعی یا در اثر فعالیت حشرات از برگ، پوست شاخه و نیز در اثر شکافتن تنه بعضی از درختان به بیرون تراوش می‌کنند. در ایران هفت نوع مان مهم وجود دارد که عبارتند از: گز خوانسار، گز علفی، شیرخشت، ترنجبین، بید خشت، شکر سرخ و شکر تیغال (میر حیدر، 1373). مان شکر تیغال در اثر فعالیت یک گونه سرخرطومی با نام علمی Larinus vulpes Oliv. روی بعضی از گونه‌های جنس شکرتیغال (Echinops) ایجاد می‌شود (نصیرزاده و همکاران، 1384). این مان دارای طعمی شیرین و لعاب‌دار بوده که خاصیت ملین و مسکن دارد و از زمان‌های قدیم در طب سنتی کاربرد وسیعی دارد. به طوری‌که از جوشانده آن برای معالجه سرفه‌های شدید ناشی از تحریک ریه‌ها، رفع خشونت سینه، صاف کردن صدا، رفع سوزش مری و تسکین اختلالات اندام‌های تنفسی استفاده می‌شود (آیینه چی، 1370). ترکیبات تشکیل‌دهنده مان شکرتیغال، 27 درصد مواد سلولزی، 8/5 درصد مواد موسیلاژ، 25 درصد قند تری‌هالوز، 2/8 درصد خاکستر، 17/5 درصد نشاسته، 13/5 درصد مواد آلبومینوئیدی و مقدار جزیی چربی، تانن و کلروفیل می‌باشد (زرگری، 1370). مان شکرتیغال که به شکروک نیز معروف است از مان‌های مهمی است که در ایران تولید بالایی دارد. این مان توسط افراد محلی جمع‌آوری می‌گردد و قسمت عمده آن به خارج از کشور (به خصوص کشور آلمان) صادر می‌شود (نصیرزاده و همکاران، 1384).
از نظر شکل ظاهری مان‌ها به صورت اجسام پیله مانند، تخم مرغی شکل و سفید رنگ، با سطح خارجی ناصاف هستند که در نتیجه فعالیت تغذیه‌ای لاروهای سرخرطومی‌های Larinus روی شاخه‌های جوان یا پشت برگ‌های تیغ‌دار گیاهان Echinops تشکیل می‌شوند (امین، 1370؛ قهرمان، 1373؛ آلونسو-زارازاگا و لیال، 1999). گولتکین (2008) مان را اتاقک‌های شفیرگی غیرمعمول و شیرین معرفی می‌کند. درباره مکانیسم تولید مان اطلاعات بسیار اندکی وجود دارد (گولتکین، 2008). گویبورت (به نقل از گولتکین، 2008) اولین بار سرخرطومی Larinus nidificans Guibourt را به عنوان عامل تولیدکننده مان معرفی کرد. هان بوری به نقل از گولتکین (2008) گزارش کرد که مان یا Trehala اغلب توسط پزشکان ترکی و عربی به شکل عصاره استفاده میشود و در درمان بیماری‌های اندام‌های تنفسی موثر است. گولتکین (2008) گزارش کرد که مان یا Trehala در اثر فعالیث تغذیه‌ای چهار گونه سرخرطومی جنسLarinus به نامهایL. nidificans ، L. rudiculis،L. hedenborgi و L. capsulatus روی ساقه‌ی گیاهان جنس Echinops تشکیل می‌شود (گولتکین، 2008). بیواکولوژی گونه‌های L. capsulatus و L. rudiculis در ترکیه توسط گولتکین (2008) بررسی شده است. گونه L. hedenborgi به عنوان یک گونه سازنده‌ی مان به تازگی از کشورهای ترکیه، ایران و مصر گزارش شده است (گولتکین، 2008). نصیرزاده و همکاران (1384) سرخرطومیL. vulpes و ادنانی و همکاران (1383) سرخرطومی L. onopordi (F.) را نیز به عنوان گونه‌ی سازنده مان به ترتیب دراستان های فارس و قم گزارش کردند.
1-10- تلفیق استفاده از سرخرطومی‌های Larinus با سایر عوامل بیوکنترل در کنترل علف‌های هرز
گیاه Centaurea stoebe Lamarke در زمین‌های زراعی اروپا و شمال غربی ایالت متحده آمریکا به صورت یک علف هرز رشد میکند. این علف هرز اولین بار در سال 1839 از آمریکای شمالی به ثبت رسید (استوری و همکاران، 2010). این علف هرز با رشد در مراتع و رقابت با گیاهان علوفه‌ای، باعث کاهش عملکرد علوفه در واحد سطح میشود (تامپسون، 1996). وجین دستی و کاربرد علف‌کش‌ها و عوامل بیوکنترل روش‌های موثر در کنترل این علف‌ هرز می‌باشند (شلی و همکاران، 1998). کاربرد علف‌کش‌ها در کنترل این علف هرز معمولا برای مناطق محدود و نزدیک هم کاربرد دارد. ولی در سطح وسیع به دلیل آلودگی‌های زیست‌محیطی، کاربرد عوامل بیوکنترل توصیه می‌شود (استوری و همکاران، 2010). از آنجا که این گیاه به وسیله بذر تکثیر می‌شود طی بررسی‌ها مشخص گردید که کاربرد تلفیقی پنج گونه حشره‌ی بذرخوار به طور معنی‌داری تولید بذر این علف هرز را کاهش داد (استوری و همکاران، 1989، 1991، 2006، 2008؛ سیتد و همکاران، 2007). این حشرات بذرخوار شامل دو گونه مگس بذرخوار Uorophora affinis Frauenfeld و U. quadrifasciata (Meigen) (Dip.: Tephritidae)، یک گونه شب‌پره بذرخوار Metazneria paucipunctella Zeller (Lep.: Gelechidae) و دو گونه سرخرطومی‌ بذرخوار Larinus obtusus Gyllenhal و سرخرطومی L. minutus Gyllenhal (Col.: Curculionidae) میباشند. تلفیقی از مگس U. affinis و دو گونه سرخرطومی L. minutusو
L. obtusus تا 96 درصد تولید بذر این علف‌ هرز را در غرب ایالت مونتانا کاهش داد (استوری و همکاران، 2008). کرو و همکاران (2006) در کانادا تعامل بین گونه‌ای مگس بذرخوار U. affinis و سرخرطومی بذرخوار L. minutus را در کنترل علف هرز Centaurea stoebe بررسی کردند و گزارش کردند که کاربرد تلفیقی این دو عامل بیوکنترل باعث کنترل بیشتر علف هرز شد. همچنین لانگ و همکاران (2000) کاربرد تلفیقی سرخرطومی بذرخوار L. minutus را با مگس‌های بذرخوار U. quadrifasciata و U. affinis در کنترل علف‌های هرز Centaurea maculosa Lamark و Urophora spp. بررسی کردند و گزارش کردند که کاربرد تلفیقی سرخرطومی با هر یک از دو گونه مگس بذرخوار باعث کنترل بیشتر علف هرز شد.
1-11- گیاهان میزبان سرخرطومی‌های جنس Larinus
گیاهان میزبان سرخرطومی‌های جنس Larinus از تیره Asteraceae می‌‌باشند. گیاهان میزبان این سرخرطومی‌ها به طور عمده به جنس‌های Cardus، Cirsium، Centaurea و به‌خصوص Echinops متعلق هستند (زولفر، 1991). گیاهانEchinops spp. دارای طبق‌های گل مرکب و کروی‌شکل هستند که دارای گل‌های بنفش مایل به سفید می‌باشند (قهرمان، 1373). از این جنس تاکنون 120 گونه از سراسر جهان گزارش شده است (آبگاز و همکاران، 1991) که 54 گونه آن در نقاط مختلف ایران پراکنش دارند (میرحیدر، 1373). گونه‌های این جنس به صورت خودرو در بسیاری از نقاط ایران می‌رویند (قهرمان، 1361). بوته‌های این گیاهان خاردار بوده و گل‌های آنها به شکل گلوله و کروی شکل هستند که در انتهای ساقه تشکیل می‌شوند؛ برگ‌ها کشیده و دراز و دارای بریدگی‌های عمیق، نامنظم و دندانه‌دار هستند که در انتهای هر دندانه یک خار وجود دارد؛ رنگ برگ‌ها سبز روشن است (گولتکین، 2006). شکرتیغال از گیاهان دارویی با ارزش می‌باشد که از زمانهای قدیم از بعضی گونه‌های آن برای درمان بیماری‌های پوستی، بند آوردن خون، درمان آبسه، جوش و دمل، رفع التهاب بینی، درمان تشنج، سرماخوردگی و چشم درد استفاده می‌شود (زرگری، 1370؛ میرحیدر، 1373). گونه‌های این جنس از گیاهان با ارزش در تولید عسل به شمار می‌آیند و به طور معمول در زمان گل‌دهی این گیاهان زنبورداران کندوهای خود را به رویشگاه‌های این گیاهان می‌برند. کیفیت عسل حاصل از این گیاهان نیز بسیار مرغوب میباشد (کائودهوری، 1988 و گولتکین، d2006). همچنین میوه این گیاهان دارای آلکالوئید شکرتیغالین است که اثر مثبتی روی تقویت حافظه و قدرت یادگیری دارد (آیینه چی، 1370). شکرتیغال از لحاظ شیمیایی حائز اهمیت فراوان میباشد و تاکنون طی پژوهش‌های به عمل آمده ده‌ها نوع آلکالوئید از اندام‌های مختلف آن استخراج شده که در صنعت، کشاورزی و پزشکی کاربرد دارند. همچنین ده‌ها نوع ماده پلی اتیلن از ریشه گونه E. grijissi استخراج شده که خاصیت حشرهکشی دارند (چینج، 1990). چهار نوع ماده فنولیکی از گونهE. echinatus استخراج شده که خاصیت قارچ‌کشی دارند (سینگ، 1988). همچنین از ریشهE. sphaerocephalus موادی با خاصیت نماتدکشی استخراج شده است (به نقل از نصیرزاده و همکاران، 1384). چندین نوع ماده از ریشه E. echinatus بدست آمده که دارای خاصیت میکروب‌کشی وسیعی می‌باشند؛ برای مثال ماده بنزن استخراج شده از این گونه در کنترل باکتری E. coli و Sterptococcus به مراتب قوی‌تر از پنی‌سیلین عمل می‌کنند (شارما، 1989). این گیاهان همچنین جزو علف‌های هرز نیز محسوب می‌شوند که عموما در حول و حوش فرودگاه‌ها، بزرگراه‌ها، ریل‌های قطار، چراگاه‌ها (یولاگ و همکاران، 1993)، مزارع ذرت، پنبه و سایر محصولات زراعی و باغی می‌رویند (دالیا و همکاران، 2006). در کشورهای آفریقای شمالی از عصاره‌ی خام یا دم کرده این گیاهان برای کاهش ورم استفاده می‌کنند (ریمبائو و همکاران، 1999).
1-12- پارازیتوییدهای سرخرطومی Larinus
طی بررسی‌های کریم‌پور و همکاران (1387) در ارومیه مشخص گردید که لاروهای سرخرطومیLarinus latus (Herbst) توسط دو گونه زنبور پارازیتوئید Baryscapus crassicornis Erdös (Hym.: Eulophidae) وBracon urinator (Fabricius) (Hym.: Braconidae) پارازیته
میشوند. لاروهای پارازیته‌شده توسطB. crassicornis تنبل و کم تحرک می‌‌شوند و ظاهری پلاسیده دارند و 7 تا 10 روز بعد از پارازیته‌شدن رنگ لاروها تیره شده و پوست آنها خشک می‌شود. مرحله شفیرگی این زنبور در بدن میزبان سپری می‌شود. حشرات کامل تازه ظاهر شده زنبور با سوراخ کردن پوست میزبان آن را ترک می‌کنند. طی این بررسی مشخص شد که لاروهای زنبورB. urinator بعد از تکمیل نشوونمای خود بدن میزبان را ترک کرده و با تنیدن پیله ابریشمی به رنگ سفید چرکی در کنار میزبان به شفیره تبدیل می‌شوند. برایس (a1996) پارازیته‌ شدن تخم‌های سرخرطومی L. latus به وسیله زنبور Tetrastichus sp. (Hym.: Eulophdae) و پارازیته‌شدن لاروهای این سرخرطومی را توسط زنبورهای پارازیتویید Exerises raborator Fabricius (Hym.: Ichneumonidae) و Bracon pectoralis Wesmael (Hym.: Braconidae) در یونان گزارش کرد. پارازیته‌شدن لاروهای این سرخرطومی توسط زنبور E. raborator نیز از ترکیه گزارش شده است (گولتکین و گوسلو، 2003). گولتکین (2008) گزارش کرد که زنبور پارازیتوئید E. raborator درپارازیته کردن شفیره سرخرطومی L. capsulatus نقش مهمی دارد. همچنین گزارش شده است که زنبورهای پارازیتوییدBracon urinator ، B. tshitsherini ، E. raborator و Aprostocetus sp. (Hym.: Eulophidae) لاروها و شفیره‌های سرخرطومی L. filiformis Petri را نیز پارازیته می‌کنند (گولتکین و همکاران، 2008).
1-13-اهداف و ضرورت تحقیق
از آنجا که اکثر سرخرطومی‌های جنسLarinus در کنترل علف‌های هرز و تولید مان (به عنوان فرآورده‌ی دارویی) نقش دارند، لذا اهداف این تحقیق شامل موارد زیر میباشد:
الف- شناسایی گونه‌های سرخرطومی جنس Larinus در منطقه کرمان
ب- مطالعه تنوع گونهای سرخرطومیهای Larinus در منطقه کرمان روی گیاهان میزبان مختلف
ج- مطالعه برخی از ویژگی‌های زیستی گونه غالب این جنس در شرایط صحرایی
فصل دوم
مواد و روشها
2- مواد و روش تحقیق